KAHRAMANMARATA GC PYASASI MEVCUT DURUMU SORUNLARI VE GELECEE

KAHRAMANMARAŞ’TA İŞGÜCÜ PİYASASI MEVCUT DURUMU, SORUNLARI VE GELECEĞE YÖNELİK STRATEJİLER 29. 01. 2013 KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI

MEVCUT DURUM ANALİZİ 2

GENEL PRENSİP Reel sektör yatırımlarıyla büyüyen Türkiye ekonomisinin en önemli sorunlarından birisi olan nitelikli olmayan işgücü piyasasının değişim ve dönüşüm sürecine alınması, dünya pazarlarında rekabet edebilmek ve ülkemizin toptan zenginleşmesini sağlamak için özellikle mesleki ve teknik eğitime daha fazla önem verilmesi gerektiği açıktır. 3 Küreselleşen dünyada ülkelerin ve şehirlerin rekabet gücünü belirleyen en önemli unsurlardan birisi nitelikli işgücü piyasasının varlığı ve sürdürülebilirliğidir.

KAHRAMANMARAŞ EKONOMİSİNİN SON 10 YILI 7, 5 milyar TL özel sektör yatırımı (370 reel sektör yatırım projesi kapsamında) Yıllık 6 milyar TL sanayi hasılası Türkiye İplik üretiminin %35’i, Kumaş üretiminin %10’u Metal Mutfak Eşyalarının %60’ı Türkiye Elektrik üretiminin %8’i Türkiye Çimento üretiminin %7’si İlk 1000’de 15 şirket Türkiye’nin en çok elektrik tüketen illeri arasında 11. sırada 2005 yılında 450 milyon TL vergi üretirken 2012 yılında 1, 5 milyar TL vergi geliri 2005 yılında 45 bin kişiye istihdam sağlarken 2012 yılında 100 bin kişilik istihdam 2005 yılında 235 milyon dolar ihracat yaparken 2012 yılında 765 milyon dolar ihracat 2023 ihracat hedefi 5 milyar dolar 4

KMTSO VE ESOB ÜYE BİLGİLERİ KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI 2012 Aralık ayı itibari ile 4. 981’i faal, 5. 676’sı gayri faal olmak üzere 10. 657 üyesi bulunmaktadır. ESNAF VE SANATKAR ODALARI BİRLİĞİ 2012 Aralık ayı itibariyle 41 oda bünyesinde 58. 776 üye olup KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI 2012 Aralık ayı itibari ile açılan firma sayısı 779, kapanan firma sayısı 226’dır 5 35. 041 üyesi aktiftir

SGK KAYITLARINA GÖRE İSTİHDAM DURUMU TOPLAM KAMU ÇALIŞAN SAYISI (ERKEK) KAMU ÇALIŞAN SAYISI KADIN TOPLAM ÖZEL ÇALIŞAN SAYISI (ERKEK) ÖZEL ÇALIŞAN SAYISI KADIN TOPLAM 10. 003 10. 256 8. 168 1. 789 9. 957 84. 222 12. 111 96. 333 106. 290 252 9. 941 10. 193 8. 010 2. 059 10. 069 82. 736 12. 299 95. 035 105. 104 2012/03 233 10. 052 10. 285 8. 917 2. 127 11. 044 82. 913 12. 419 95. 332 106. 376 2012/04 252 10. 154 10. 406 7. 153 2. 381 9. 534 85. 228 12. 409 97. 637 107. 171 2012/05 289 10. 147 10. 436 10. 032 2. 125 12. 157 87. 033 12. 501 99. 534 111. 691 2012/06 346 10. 649 10. 995 8. 470 2. 137 10. 607 91. 547 12. 816 104. 363 114. 970 2012/07 214 8. . 048 8. 262 8. 658 2. 370 11. 028 73. 580 11. 058 84. 638 95. 666 2012/08 183 8. 089 8. 272 6. 544 2. 038 8. 582 74. 871 11. 168 86. 039 94. 621 2012/09 189 8. 044 8. 233 4. 337 1. 116 5. 453 74. 215 11. 046 85. 261 90. 714 2012/10 179 8. 235 8. 414 3. 538 823 4. 361 77. 046 11. 488 88. 534 92. 895 2012/11 170 8. 195 8. 365 3. 791 1. 252 5. 043 75. 691 11. 427 87. 118 92. 161 2012/1 2 168 8. 336 3. 633 1. 958 5. 591 76. 721 11. 498 88. 219 93. 810 YIL/AY İŞYERİ SAYISI (KAMU) İŞYERİ SAYISI (ÖZEL) 2012/01 253 2012/02 6 GENEL TOPLAM

SANAYİ ENVANTERİ ARAŞTIRMA BULGULARI 962 imalat firmasının %36’sı aile şirketi konumundadır. 7 961 imalat firmasının %22’sinde profesyonel yönetici istihdam edilmektedir. 937 imalat firmasının %30, 3’ünde üniversite mezunu, %3, 7’sinde yüksek lisans mezunu yönetici bulunmaktadır. 955 imalat firmasının %3’ünde kadın yönetici bulunmaktadır. 944 imalat firmasının 397’sinde hiç kadın personel bulunmazken 1 firmada 600 bayan işçi çalıştırılmaktadır.

SANAYİ ENVANTERİ ARAŞTIRMA BULGULARI 874 imalat firmasının 665’inde mühendis, 854 imalat firmasının 674’ünde teknisyen, BULUNMAMAKTADIR. 859 imalat firmasının 373’ünde ustabaşı 8 872 imalat firmasının 439’unda idari personel

SANAYİ ENVANTERİ ARAŞTIRMA BULGULARI TOPLAM PERSONEL DURUMU Firma Sayısı İstihdam 416 1 -10 363 11 -50 51 51 -100 71 101 -250 50 251 ve üzeri Toplam 951 9

SANAYİ ENVANTERİ ARAŞTIRMA BULGULARI İLKÖĞRETİM MEZUNU PERSONELLERİN DAĞILIMI Firma Sayısı İstihdam 48 0 313 1 -10 178 11 -50 36 51 -100 33 101 -250 16 251 ve üzeri Toplam 624 10

SANAYİ ENVANTERİ ARAŞTIRMA BULGULARI LİSE MEZUNU PERSONELLERİN DAĞILIMI Firma Sayısı İstihdam 118 0 349 1 -10 102 11 -50 28 51 -100 22 101 -250 7 251 ve üzeri Toplam 626 11

SANAYİ ENVANTERİ ARAŞTIRMA BULGULARI ÜNİVERSİTE VE ÜSTÜ MEZUNU PERSONELLERİN DAĞILIMI Firma Sayısı İstihdam 390 0 393 1 -10 55 11 -50 3 51 -100 1 101 -250 1 251 ve üzeri Toplam 843 12

KMTSO’NUN İSTİHDAM ve GİRİŞİMCİLİĞE KATKILARI 13

KMTSO’NUN İSTİHDAM ve GİRİŞİMCİLİĞE KATKILARI 2004, Doğal Gaz Eğitim Projesi kapsamında 24 makine mühendisi, 50 teknisyen olmak üzere 74 kişiye iç tesisat ve kaynakçılık eğitimi verilerek bu sektördeki çok büyük bir ihtiyaç karşılanmıştır. 2009, Sektörel Eğitim Hizmetleri Projesi kapsamında 100 erkek 60 kadın olmak üzere 160 kişiye meslek edindirme eğitim programı düzenlenmiştir. 2010, Kayıtlı İstihdamın Desteklenmesi Projesi kapsamında 14 eğitim seminerinde 512 kişiye bilgilendirme çalışması gerçekleştirilmiştir. 2011 -2012 döneminde 164 etkinlik kapsamında 8200 kişiye ulaşılarak vizyonel gelişimlerine katkı sağlanmıştır. 2012, Zabun Konağı’nın Turizme Kazandırılması Projesi ile kadın girişimciliğine önemli katkı sağlanacaktır. 2012, İş Geliştirme Projesi kapsamında 34 işyeri inşaa edilecektir. 14 2012, Eğitim Kompleksi Projesi ile eğitim alanında çok önemli bir yatırım gerçekleştirilecektir.

GELECEĞE YÖNELİK ÖNEMLİ YATIRIMLAR 15

TOMSUKLU OSB 1. ETAP PROJESİ 16 16

TİCARET VE FUAR MERKEZİ 17 17

TİCARET VE FUAR MERKEZİ 18 18

TİCARET VE FUAR MERKEZİ 19 19

EĞİTİM KOMPLEKSİ 20

EĞİTİM KOMPLEKSİ 21

KAHRAMANMARAŞ İŞGEM PROJESİ Odamızın hazırlayarak Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Programı kapsamında Bilimi, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na sunduğu İş Geliştirme Merkezi Projemiz de bu yılsonu itibariyle sözleşmesi imzalanarak hayata geçirilecektir. İŞGEM bünyesinde 150 m 2’den 22 500 m 2 kadar irili ufaklı işliklerimiz ve eğitim, toplantı ve sergi salonlarından oluşan idari bina inşa edilecektir. Bu projemiz kapsamında burada yer alacak girişimcilere hem kira desteği sağlanacak hem de danışmanlık ve eğitim hizmetleri ile ortak internet, faks gibi hizmetlerden yararlandırılacaktır. 5 yıl boyunca desteklenerek büyüme trendi kazanan işletmeler 5. yılsonunda mezun edilerek milli ekonomiye kazandırılacaklar. 22

KAHRAMANMARAŞ İŞGEM PROJESİ 23 23

KAHRAMANMARAŞ İŞGEM PROJESİ 24 24

KAHRAMANMARAŞ İŞGEM PROJESİ 25 25

ÖZEL SEKTÖR YATIRIM ANALİZİ 26

KAHRAMANMARAŞ’TA ÖZEL SEKTÖR YATIRIMLARI (YATIRIM TEŞVİK BELGELERİ BAZINDA) 27 TOPLAM YATIRIM (TL) YILLAR BELGE SAYISI İSTİHDAM 2005 85 807. 836. 074 3. 214 2006 71 663. 652. 358 4. 410 2007 96 1. 034. 247. 345 10. 463 2008 25 226. 311. 137 1. 987 2009 33 680. 063. 807 737 2010 59 719. 986. 258 1. 079 2011 82 2. 194. 091. 561 4. 003 2012 73 1. 419. 000 2. 087

KAHRAMANMARAŞ’TA ÖZEL SEKTÖR YATIRIMLARI (KMTSO ARAŞTIRMA BİRİMİ VERİLERİ BAZINDA) (Teşvik Yasasından Sonra) Tamamlanan Yatırımlar 2. 175. 805. 700 Devam Eden Yatırımlar 1. 658. 882. 000 Toplam 28 USD 3. 834. 687. 700

KAHRAMANMARAŞ’TA ÖZEL SEKTÖR YATIRIMLARI (KMTSO ARAŞTIRMA BİRİMİ VERİLERİ BAZINDA – TAMAMLANANLAR) YATIRIM ALANI 29 TUTARI ($) PAY (%) TEKSTİL 842. 092. 700 38, 7 İNŞAAT VE ÇİMENTO 516. 655. 000 23, 7 ENERJİ 514. 070. 000 23, 6 GIDA 60. 590. 000 2, 8 METAL SANAYİ 48. 223. 000 2, 2 ALTYAPI 30. 600. 000 1, 4 KONFEKSİYON 27. 580. 000 1, 3 AMBALAJ 20. 710. 000 1, 0 HAYVANCILIK 18. 800. 000 0, 9 SAĞLIK 15. 875. 000 0, 7 EĞİTİM 12. 350. 000 0, 6 PLASTİK 11. 050. 000 0, 5 TARIM 10. 840. 000 0, 5 MADENCİLİK 8. 260. 000 0, 4 KAĞIT 8. 000 0, 3

KAHRAMANMARAŞ’TA ÖZEL SEKTÖR YATIRIMLARI (KMTSO ARAŞTIRMA BİRİMİ VERİLERİ BAZINDA – TAMAMLANANLAR) YATIRIM ALANI PAY (%) MOBİLYA 5. 850. 000 0, 3 KİMYA VE YAN SANAYİ 5. 800. 000 0, 3 KONAKLAMA 4. 650. 000 0, 2 YAPI MALZEMELERİ 4. 380. 000 0, 2 CAM 2. 500. 000 0, 1 KAUÇUK 2. 000 0, 1 ÇEVRE 2. 000 0, 1 MAKİNE 1. 580. 000 0, 05 DİĞER 1. 350. 000 0, 05 TOPLAM 30 TUTARI ($) 2. 175. 805. 700 100, 0

KAHRAMANMARAŞ’TA ÖZEL SEKTÖR YATIRIMLARI (KMTSO ARAŞTIRMA BİRİMİ VERİLERİ BAZINDA – DEVAM EDENLER) YATIRIM ALANI 31 TUTARI ($) PAY (%) TEKSTİL 642. 727. 000 38, 7 ENERJİ 537. 990. 000 32, 4 KAĞIT 292. 000 17, 6 GIDA 45. 780. 000 2, 7 ALTYAPI 37. 510. 000 2, 3 İNŞAAT VE YAPI 31. 250. 000 1, 9 KONAKLAMA 21. 700. 000 1, 3 HAYVANCILIK 15. 300. 000 0, 9 METAL SANAYİ 9. 830. 000 0, 6 EĞİTİM 7. 000 0, 4 PLASTİK VE PVC 5. 600. 000 0, 3

KAHRAMANMARAŞ’TA ÖZEL SEKTÖR YATIRIMLARI (KMTSO ARAŞTIRMA BİRİMİ VERİLERİ BAZINDA – DEVAM EDENLER) YATIRIM ALANI PAY (%) MADENCİLİK 3. 020. 000 0, 2 MOBİLYA 2. 800. 000 0, 2 SAĞLIK 2. 500. 000 0, 2 MAKİNE 1. 500. 000 0, 1 YEM 850. 000 0, 05 KONFEKSİYON 650. 000 0, 05 DİĞER 875. 000 0, 1 TOPLAM 32 TUTARI ($) 1. 658. 882. 000 100, 0

SANAYİ ENVANTERİ ARAŞTIRMA BULGULARI ÖNÜMÜZDEKİ 5 YIL İÇERİSİNDE YATIRIM YAPILACAK ALANLAR SU ÜRÜNLERİ TEKSTİL METAL MUTFAK GEREÇLERİ ENERJİ (HES) GIDA 33

İŞGÜCÜ PİYASASININ TEMEL SORUNLARI VE STRATEJİLER 34

İŞGÜCÜ PİYASASININ TEMEL SORUNLARI VE STRATEJİLER Mesleki eğitimin nitelik sorunları nedeniyle, ülkemizde vasıfsız milyonlarca genç iş ararken, işletmelerimiz nitelikli personel bulamaz hale gelmiştir. Özellikle sanayileşmede büyüme sürecini yaşayan Kahramanmaraş gibi şehirler bu sorunu çok daha derinden hissetmektedir. Milyonlarca genç üniversite kapılarında beklerken, üniversite mezunu insanlar da iş dünyasının ihtiyaçlarına cevap verecek bilgi, beceri ve üretkenliğe sahip olamamaktadır. Mesleki ve teknik eğitim niteliğinin reel sektör taleplerini karşılayamaması, nitelikli öğrencilerin mesleki eğitim kurumlarına ilgi duymamasına, toplumun hedefleri ve iş çevrelerinin talepleri doğrultusunda öğrencilere gereken bilgi ve becerilerin kazandırılmasını amaç edinmesine rağmen mevcut mesleki ve teknik eğitim kurumlarından mezun olan öğrencilerin niteliklerinin yeterli olmamasına yol açmaktadır. Bu sorun, kaliteli mal ve hizmet üretimi gerçekleştirmek zorunda olan iş dünyasının da mesleki ve teknik eğitim almış kişilere ilgi gösterememesi sonucunda, bir yanda işgücü açığı bir yanda da işsizliğe neden oluşturmaktadır. Dolayısıyla mesleki eğitimde fiziki imkanların artırılması konusunda Milli Eğitim Bakanlığınca yürütülen çalışmaların artırılmasına ve bununla birlikte eğitimci eğitimi alanında kurumsal kapasite geliştirilmesine ihtiyaç bulunmaktadır. 35

İŞGÜCÜ PİYASASININ TEMEL SORUNLARI VE STRATEJİLER Kahramanmaraş’ta, işgücü piyasasının en önemli sorunlarından birisi, belli bir meslek dalında uzmanlaşamayan kesimden oluşmasıdır. İş arayanlar, işletmelerin üretim, pazarlama, muhasebe, ARGe gibi nitelik gerektiren bölümlerinden ziyade nitelik gerektirmeyen veya daha az nitelik gerektiren bekçilik, şoförlük gibi işleri talep etmektedir. Oysa işletmeler belli bir alanda uzmanlaşmış kişileri istihdam etme eğilimdedir. Kahramanmaraş’ta işgücü piyasasının bir başka ve çok önemli sorunu ise, işsiz kalmış kişilerin mesleki beceri ve tecrübe kazanma veya varsa bu özelliklerini geliştirme yönünde gayret göstermedikleri gibi, işsiz durumda oldukları sürece, özellikle genç işsizler suça daha meyilli bir durum kazanmaktadır. Genel prensip olarak Kahramanmaraş’ta işsizlik oranları ile mahkemelerdeki dava sayısı paralel seyretmektedir. Bu sorunların çözümüne yönelik olarak; meslek ve iş edindirme kurs programlarının nitelik bakımından daha aktif hale getirilerek; standart eğitim müfredatları ile nitelikli eğitimciler tarafından verilen eğitim programlarının özellikle İŞKUR bünyesinde artırılması çok yararlı olacaktır. 36

İŞGÜCÜ PİYASASININ TEMEL SORUNLARI VE STRATEJİLER İlimizde çalışan kadınların oranı çok düşüktür. 2012 Aralık ayı itibariyle özel sektörde 76. 721 erkek 11. 498 kadın çalışan bulunmaktadır. Kadınların işgücüne katılımı ve girişimciliğinin az olması Türkiye ekonomisinin en önemli sorunlarından birisidir. Kadınların işgücüne katılım oranı hem kentlerde hem de kırsal alanlarda erkeklerin işgücüne katılma ve istihdam oranlarından oldukça düşüktür. Türkiye ile AB arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır. AB’nde kadınların işgücüne katılım oranı %58, 3 iken Türkiye’de %23, 8’dir. 37

İŞGÜCÜ PİYASASININ TEMEL SORUNLARI VE STRATEJİLER Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalıştırılacak İşçilerin Mesleki Eğitimlerine Dair Tebliğ kapsamında işçilerin alması gereken zorunlu eğitimler ile ilgili olarak Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı eğitim kurumlarının ücret karşılığı eğitim vermesi işletmelere ilave yük getirmektedir. Eğitimin zorunlu tür eğitim olması dolayısıyla söz konusu (kişi başı 200, 00 TL) ücretin iptali uygun olacaktır. 38

GENEL DEĞERLENDİRME VE İŞGÜCÜ İHTİYACI 39

GENEL DEĞERLENDİRME VE İŞGÜCÜ İHTİYACI Kahramanmaraş hızla büyüyerek Türkiye’nin en stratejik ilk 10 şehri arasına girmiştir. Özel sektör istihdamı 100 bin civarlarında olup, kadınların işgücüne piyasasına katılımı düşük seviyededir. İstihdamın önemli kısmını sağlayan imalat firmalarının en büyük ihtiyacı mühendis, teknisyen, ustabaşı ve idari personel olarak görünmektedir. Firmalardaki profesyonel yönetici ve üniversite mezunu personel sorunu yaşamaya devam etmektedir. İmalat firmalarının yaklaşık yarısı 1 -10 işçi arasında personele sahip bulunmakta ve herhangi bir personel politikası da mevcut değildir. İmalat firmalarının yaklaşık yarısında ilköğretim mezunu personel yoğunlaşmakta ve mesleki eğitim ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. İmalat firmalarının yaklaşık yarısında üniversite mezunu personel istihdam edilmemektedir. İşgücü piyasasının en temel sorunu meslek sahipliğinin düşük olmasıdır. Mesleki eğitimin en temel sorunu eğitim niteliğinin artırılamamasıdır. 40

GENEL DEĞERLENDİRME VE İŞGÜCÜ İHTİYACI TEKSTİL SU ÜRÜNLERİ ENERJİ METAL MUT. GER. GIDA KONAKLAMA 41 KAĞIT