Kamu diplomasisi Kuramlar yaklamlar Do Dr Asl Yamurlu

Kamu diplomasisi: Kuramlar, yaklaşımlar Doç. Dr. Aslı Yağmurlu 1

Kamu �Kamu kavramı, “teknik anlamda bir kuruluşun eylem ve işlemlerinden doğrudan ya da dolaylı, olumlu ya da olumsuz olarak etkilenen; kanaat ve eylemleriyle kuruluşu olumlu ya da olumsuz, doğrudan ya da dolaylı olarak etkileyen; ortak kanılara, davranışlara ve çıkarlara sahip birey, grup ve kuruluşları anlatmaktadır” (Uysal, 1998: 65). �“İnsanlar benzer bir sorunla yüze kaldıklarında, bir sorunun varlığına karar verdiklerinde ve o sorun konusunda bir şey yapmak üzere örgütlendiklerinde kamular oluşur” (Dozier ve Ehling, 2005: 185). �Ancak günümüzde, bahsedilen kamunun kendi içinde benzer olan bireyler toplamından daha çok gittikçe farklılaşan etnik, kültürel, dini ve daha birçok başlıkta toplanabilecek grupları tarif ettiği de ifade edilmektedir (Yıldız, 2010: 27). 2

Diplomasi �Türk Dil Kurumu Sözlüğü diplomasiyi, “ 1. Uluslararası ilişkileri düzenleyen antlaşmalar bütünü. 2. Yabancı bir ülkede ve uluslararası toplantılarda ülkesini temsil etme işi ve sanatı. 3. Bu işte çalışan kimsenin görevi, mesleği 4. Bu görevlilerin oluşturduğu topluluk 5. mec. Güç bir görüşme sırasında gösterilen ustalık ve beceriklilik. ” şeklinde tanımlamaktadır (Türk Dil Kurumu, 2010) 3

Geleneksel diplomasi �Geleneksel diplomasi uluslararası ilişkileri, devlet-devlet düzeyinde ve diplomatlar arasındaki etkileşimle düzenleyen bir alan olarak nitelemektedir. Geleneksel bakış açısına uygun düşen bir tanımla, Gönlübol, diplomasiyi, “bir hükümetin belli konulardaki kanı ve görüşlerini doğrudan doğruya öteki devletlerin karar vericilerine iletilmesi süreci” olarak tanımlamış ve sürecin devlet yetkilileri arasında gerçekleştiğini ifade etmiştir (1993: 116). Arı ise, diplomasiyi “bir hükümetin belli konulardaki kanı ve görüşlerinin doğrudan doğruya öteki devletlerin karar vericilerine iletmesidir” şeklinde tanımlamıştır (2009: 340). Hükümet, devlet başkanları, dışişleri bakanlıkları ve ilgili diğer bakanlıklar diplomasi sürecinin içinde yer almaktadır. 4

21. yy diplomasisi �Kamu diplomasisi kavramını gündeme getiren diplomasi kavramsallaştırması ise bu yaklaşımdan daha geniş bir bakış açısının ürünüdür. Bu yaklaşıma göre diplomasi “uluslararası çevrenin yönetimidir” (Cull, 2009: 12). Uluslararası aktörler bu yaklaşımda, devletler, çok uluslu şirketler, sivil toplum örgütleri, uluslararası örgütler, vatandaşlar ve hatta terörist örgütler gibi pek çok grubu içermektedir. 5

Geleneksel Kamu diplomasisi �Manheim (1990: 4) kamu diplomasisini, “devletlerin uluslararası kamuoyunu veya seçkinlerinin düşüncelerini ülkenin çıkarları doğrultusunda etkileme çabaları” olarak açıklamıştır. �Snow (2009: 6) “geleneksel olarak kamu diplomasisi, devletlerin küresel kamuyla konuşmasıdır ve ulusal amaç ve dış politikayla ilgili destek sağlamak için bilgilendirme, etkileme ve ilgi çekmeye yönelik faaliyetleri içerir” şeklinde tanımlamıştır. 6

�Szondi (2008: 6) kamu diplomasisini “yurt dışındaki hedef kitlenin ‘duygu ve düşüncelerinde’ değişim yaratmak için yapılan kamusal iletişimdir” şeklinde tanımlamıştır. �Bu çabalar ağırlıklı olarak tek yönlü iletişim çalışmalarını içerir ve propagandaya benzer bir nitelik taşımaktadır. Bu çerçevede kamu diplomasisi iki aşamalı bir çalışmadır. Öncelikle hedeflenen ülkenin genel kamuoyu etkilenmeye çalışılmakta ve onların da kendi hükümetlerini iç ve dış siyasetle ilgili karar alma süreçlerinde etkilemeleri beklenmektedir. 7

Doğuş nedenleri �İlk kamu diplomasisi uygulamaları Soğuk Savaş dönemine dayanmaktadır. İkinci Dünya Savaşı sonrasında kamu diplomasisi faaliyetlerinin doğmasının nedenleri: �iletişim devrimi �kamuoyunun önemini artması � 1948 -64 tarihleri arasında kırk yedi yeni ülke kurulmuştur 8

İkinci doğuş �Kamu diplomasisinin tekrar gündeme gelmesinin ABD açısından dönüm noktası, 11 Eylül 2001’de Dünya Ticaret Merkezine yapılan terörist saldırıdır. �Kıta Avrupası’nda ise başka bir tetikleyici durum söz konusudur. 1989 itibariyle, komünist bloğun parçası olan 8 ülkeden 29 yeni ülke ortaya çıkmıştır. Bu ülkelerin hepsi kendilerini Avrupa’nın tarihsel ve kültürel olarak bir parçası olarak konumlandırmakta ve tüm dünyaya politik olarak istikrarlı, demokratik ve geleceği parlak piyasa ekonomileri olarak kendilerini sunmak istemektedirler 9

Yumuşak güç �Yeni kamu diplomasisi veya 21. yy kamu diplomasisi olarak adlandırılabilecek bu yaklaşım, Joseph Nye’in ‘yumuşak güç’ olarak adlandırdığı olguyla yakın ilişkilidir. �Uluslararası ilişkilerde güç kavramıyla kamu diplomasisi uygulamaları arasında yakın bir ilişki bulunmaktadır. Geleneksel olarak uluslararası ilişkilerde, güç kavramı, askeri ve güvenlik konularıyla ilgilidir (Aydın, 1996: 83). �Nye (2005: 15) tarafından geliştirilen yumuşak güç kavramı, “askeri güç tehdidi ya da ekonomik yaptırımları kullanarak diğerlerini değiştirmeye zorlamak değil, dünya siyasetinde gündemi oluşturmak ve onları kendine çekmek” şeklinde açıklanmaktadır. 10

Yeni kamu diplomasisi �Kamu diplomasisi yumuşak gücün bir aracı olarak görülmektedir. Kamu diplomasisi devletin dış kamulara yönelik gerçekleştirdiği bilgilendirme çabalarını içermektedir. Diplomasinin eksikliklerini tamamladığı, ulaşamadığı kişilere ulaştığı söylenebilir (Gonesh ve Melissen, 2005: 5). �Temel amacının, “karşılıklı anlayış yoluyla ülkelerin imajını ve saygınlığını geliştirmek” olduğu ifade edilebilir (Simonin, 2008: 24). 11

�Bu yaklaşım kamu diplomasisinde iki yönlü iletişime dayalı bir bakış açısının ürünüdür. İki yönlü iletişim, halkla ilişkilerin simetrik modellerini referans alır ve karşılıklı anlayışı geliştirmeye yönelik çabaları içerir. Bu tür kamu diplomasisi faaliyetlerinde karşılıklı yarar söz konusudur ve her iki taraf için geçerli politika değişimleri, dönüşümleri amaçlanır. 12

Geleneksel-Yeni KD Geleneksel Kamu Diplomasisi 21. yy Kamu Diplomasisi Ortam Çatışma, gerilimler Barış Amaç Hedef kitlelerde davranış değişikliği yaratarak politik değişim sağlamak Ülkenin dışarıda politik ve ekonomik çıkarlarını yükseltecek uygun çevre ve olumlu izlenim yaratma Strateji İkna Kamuların idaresi İlişki kurmak ve geliştirmek Kamularla kaynaşmak İletişimin yönü Tek yönlü iletişim Monolog İki yönlü iletişim Diyalog Araştırma Çok az Bilimsel araştırma, geribildirim değerlendirmesi Mesajın içeriği İdeolojiler Çıkarlar Düşünceler Değerler Hedef kitle (kamular) Hedef ülkenin genel kamusu Sınıflandırılmış kamular Kanal Geleneksel kitle iletişim araçları Eski ve yeni kitle iletişim araçları Bütçe Kamusal kaynaklar Kamusal ve özel ortaklıklar 13

Katı yaklaşım: Siyasal Bilgilendirme �Kamu diplomasisi kavramına yönelik iki temel yaklaşım bulunmaktadır. Bunların birincisi, kamu diplomasisine katı yaklaşım, ikincisi ise esnek yaklaşımdır. Katı yaklaşım, kamu diplomasisinin amacını, ikna ve propaganda kullanarak dış kamuların davranışlarını etkilemek olarak ortaya koyar. Katı yaklaşım çerçevesinde, siyasal bilgilendirme uygulamaları genel olarak radyo, televizyon, gazete, dergi gibi araçlarla, kısa dönemli siyasa sonuçları almaya yönelik ikna araçları kullanarak yabancı izleyici/dinleyicilerin tutumlarını değiştirmeye yönelik bilgilendirme çalışmalarını içermektedir (Signitzer ve Coombs, 1992: 140). 14

Esnek Yaklaşım: Kültürel İletişim, Kültürel Diplomasi �Esnek yaklaşım ise, bilgi ve kültürel programların, uzun dönemli ulusal amaçlara yoğunlaşarak dış politika amaçlarının önünü açacağını ifade etmektedir. Kamu diplomasisinin amacı karşılıklı anlayış sağlamaktır. Kültürel iletişim, akademik ve sanatsal değişimler, filmler, sergiler ve dil eğitimi gibi sosyalkültürel etkinlikleri içermektedir. Bu etkinlikler uzun dönemli sonuç beklentilidir. Hayat tarzlarını, siyasal ve ekonomik sistemleri, sanatsal yetkinlikleri kullanarak, karşılıklı anlayışa yönelik bir iklim yaratmaya yönelik çalışmaları içerir. 15

Esnek yaklaşım: Kültürel İletişim, Kültürel Diplomasi �Esnek yaklaşım kapsamında kültürel iletişim ise, iki boyutlu olarak ele alınmaktadır. � 1. Kültürel diplomasi, Mitchell’a göre, müzakereler sonucu oluşan resmî antlaşmaları ve bu anlaşmalar sonucu ortaya çıkan kültürel ilişkilerin yönetilmesini içermektedir. Bu genellikle, devletlerin kontrolünde ajans ve enstitülerin aracılığıyla gerçekleşmektedir. Kültürel diplomasideki amaç, diplomatik etkinlikleri bir bütün olarak şekillendirerek istenen şekilde bir imaj sunmaktır. 16

� 2. Kültürel ilişkilerde ise amaç, tek taraflı bir avantaj sağlamak değildir. Karşılıklı yarar temeline dayanan, ulusal toplumlar arası anlayış ve ortaklık sağlamaya yönelik çalışmaları kapsamaktadır. Samimi ilişkilere dayanmakta ve çok daha gerçekçi bir nitelik taşımaktadır (Mitchell, 1986, Signitzer ve Coombs 1992: 142 içinde). Kültürel iletişim uygulamalarının da pek çok durumda katı yaklaşım içinde ele alınması gerektiği ve bu gruptaki etkinliklerin gerçek amacının propaganda ve iknaya yönelik olduğuna yönelik eleştiriler de bulunmaktadır (L’Etang, 2002: 55 -59). 17

Kamu diplomasisi Esnek Yaklaşım Katı yaklaşım Siyasal bilgilendirme Kültürel İletişim Kültürel Diplomasi 18

Piesert- Kültürel iletişim � Piesert dünyadaki kültürel iletişim yöntemlerini dört model altında sınıflandırmıştır. � Bunlardan ilki, tek yönlü aktarma, kendi kültürünün dışarıya tek-yönlü olarak iletilmesi, olarak ifade edilen kültürel iletişim faaliyetlerini kapsamaktadır. Burada, tek yönlü davranış değişikliği yaratmaya yönelik, tek taraflı bir bilgi akışı söz konusudur. Yurt dışında açılan dil okulları bu modelin çok tipik uygulamalarıdır. � İkinci model, öz-sunum modeli olarak adlandırılmaktadır. Kendi ülkesiyle ilgili bilinçli bir resim çizmeyi içermektedir. Bu çabalar, ülkelerin dış politika faaliyetleriyle paralellik göstermektedir. � Üçüncü olarak, bilgi modeli, kendi ülkesi için anlayış ve sempati yaratmayı amaçlayan çabaları içermektedir. Hedef ülke ilgili sosyal ve kültürel gelişmelerin yakın takibi ve bilimsel planlamayı içeren çabalar gerektirmektedir. Kültür ataşelikleri bu amaca örnek teşkil etmektedir. � Sonuncusu, değişim ve ortaklık modeli, ülkelerin eşit haklara sahip olduğu ve ulusların, uluslararası çıkarlar için ortak çaba gösterdiği durumlar için geçerlidir. Bilimsel, sosyal ve kültürel etkinlikler için ortaklaşa çabaları içermektedir. Sonul amaç karşılıklı anlayış olarak ortaya çıkmaktadır. 19

Tek yönlü iletişim �Basın ajansı/tanıtım modelinde, halkla ilişkiler uygulamalarının amacı, örgütün iyi tanıtımını yapmaktadır. Bunun için kitle iletişim araçları tek-yönlü iletişim için kullanılmaktadır. İletilen bilgilerin eksiksiz veya doğru olması önemsenen bir olgu değildir. Örgütün amacı çevreyi yönlendirmek ve kontrol etmektir. �Kamu bilgilendirme modelinde, uygulayıcılar gazeteci gibi davranırlar. Yine tek-yönlü bir iletişim söz konusudur, geribildirim, araştırma gibi etkinlikler bulunmamaktadır, ancak sunulan bilgilerde doğruluk ön planda tutulmaktadır. İki model de uygulamalarında araştırma ve stratejik planlamaya yer vermemektedir. 20

İki yönlü iletişim �İki-yönlü asimetrik model olarak adlandırılmıştır. Uygulayıcılar, tutum ve davranışlara yönelik bilimsel yöntemler kullanmakta, araştırma ve değerlendirme yapmaktadırlar. Amaç, kamuları etkilemek ve ikna etmek olduğu için asimetrik bir ilişki söz konusudur. �İki-yönlü simetrik model uygulamalarından söz edilmektedir. Amaç, dengeli, karşılıklı yarar ve anlayış ilişkisine dayalı bir iletişim etkinliği ortaya koymaktır. Hem örgütte hem de kamularda halkla ilişkiler faaliyeti sonunda değişim yaşanması beklenmektedir (Grunig ve Hunt, 1984: 21 -25; Grunig, 1997: 259 -260; Pira vd. , 2005: 2127; Grunig ve Grunig, 2005: 309 -312). 21

Kültürel iletişim ve Hİ modelleri Kültürel İletişim Grunig ve Hunt Hİ Tek yönlü Basın ajansı Öz sunum Kamu bilgilendirme Bilgi Tek yönlü simetrik Değilim ve ortaklık İki yönlü simetrik 22

Potter Yumuşak ve Sert KD �Evan Potter Joseph Nye’ın yumuşak ve sert güç kavramlarını kamu diplomasisine uyarlamış ve kamu diplomasisinin de yumuşak ve sert modelleri olduğunu öne sürmüştür. �Kısa ve orta ölçekli uygulamalar içinde propagandayı barındırır ve sert kamu diplomasiyi oluşturur. �Öte yanda uzun vadeli kültürel ilişkileri içeren uygulamalar yumuşak kamu diplomasiyi oluşturur. 23

Sert ve Yumuşak KD Sert Yumuşak Süre Kısa-orta vade Orta-uzun vade Davranış Kumanda etme, kontrol baskı ve rüşvet Propaganda Medya ile ilişkiler Savunuculuk kampanyaları Hükümet ilişkileri Kişisel diplomasi Sembolik etkiler İşbilirliği, gündem oluşturma, ilgi çekme Kültürel ve akademik ilişkiler Uluslararası spor Yatırım ve ticaretin teşviği Turizm Kaynak Elçilikler, konsolosluklar, ordu, yardım ajansları Öğrenciler, sporcular, akademisyenler, iş insanları, gönüllüler, sanatçılar 24