Kafli 12 Hjarta Hjarta Hjarta er holur vvi

Kafli 12 Hjartað

Hjartað • Hjartað er holur vöðvi á stærð við hnefa eigandans og vegur um 0. 5 kg • Hjartað liggur í mediastinum (miðmæti) sem liggur á milli lungnanna, og u. þ. b. 2/3 hlutar hjartans er vinstra megin miðlínu – Miðmæti er bilið á milli lungnanna og inniheldur það öll líffæri brjóstholsins fyrir utan lungun • Basis cordis (hjartabotn) snýr upp • Apex cordis (hjartatoppur) snýr niður og hvílir á þind

Gollurshús (pericardium) • Gollurshús er sterkur bandvefspoki sem umlykur hjartað • Gollurshúsið er úr tveim lögum: – Veggþynnu (lamina parietalis): festir hjartað innan miðmætis og hindrar ofteygjur – Iðrarþynna (lamina visceralis/epicardium): klæðir sjálft hjartað • Gollurshússhol (cavum paricardium) er milli veggþynnu og iðraþynnu • Þar er vökvi sem virkar sem smurning

Hjartaveggurinn • Hjartaveggurinn er úr þrem lögum – Epicardium (iðraþynna) er yst (þetta er jafnframt innsta lag gollurshússins) – Myocardium (hjartavöðvinn) myndar þykkasta hluta veggjarins – Endocardium (hjartaþel) klæðir hjartað að innan

Eðli hjartavöðvans – Frumur hjartavöðvans eru sérstakar hjartavöðvafrumur, sem eru ólíkar öllum öðrum vöðvafrumum. Þær hafa: • Einn kjarna • Þverrákir • Frymistengsl (Intercalated discs ) – Hjartavöðvinn er sjálfvirkur • Hann fer í samdrátt án utanaðkomandi boða – gangráður • Frymistengslin tryggja hraðan boðflutning um hjartað – Frymistenglis leyfa frjálst flæði jóna á milli hjartavöðvafrumna – Hjartað fer aldrei í viðvarandi samdrátt (tetanus) eins og rákóttur vöðvi • Ef hjartað færi í tetanus þá hætti það að geta dælt blóði

Hjartahólfin • Hjartað er gert úr fjórum hólfum – Tveimur atrium (gáttum) sem taka við blóði • Hægri gátt (atrium dexter) tekur við súrefnissnauðu blóði frá meginhringrás • Vinstri gátt (atrium sinister) tekur við súrefnisríku blóði frá lungum – Gáttirnar eru mun minni og þynnri en hvolfin – Gáttir taka alltaf við blóði, er n. k. safnlón – Tveimur ventriculum (hvolfum) • Hægra hvolf (ventriculus dexter) dælir súrefnissnauðu blóði til lungna • Vinstra hvolf (ventriculus sinister) dælir súrefnisríku blóði til líkama – Vinstra hvolfið er þykkasta hólf hjartans þar sem það þarf að dæla blóðinu lengstu vegalengdina (um allan líkamann fyrir utan lungun) – Hvolfin dæla alltaf blóði • Hjartaskipt / hjartaskilveggur (septum cordis) er þykkur vöðvaveggur sem skiptir hjartanu í hægri og vinstri hluta

Æðar sem tengjast hjartanu • Til atrium dexter (hægri gáttar) liggja: – Vena cava inferior (neðri holæð) – vena cava superior (efri holæð) – sinus coronarius (kransstokkur) • Allar flytja þessar æðar súrefnissnautt blóð til hjarta – Meginhringrás (systemic circulation) • Til atrium sinister (vinstri gáttar) liggja: – Venae pulmonales (lungnabláæðar) tvær frá hvoru lunga • Þær flytja súrefnisríkt blóð frá lungum – Lungnahringrás (pulmonary circulation) • Frá ventriculus dexter (hægra hvolfs) liggur: – Truncus pulmonalis (lungnastofnæð) • Hún flytur súrefnissnautt blóð frá hjarta til lungna – Lungnahringrás • Frá ventriculus sinister (vinstra hvolfs) liggur: – Aorta (ósæð) flytur blóð frá ventriculus sin. til líkama • Hún flytur súrefnisríkt blóð frá hjarta til líkamans – Meginhringrás

Hjartalokur • Fjórar hjartalokur hindra bakflæði blóðs – Tryggja einstefnu blóðs • Atrioventricular (AV) lokur eru milli atria og ventricula: – Valva bicuspidalis (mitralis) er vinstra megin • Liggur á milli vinstri gáttar og hvolfs – Valva tricuspidalis er hægra megin • Liggur á milli hægri gáttar og hvolfs – Spenavöðvar (musculi papillaris) tengjast sinastrengjum (chordae tendinae) sem eru tengdir brúnum loknanna • Semilunar lokur (hálfmánalokur) eru milli ventricula og slagæða: – Valva aortae (ósæðarloka) • Liggur á milli vinstra hvolfs og ósæðar – Valva trunci pulmonalis (stofnæðarloka) • Liggur á milli hægra hvolfs og lungnastofnæðar

Virkni AV loknanna

Virkni hálfmánaloknanna

Blóðflæði um hjartað • Blóð flæðir alltaf undan þrýstingsfallanda (frá svæði með hærri þrýsting til svæðis með lægri þrýsting) • Stærð og rúmtak hjartahólfa endurspeglast í þrýstingi – Meira rúmmál minni þrýstingur og svo öfugt

Blóðflæði um hjartavöðvann • Kransæðar (arteriae coronariae) flytja súrefni og næringu til hjartavöðvans – Skortur á blóðflæði til hjartavöðvans getur valdið vefjaskemmdum • Kransstokkur (sinus coronarius) tekur við súrefnissnauðu blóði og flytur til atrium dxt.

Hjartsláttur og leiðslukerfi hjartans • Hjartsláttur byrjar í gangráði / SA hnút (nodus sinatrialis) sem liggur ofarlega í hægri gátt – Gangráður er vöðvamassi sem er með óstöðuga vöðvaspennu • Boðspennan berst frá hægri gátt yfir í vinstri gátt og gáttirnar dragast saman og dæla blóði í hvolfin – Boðspennan berst niður í AV hnútinn (nodus atrioventicularis), sem liggur neðarlega í hægri gátt og þar tefst hún í u. þ. b. 0. 1 sek á meðan gáttirnar klára að dragast saman

Hjartsláttur og leiðslukerfi hjartans • Næst berst boðspennan í HISknippið og fer í gegnum hjartaskiptin niður í hjartabroddinn – HIS-knippið eru sérstakir þræðir sem bera boðspennuna mun hraðar en venjulegar hjartavöðvafrumur • Úr HIS-knippinu í hjartaboroddinum liggja Purkinjeþræðir sem liggja upp hjartahvolfin – boðspennan (og vöðvasamdrátturinn) berst því upp hvolfin blóðinu er dælt úr hvolfunum í slagæðarnar

Hjartarafriti (EKG) • Hjartaafrit (EKG) mælir þær rafbreytingar sem verða í hjartanu í einum hjartahring • Bylgjur í eðlilegu EKG: – P-bylgja endurspeglar afskautun atria – QRS-komplex endurspeglar afskautun ventricula og endurskautun atria – T-bylgja endurspeglar endurskautun ventricula • Með EKG má sjá ýmis frávik í byggingu og starfsemi hjartans

Hjartarafriti (EKG)

Gagnsemi EKG • EKG er non-invasive • EKG getur sagt til um: – – hjartslátt Leiðslukerfi hjartans Ástand hjartavöðvans Líkamlegt ástand viðkomandi

Hjartahringur (cardiac cycle) • Í einum hjartahring er ein systola (slag eða efri mörk) og ein diastola (þan eða neðri mörk) • Í diastolu (aðfallsfasa) er slökun og fylling ventricula – Í lok diastolu verður samdráttur í atrium (atrial systola) sem dælir auka 20% af blóði í ventriculum • Í systolu (útfallsfasa) er samdráttur og tæming ventricula – Blóðinu er þá dælt úr ventriculum út í slagæðarnar • Einn hjartahringur (í hvíld) tekur um 0. 8 sek. (diastola 0. 5 sek. og systola 0. 3 sek. )

Hjartahljóðin • Tvö hjartahljóð (lubb-dubb) heyrast í hverjum hjartslætti • Fyrra hjartahljóðið (lubb) heyrist þegar lokurnar á milli gátta og hvolfa (tví-og þríblöðkulokur) lokast • Seinna hjartahljóðið (dubb) heyrist þegar lokurnar á milli hvolfa og slagæða (ósæða- og stofnæðaloka) lokast

Útfall hjarta (cardiac output) • Útfall hjarta (ÚH) er það blóðmagn sem fer frá hvorum slegli á mínútu ÚH = slagmagn x hjartsláttartíðni (Dæmi: 4. 9 lítrar / mín = 70 ml / slag x 70 slög / mín) • Slagmagn er það blóðmagn sem fer frá hvorum slegli í einu slagi og hjartsláttartíðnin er púlsinn

Stjórnun á hjartsláttartíðni Hjartað er sjálfvirkt en þó eru ýmsir þættir sem hafa áhrif á tíðni hjartsláttar • Taugastjórnun – Hjartastillistöð er staðsett í mænukylfu (medulla oblongata) – driftaugar auka tíðni og kraft hjartsláttar – seftaugar (greinar frá vagus taug, tíunda heilataugin) draga úr sláttartíðni, en hafa ekki áhrif á slagkraftinn • Efnastjórnun – Hormón (adrenalín og þýroxín auka tíðni hjartsláttar) – Jónir (hækkað natríum og kalíum minnka tíðni og kraft, en aukið kalsíum eykur tíðni og kraft hjartsláttar) • Ýmsir aðrir þættir hafa áhrif á hjartsláttartíðni – aldur, kyn, þjálfunarstig, líkamshiti • Hjartsláttur getur verið frá um 50 slög/mín upp í 200 slög/mín – Hjarta sem fær engin taugaboð slær um 100 slög/mín – Hjartað er hinsvegar yfirleitt undir stjórn seftaugakerfisins (vagus bremsa) og slær því um 70 slög/mín

Stjórnun á slagmagni 1. Teygja hjartavöðvans fyrir samdrátt • Eftir því sem fylling hjartans er meiri í diastolu, þess öflugri verður samdrátturinn í systolu Þetta kallast lögmál Starlings • • 2. Fer eftir venous return þ. e. hversu mikið blóð kemur til hjartans frá bláæðunum Samdráttarkraftur einstakra vöðvaþráða • • 3. Driftaugar, adrenalín og noradrenalín, aukinn kalsíumstyrkur og ýmis lyf auka slagmagnið Minnkuð driftaugavirkni, súrefnisskortur, lækkað p. H og sum deyfilyf minnka slagmagnið Þrýstingur sem þarf til að dæla blóði frá hjarta • Meiri þrýstingur í ósæð og lungnastofnæð meiri kraft þarf til þess að ósæða- og stofnæðalokurnar opnast tæming hjartans verður minni • Einstaklingar í góðri þjálfun eru með lægri púls því hjarta þeirra dælir út meira blóðmagni í hverju slagi

Þættir sem hafa áhrif á útfall hjarta

Vefsíður • http: //medmovie. com/mmdatabase/Media. Pl ayer. aspx? Client. ID=65&Topic. ID=0 • Þetta er mjög góð síða með stuttum myndböndum frá the American Heart Association