Karakteristike razvoja meunarodnog turizma u svetu Igor Kovaevi

Karakteristike razvoja međunarodnog turizma u svetu Igor Kovačević, asistent predmet: Ekonomika turizma Ekonomski fakultet, Univerzitet u Beogradu Email: igor@ekof. bg. ac. rs 1

Karakteristike razvoja međunarodnog turizma u svetu - Visok nivo i dinamika razvoja do 2000. - Stagnacija i blagi rast do 2008. - Opadanje 2008 – 2011 - Od 2011 ? - Rang regiona prema učešću u turističkom prometu: Evropa, Amerika (SAD), Istočna Azija i Pacifik, Afrika 2

Karakteristike razvoja međunarodnog turizma u svetu Periodi promena na tržištu -1950 – 1965 Smanjenje uloge S. Amerike, raste uloga Evrope, raste uloga I. Azije, Pacifika, Srednjeg Istoka -1965 – 1980 Smanjenjeuloge. S. Amerike, smanjenjeuloge. Evrope, raste uloga J. Amerike, Kariba, Afrike (avio i usluge) e -1980 – 2000 Smanjenje raste uloga I. Azija, Pacifik (Kina, Makao, Tajvan, Tajland) - Privredno najrazvijenije zemlje sveta su najvažniji izvori tražnje - Zemlje u razvoju i/ili zemlje sa nižim nivoom privredne razvijenosti postaju važan izvor turističke tražnje (Kina, Japan, Indija, Poljska) - Pojavljivanje novih regiona i smanjivanje značaja razvijenih regiona (Istočna Evropa, Bliski Istok, Severna Afrika) - Period 1950 – 2000 – povoljna tendencija razvoja sa prosečnom stopom rasta turista za 4. 3% i prihoda za 5. 9% 3

Karakteristike razvoja međunarodnog turizma u svetu 80 % učešće u turističkom prometu 70 60 50 40 30 20 10 0 1995 2000 Razvijene privrede 2005 Godina 2010 2011 2012 Privrede u razvoju 4

Karakteristike razvoja međunarodnog turizma u svetu - 2000. – turistički promet = 687 miliona turista i $ 475 mlrd - 2009 – turistički promet = 880 miliona turista I $852 mlrd - prosečna godišnja stopa rasta turističkog prometa 2000 – 2010 – 3. 5% 2010 – 2020 – 3. 3% - prosečna godišnja stopa rasta turističke potrošnja 2000 – 2010 – 5. 5% 2010 – 2020 – 6% 5

Karakteristike razvoja međunarodnog turizma u svetu Tendencije daljeg razvoja: - Turisti sa srednjim i nižim prihodima VS sa visokim prihodima - Težnja za višim nivoom usluge i raznovrsnijim sadržajem - Tri pravca kretanja turista: topla mora, planinski centri, veliki gradovi - Skraćivanje dužine boravka i više manjih odmora 6

Karakteristike turističke politike zemalja u Evropi - Evropa je najravzijeniji turistički region - 2000. apsorbovao 57. 1% svetkog turističkog prometa i 49. 2% prihoda realizovanih od međunarodnog turizma u svetu - Prema ostvarenom prihodu Španija se nalazi na II mestu u svetu sa $ 34. 1 mlrd (6. 65%) Italija se nalazi na IV mestu u svetu sa $ 29. 8 mlrd (5. 81%) Austrija se nalazi na VII nestu u svetu sa $ 10. 6 mlrd (2. 04%) Grčka se nalazi na X mestu u svetu sa $ 10 mlrd (1. 95%) Total: $ 84. 5 mlrd (16. 48% / 33. 3%)7

Karakteristike turističke politike - ŠPANIJA - Vodeća međunarodna turistička destinacija (receptiva) - Ostvaruje 6. 65% svetkog prihoda i 13. 4% evropskog prihoda - Ne predstavlja važno inicijalno područje (1. 2%) - Ostvaren broj noćenja 78. 92 mil i prosečna dužina boravka 6. 8 dana - Prosečna potrošnja po stranom turisti je $187 uz stopu rasta 4. 3% - Izražena sezonalnost (jun – septembar – 58. 9%) - Najveći broj turista dolazi iz: V. Britanije i Nemačke (61. 6%) kao i iz Francuske, zemalja Beneluksa, SAD tj. privredno razvijenih zemalja što je pozitivno uticalo na prihod 8

Karakteristike turističke politike - ŠPANIJA Kapaciteti -2. 3 mil ležaja = 48. 2% osnovni + 51. 9% komplementarni kapaciteti - Osnovni kapaciteti = 73. 8% hoteli + 26. 2% pansioni - Tendencija povećanja veličine objekta (176 ležaja hoteli) - Kategorizacija hotela je po * - Struktura je piramidalnog oblika što je konzistentno sa strukturom tržišta - Visoka godišnja popunjenost smeštajniih kapaciteta - Dinamičan razvoj kapaciteta za smeštaj kao faktor razvoja destinacije 9 za međunarodno tržište

Karakteristike turističke politike - ŠPANIJA Cene usluga za smeštaj i ishranu - Do 1974. po kontrolom nadležnog Ministarstva - Cene usluga se nisu mogle menjati - Cene smeštaja – definisane su najniža i najviša cena – razlika i do 20% - Od 1974. deregulacija cenovne politike - Gubljenje stečene konkurentske prednosti (cene više 30 -50%) 10

Karakteristike turističke politike - ŠPANIJA Mere turističke politike - Centralizovana turistička politika - Najveći deo mera usmeren na intezivan razvoj materijalne baze turizma (smeštajne kapacitete) - Posebnim zakonskim propisima definisani “centri od nacionalnog turističkog značaja” – zona, centar, mesto ka kojima se usmerava plasman kapitala - Razvoj turizma država stimuliše kroz kreditiranje i izgradnjom kapaciteta u sopstvenoj režiji 11

Karakteristike turističke politike - ŠPANIJA Mere turističke politike - Krediti se odobravaju za: a) izgradnju, adaptaciju i modernizaciju osnovnih kapaciteta b) izgradnju, adaptaciju i modernizaciju kapaciteta za ishranu i piće c) izgradnju ostalih objekata turističke ponude d) nabavku opreme - Kredit se odobravao na iznos 40 -60% vrednosti projekta - Rok otplate 10 – 15 godina - Kamata 4 -5% - Minimalni iznos kredita = br. soba * xyz 12

Karakteristike turističke politike - ŠPANIJA Mere turističke politike -Specijalni krediti za aktiviranje novih turističkih područja - Odobrava se na celokupan iznos vrednosti projekta - Rok otplate do 30 godina - Država podržava gradnju lokalne infrastrukture - Dopunske mere za animiranje investitora: oslobađanje od poreza i taksi, grejs periodi -Najveći deo plasiranih kredita služio je za izgradnju novih hotela visokih kategorija, srednjih kategorija, modernizaciju i novu opremu 13

Karakteristike turističke politike - ŠPANIJA Mere turističke politike - Mere fiskalne politike: umanjenje poreske obaveze kod kupovine zemljišta, kod zapošljavanja radne snage, niže carinske stope. . . - Vremenom dolazi do promene politike i iznosa kredita, koji se sada mahom usmeravaju na obnovu postojeće infrastrukture Preko državnih investicionih banaka obezbeđivali su se dugoročni krediti uz povoljnu kamatnu stopu za razvoj turističke ponude a pre svega za modernizaciju 14

Karakteristike turističke politike - ITALIJA - Značajna inicijativna i receptivna međunarodna destinacija - Ostvaruje 5. 8% ukupnih prihoda međunarodnog turizma - Ostvaruje 3. 3% ukupne potrošnje međunarodnog tržišta - Razvijen domaći turizam - Ostvaren broj noćenja 95. 6 mil i prosečna dužina boravka 5 dana - Prosečna potrošnjam po stranom turisti je $163 uz stopu rasta 10. 4% - Izražena sezonalnost (jun – septembar – 67%) - Najveći broj turista dolazi iz: Nemačke i Francuske, SAD, Austrija, 15

Karakteristike turističke politike - ITALIJA Kapaciteti - 4. 9 mil ležaja = 33% osnovni + 67% komplementarni - 98% osnovnih kapaciteta su hoteli - Dominantni su hoteli srednje i niže kategorije - Prosečna veličina je 42 ležaja - Prosečna popunjenost kapaciteta je 39% 16

Karakteristike turističke politike - ITALIJA Mere turističke politike - Dugoročno i plansko angažovanje države kroz poseban državni organ - Fokus na redovne intervencije države u investicionoj i kreditnoj sferi radi obezbeđenja ravnotežnog i racionalnog razvoja turizma - Cilj je da se inostrana tražnja usmeri ka novim regionima, u kojima se vrši modernizacja smeštajnih kapaciteta - Zbog domaće tražnje pažnja se poklanja komplementarnim kapacitetiama 17

Karakteristike turističke politike - ITALIJA Mere turističke politike - 4 zone sa aspekta razvijenosti: a) Zone koje su u potpunosti valorizovane b) Zone koji nisu valorizovana a imaju uslove c) Zone u početnim fazama d) Zone koje tek treba ispitati - 4 oblika investicione aktivnosti: a) Dugoročni krediti sa povoljnom kamatom b) Direktan doprinos na rate otplate kredita c) Doprinos na račun uloženog kapitala d) Fiskalne olakšice 18

Karakteristike turističke politike - ITALIJA Mere turističke politike - Krediti se odobravju za: - Izgradnju, rekonstrukciju i modernizaciju osnovnih kapaciteta (25 godina /4% kamatna stopa/ 50% vrednosti projekta) - Modernzaciju, renoviranje i kupovinu nameštaja za osnovne kapacitete (10 / 4% / 5%) - Izgradnja komplementarnih kapaciteta (10 / 4% / 25%) - Izvođenje radova i nabavka opreme za sportske i rekreativne objekta (10 / 3% / 55%) 19

Karakteristike turističke politike - ITALIJA Mere turističke politike - Specijalni krediti: usmeravaju se ka izgradnji i modernizaciji svih oblika smeštaja u nerazvijenim delovima u iznosu od 60% ukupnih investicija, rokom otplate od 25 godina i kamatom od 3% (Sicilija) - Sve kredite odobrava komisija sastavljena od velikog broja članova iz različitih institucija Najveći iznos kredita je usmeren na izgradnju i modernizaciju objekata za potrebe masovnog turizma kao i pratećih objekata Upliv stranog kapitala iz SAD, V. Britanije i Francuske 20

Karakteristike turističke politike – Grčka -Značajna međunarodna destinacija - Ostvaruje 1. 95% svetskih prihoda od turizma - Slaba inicijalna destinacija (0. 95% ukupne turističke potrošnje) - Nerazvijen domaći turizam - Ostvaren broj noćenja 35. 7 mil i prosečna dužina boravka 5. 4 dana - Prosečna potrošnja po stranom turisti je $217 uz stopu rasta 15. 5% - Izražena sezonalnost (jun – septembar – 64. 1%) - Najveći broj turista dolazi iz: difersifikovano 21

Karakteristike turističke politike – Grčka Kapaciteti - 0. 7 mil ležaja = 60. 8% osnovni + 39. 2% komplemenatrni - 81. 9% osnovnih kapaciteta su hoteli - Dominantni su hoteli srednje i niže kategorije - Prosečna veličina je 77 ležaja - Prosečna popunjenost kapaciteta je 65% 22

Karakteristike turističke politike – Grčka Mere turističke politike - Stimulativni krediti za izgradnju, modernizaciju i adaptaciju hotela, restorana, objekata za sport i rekreaciju i to posebno u oblastima sa povoljnim uslovima za razvoj turizma, a koja spadaju u nerazvijena privredna područja - Različite fiskalne olakšice: mogućnost stvaranja rezervnog fonda koji se oslobađa plaćanja poreza a obuhvata 25 -40% neto profita; plaćanje taksi i carina - Otvaranje posebne grupe hotela pod državnom upravom sa objektima u nerazvijenim delovima zemlje - Otvaranje luksuznih hotela pod državom upravom u razvijenim centrima - OI 23

Karakteristike razvoja turizma prethodne Jugoslavije 24

Karakteristike turističke politike – ex Ju - Zauzimala je važno mesto na međunarodnom tržištu i uvrstila se do na 25. mesto vodećih turističkih destinacija - Ostvaruje 1. 1 % ukupnih prihoda međunarodnog turizma - Ostvaruje 2. 2% ukupnog broja turista - 1. 4 mil ležaja = 25. 9% osnovni + 74. 1% komplementarni (!!!) - Najveći deo kapaciteta u Hrvatskoj (66%), Srbiji (8%) - Prosečna veličina 233 ležaja - Stepen popunjenosti 20. 8% 25

Karakteristike turističke politike – ex Ju Organizacija državnih organa za turizam - Turistički savez Jugoslavije - Privredna komora Jugoslavije - Savezni komitet za turizam 26

Karakteristike turističke politike – ex Ju Turistički promet - 20. 5 mil turista, 100. 3 mil noćenja, dužina boravka 4. 9 dana -42 % su strani turisti koji su ostvarili 49% noćenja - Hrvatska je imala najveći broj turista, pa sledi Srbija - Primorska mesta ostvaruju 70% ukupnog prometa turista - Izražena letnja sezona (71. 6% broj noćenja) 27

Karakteristike turističke politike – ex Ju Različite mere stimulisanja turističke privrede - Regresi ugostiteljskim preduzećima za popuste koji su davali domaćim turistima na pansionske usluge od 40% do 60% - Stimulacije inicijativnim turističkim organizacijama za izgradnju kapaciteta za smeštaj i ishranu domaćih turista - Odobravanje kursne razlike za ostvareni devizni priliv radi razvoja inostranog turizma - Poreske olakšice 28

Karakteristike turističke politike – ex Ju Društveni plan razvoja -Beneficirane kamate (smanjuju redovnu kamatnu stopu): Dodatna – stimuliše izgradnju i modernizaciju osnovnih kapaciteta namenjenih stranim turistima Uvećana dodatna Anticipativna dodatna – kamata od 2. 5% koja se obračunava unapred za ceo period, sa rokom vraćanja 15 -25 godina Regresna – odobravaju republike i opštine investitorima u ukupnoj visini od 2% - Retencione kvote: mogućnost korišćenja 20 -60% od iznosa deviznog 29 priliva za sopstvene potrebe

Trenutna situacija na međunarodnom tržištu - period 1950 – 2000 – povoljna tendencija razvoja sa prosečnom stopom rasta turista za 4. 3% i prihoda za 5. 9% 2000 – turistički promet = 687 miliona turista i $ 475 mlrd 2005 801 679 2006 846 744 2007 900 859 2008 919 942 2009 880 852 (611€) 2012 milijarda 1100 milijardi region C i I Evrope ima -10% turističkog prometa – 90 mil turista krajem 2009 po prvi put nakon 14 meseci degresivnih rezultata, kreće oporavak 30

Trenutna situacija na međunarodnom tržištu 2010 – turistički promet za Januar i Februar je 119 milona turista (bolje od 2007 ali ispod proseka za 2008) 2012 – najveći rast ostvare u regionu Azije i Pacifika od 10% 2012 – region Evrope ima najmanju stopu rasta od 3% 2012 – pojedine zemlje u razvoju značajno povećavju turistički promet Estonija (14%), Izrael (37%), Makao (16%) Top 10 destinacija po posećenosti (u milionima turista): 1. Francuska - 74 6. V. Britanija- 28 2. SAD - 55 7. Nemačka - 25 3. Španija - 52 8. Turska - 24 4. Kina - 51 9. Malezija - 23 5. Italija - 43 10. Meksiko - 21 31

Trenutna situacija na međunarodnom tržištu Top 10 destinacija po prihodima (u mlrd): 6. Nemačka - 35 1. SAD - 94 7. V Britanija - 30 2. Španija - 53 8. Australija - 25 3. Francuska - 48 9. Turska - 21 4. Italija - 40 10. Austrija - 18 5. Kina - 39 Top 10 potrošača (u mlrd) 1. Nemačka - 80 6. Italija - 27 2. SAD - 73 7. Japan - 25 3. V Britanija - 48 8. Kanada - 24 4. Kina - 44 9. Rusija - 20 5. Francuska - 38 10. Holandija - 20 32

Hvala Igor Kovačević, asistent predmet: Ekonomika turizma Ekonomski fakultet, Univerzitet u Beogradu Email: igor@ekof. bg. ac. rs 33