KARBONHDRATLAR II Dersi veren retim yesi Do Dr

KARBONHİDRATLAR -II Dersi veren Öğretim Üyesi: Doç. Dr. Aslı UÇAR

BİLEŞİK KARBONHİDRATLAR GLİKOPROTEİNLER CHO + Protein GLİKOLİPİTLER CHO + Lipit Vücut tarafından yapılmaktadır, dışarıdan besinlere alınmaları gerekmez.

BİLEŞİK KARBONHİDRATLAR Mukopolisakkaritler (GP) -Hiyaluronik asit -Heparin -Kondroitin sülfat Kan Grubu Polisakkaritleri (GP) Serebrositler (GL)

Mukopolisakkaritler • Proteinle kompleks yapmış CHO’lardır. • Yapı taşları amino şeker ve üronik asitlerdir. • Dokularda genellikle proteine bağlanarak mükoproteinleri ve mukoidleri oluştururlar. Hiyaluronik asit: Bağ dokusu ve diğer dokuların jöleye benzer kısımlarıdır. Eklemlerde kayganlığı sağlar ve darbelere karşı direnci arttırır.

Hiyaluronik asit eklem sıvısını oluşturan esas maddedir.

Heparin: Antikoagulan yani kanın pıhtılaşmasını önleyici bir maddedir Kondroitin sülfat:

Kan grubu polisakkaritleri: Proteinlerle birleşerek A, B, O, RH ve eritrositlerin diğer antijenlerini oluştururlar.

GLİKOLİPİTLER Lipitlerle kompleks yapmış CHO’lardır. Beyin ve sinir sisteminde önemli görevleri vardır. Örn: Serebrositler

Bazı besinlerdeki CHO değerleri Besin % Şeker 99 Bal, pekmez 75 Tahıllar 73 Kurubaklagiller 55 Patates 18 Yağlı tohumlar 17 Meyve 15 Sebze 8 Süt 5

KARBONHİDRATLARIN ÖZELLİKLERİ 1. Kolloid sol Kolloid jel

Nisasta jellerinde ısıtmanın ardından, soğutma ve depolama süresince meydana gelen değişimlerin tamamı retrogradasyon olarak tanımlanmaktadır. Jel yapıdan suyun ayrılması ve jel yapının büzüşmesinerezis denir.

mısır>buğday>patates Ø Amilopektin iyi bir kıvam verici değildir. Ø Amiloz, bayatlamayı sağlar. Ø Amiloz sinerezis ve retrogradasyondan sorumludur.

2. Tatlılık derecesi Laktoz 16 Galaktoz 32 Maltoz 33 Sukroz 100 Fruktoz 173 Mannitol (mannoz) 50 Sorbitol (glikoz) 70 Maltitol (maltoz) 75 Ksilitol (ksiloz) 90 İnülin 30 Aspartam 18000 Sakkarin 55000

3. C 6 H 12 O 6 2 C 2 H 5 OH + 2 CO 2 Bira mayası (Saccharomyces cerevisiae)

4. Karamelizasyon. Sakkaroz 200 o. C’ye kadar ısıtılırsa su kaybeder ve kahverengi amorf bir kütle halini alır; buna karamel denir.

Monosakkaritlerin –OH grupları, amino asitlerin – NH 2 grupları ile yer değiştirerek aminoşeker oluşur. Buna Maillard Tepkimesi denir.

KARBONHİDRATLARIN SİNDİRİMİ

CHO’ların Sindirimi Monosakkaritler, sindirimde bir değişikliğe uğramazlar

CHO sindirimi – Ağızda p. H: ~6 -7 • Ağızda mono ve digliseridlerin sindirimi yoktur.

CHO sindirimi – Midede p. H: 1. 0 -3. 0 • Midede CHO sindirimi çok azdır, çünkü mide asidi α-amilazı inaktive eder.

İnce barsakların bölümleri DUODENUM JEJENUM ILEUM

CHO sindirimi – İnce barsaklar p. H: 6. 37. 2 Pankreastan Salgılanan Pankreatik α-Amilaz (Amilopsin) İntestinal Duvarlardan Salgılanan Disakkaridazlar Sükraz, Laktaz, Maltaz

Pankreastan salgılanan Pankreatik α-Amilaz (Amilopsin) Nişastayı mono, di ve oligosakkaritlere parçalamaya devam eder. Dallanmış dekstrinleri parçalamak üzere İB’larda 1 -6 glikosidaz salgılanır ve glikoz oluşur.

Karbonhidratların sindirimi Laktoz Laktaz Glikoz+Galaktoz Sakkaroz Glikoz+Fruktoz Sükraz/Sakkaraz Maltoz Glikoz+Glikoz Maltaz 27

Nişasta sindirimi Ağız Nişasta Mide Amilazın etkisi biraz daha devam eder. İncebarsaklar Maltoz Glikoz + Glikoz Pankreatik Amilaz Dekstrin ὰ-Amilaz Maltoz + Dekstrin Maltoz + Maltotrioz + Limit nişasta Maltaz 2 Glikoz Maltaz 3 Glikoz 1 -6 Disakkaridaz (Glikoz)n

• İB’ların emilim yüzeylerinin durumu CHO emiliminde önemlidir. • Yüzeyde milyonlarca parmak şeklinde villi vardır ve üzerleri fırça yüzeyle (brush border) kaplıdır. Böylece emilim yüzeyi genişler, hareket serbestliği artar. – Parmak benzeri yapılardır – Emilim için alanı arttırır

VILLI

Emilim İnce barsak lümeni içindeki glikoz ve galaktoz enerji gerektiren aktif transportla, fruktoz ise basit difüzyonla (yoğun ortamdan az yoğun ortama) ince barsak epitel hücresi içine alınırlar ve oradan kana, kanla KC’e geçerler. 32

SGLT 1 ve GLUT 5 Na+, K+-ATP az sistemi 33

KARBOHİDRAT METABOLİZMASI YOLLARI Glikogenez: Glikozdan glikojen sentezi. Glikogenoliz: Glikojenin yıkılması. Bu olayın karaciğerdeki son ürünü glikoz, kas dokusundaki son ürünü glikoz-6 fosfatt. Ir. Glikoliz (Embden-Meyerhof Yolu): Glikozun pirüvat veya laktata kadar yıkılması. Pirüvat Metabolizması: Pirüvatın asetil-Ko. A ya dönüşümü Trikarboksilik Asit (TCA) Siklüsü (Krebs Siklüsü) : Asetil-Ko. A içindeki asetil kısmının CO 2 ye parçalanması ve bu sırada redükte koenzimlerin oluşumu. Pentoz Fosfat Yolu: Glikozun bir başka şekilde oksidasyonu ile NADPH ve pentoz sentezi. Glikoneogenezis: Karbonhidrat olmayan maddelerden glikoz sentezi Glukuronik Asit Yolu: Glikozdan glukuronik asit sentezi. 34

Glikoliz Hücrenin sitoplazmasında altı karbonlu glikozun, iki molekül üç karbonlu pirüvata yıkılması olayıdır. 35

Sitrik asit döngüsü (TCA döngüsü) Aerobik koşullarda glikoz metabolizmasında pirüvattan, pirüvat dehidrojenaz enzim kompleksi etkisiyle asetil-Co. A oluşur. 36

KARBONHİDRAT METABOLİZMASI EMİLEN GLİKOZ 1. Enerji için kullanılır (Glikoliz) 2. Glikoprotein ve glikolipit sentezi için kullanılır. 3. Glikojen olarak depo edilir (kas %0. 5, KC %5). Bu miktarlar yüksek CHO’lı diyet ile arttırılır. 4. Yağ olarak depolanır.

Kana Glikoz Veren Metabolik Olaylar 1. Barsaktan emilim. Besinlerle 2. Karaciğer (Glikojenoliz) Glukagon + epinefrin 3. Glikoneogenezis Kandan Glikoz Alan Metabolik Olaylar 1. Hücrelerin enerji gereksinmesi İnsülin 2. Glikojen sentezi 3. Yağ sentezi 4. Glikoprotein 5. Glikolipit sentezi

Glikozun vücutta kullanılması (kan dolaşımındaki glikoz) Hücrelerin çalışması için enerji sağlar Kasta glikojen olarak depolanır. Kas hareketi için enerji sağlar. Karaciğerde glikojen olarak depolanır. Gereksinim halinde glikoza çevrilir.

KARBONHİDRATLARIN GÖREVLERİ 1. Enerji verirler.

KARBONHİDRATLARIN GÖREVLERİ 2. Antiketojeniktir.

KARBONHİDRATLARIN GÖREVLERİ 3. Su ve elektrolitlerin vücutta tutulmasını sağlar. 4. Bileşik CHO’ların yapısına girerek bazı fizyolojik görevleri yerine getirir. 5. Proteinlerin enerji için kullanılmasını önleyerek, proteine olan gereksinimi azaltır.

KARBONHİDRATLAR ile ilgili HASTALIKLAR 1. ENZİM YETERSİZLİKLERİ Laktoz intoleransı: Galaktozemi: Fruktozemi:

2. DİABETES MELLİTUS-ŞEKER HASTALIĞI

Bazı besinlerin glisemik indeksleri Beyaz ekmek 100 Çavdar ekmeği 72 Makarna 64 Pirinç 99 Bulgur 68 Portakal 60 Yeşil mercimek 43

4. KALP DAMAR HASTALIKLARI

5. KANSER