KABAKULAK Do Dr Halil zdemir Ankara niversitesi Tp

KABAKULAK Doç. Dr. Halil Özdemir Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Bilim Dalı

KABAKULAK Epidemik parotit Çocukluk çağında sık görülen akut hastalık Aşı ile önlenebilir hastalık Genellikle ve tipik olarak parotis bezlerinin tutulduğu, bir veya daha fazla tükrük bezlerinin şişmesi ile karakterize hastalık Diğer organların da enfekte olabildiği sistemik hastalık ABD gibi KKK aşısının rutin aşı takvimine girdiği ülkelerde artık hastalık yaygın değil

Kabakulak Virüsü Rubulavirus cins ve Paramiksovirüs ailesi Tek sarmallı RNA Yüzey glikoproteinleri: HN protein ve F protein Diğer yapısal proteinler: Nükleokapsit protein, fosfoprotein, matriks protein, HMWP ve SH protein Tek serotip SH ve HN protein gen seknaslarına göre 12 genotip

Epidemiyoloji ABD insidans Aşı öncesi: 50 -251/100 000 1988: 2/100 000 1999 -2003: 0, 1/100 000 2006: 2, 2/100 000

Epidemiyoloji ve Bulaş Tüm dünyada görülmekte En sık kış ve ilkbahar Kuluçka süresi: 16 -18 gün (12 -25 gün) Yalnızca insanları etkilemekte Damlacık yolu ve tükrük ve idrarla doğrudan temas ile bulaş Ömür boyu koruyucu Reenfeksiyon nadir Parotis şişliği -7 -1 0 +5 Toplam bulaştırıcılık dönemi En bulaştırıcı dönem İZOLASYON +9

Patogenez VİRÜS Nazofarengeal mukoza ve bölgesel lenf bezlerinde replikasyon Viremi Parotis ve diğer tükrük bezleri SSS ve testis Diğer organlar İnterstisyel ödem Lenfosit ve makrofaj infiltrasyonu Epitelde nekroz-destrüksiyon

Anatomi

Klinik Bulgular ü Yaklaşık %30 -40 subkliniktir veya hafif solunum yolu enfeksiyonu biçimindedir. PAROTİS TUTULUMU ü Parotis bezi öncelikle tutulur. ü Hastalık genellikle bir veya her iki parotis bezinde ağrı ve şişlik ile başlar. ü Genellikle parotis bezlerinden biri diğerinden 1 -2 gün önce şişer ve %70 olguda bilateral tutulum olur. ü Şişlik genellikle 1 -3 günde zirve noktasına ulaşır. ü Ancak hızla ilerleyerek birkaç saat içinde en büyük halini alabilir. ü Şişlikten 12 -24 saat önce prodrom belirtisi olarak ateş, boyun kaslarında ağrı, baş ağrısı, kırıklık ü ve karında hafif ağrı başlar. ü Şişlik nedeniyle kulak memesi yukarı ve dışa doğru itilir. ü Mandibula arka kenarı ile mastoid çıkıntı arasında kalan boşluk dolar. ü Şişlik 3 -7 gün içinde gerilerse de bazen bu süre daha uzun olabilir. ü Şişlik olan bölgede dokunmakla minimal hassasiyet ve ağrı olabilir. ü Ayrıca ekşi tada sahip sıvılar ağrıyı artırır. ü Ağız mukozasında Stenon kanalının ağzı şiş ve kızarıktır. ü Farenks ve yumuşak damakta ödem nedeniyle tonsil orta hatta doğru itilebilir. ü Ayrıca boyun ve göğüs üst kısmında da ödem olabilir. ü Hastalarda genellikle hafif derecede ateş bulunur. ü Ateş dahil sistemik semptomlar 3 -5 günde kaybolur. SUBMANDİBÜLER TÜKRÜK BEZLERİNDE TUTULUM ü Hastaların bir kısmında submandibuler tükrük bezleri de şişebilir. ü Hastaların %10 -15 kadarında yalnızca submandibüler tükrük bezleri şişer. ü Bu bezlerin şişliğinde ağrı azdır ancak şişliğin gerilemesi daha uzun zaman alır. SUBLİNGUAL TÜKRÜK BEZLERİNDE TUTULUM ü Nadiren sublingual tükrük bezleri etkilenebilir. ü Submental bölge ve ağız tabanında şişlik oluşur. ü Tüm tükrük bezlerinin şişmesiyle “boğa boynu” görünümünü alabilir.

Boğa Boynu Görünümü ve Presternal Ödem

Ayırıcı Tanı ü Viral parotitis: Coxackie virus, parainfluenza tip 1 ve 3, influenza A, enterovirüsler, EBV, CMV, LCMV, HIV ü Süpüratif parotitis ü Parotis kanalı taşları ü İlaç reaksiyonları ü Çocukluk çağının rekürrent parotiti ü Parotis bezi tümörü: primer – sekonder ü Sjögren sendromu ü Servikal lenfadenit ü Aseptik menenjit ü Viral orşit

Komplikasyonlar Sık Görülenler Aseptik menenjit- meningoensefalit Orşit-epididimit Ooforit Pankreatit-DM? Sağırlık Nadir Görülenler Glomerülonefrit Artrit Miyokardit Mastit Tiroidit Göz komplikasyonları Trombositopenik purpura Hemolitik anemi Hepatit Akut kolesistit

SSS Tutulumu ü Hastaların %50’sinden fazlasında BOS’da pleositoz vardır, ama %1 -10’unda menenjit veya ensefalit klinik bulguları vardır. ü Kabakulak aseptik menenjitli hastaların yaklaşık yarısında parotit yoktur. ü E/K >3 ü Semptomatik SSS hastalığı tipik olarak parotitten 3 -10 gün sonra görülür. ü Menenjit semptomları baş ağrısı, ateş, letarji, ense sertliği, deliryum ve kusmadır. ü Hastaların %20’sinde nöbet görülür. ü BOS’da hücre sayısı <1000 mm 3’tür. Lenfosit hakimdir. Protein normal veya hafif artmıştır. %30 olguda glukoz düşüktür. ü Genellikle kendini sınırlar ve sekelsiz iyileşir. ü Ataksi, davranış bozuklukları, hidrosefalinin eşlik ettiği akuadukt stenozu, sensörinöral işitme kaybı, paralizi ve nöroretinitis görülebilir. ü Ensefalitli olguların %1, 4’ünde ölüm görülür.

Orşit-Epididimit ü Postpubertal dönemdeki erkek hastaların %14 -35’inde gelişir. ü En yüksek risk 15 -29 yaş arasıdır. ü Genellikle parotis şişliğinden 4 -8 gün sonra ortaya çıkar, fakat parotitten önce veya parotit olmadan da gelişebilir. ü Genellikle unilateraldir ve çoğunlukla epididimit de eşlik eder. ü Ateş, kırıklık, kusma, alt karın ağrısı ve testiküler ağrı görülür. ü Testis şiş ve ağrılıdır, 3 -7 gün sürer. ü Seminal sıvıda virüs üretilebilir ve virüs RNA’sı haftalar sonra bile semende saptanabilir. ü CRP sıklıkla yükselir. ü Tedavi semptomatiktir. ü Hastaların yarısı tamamen düzelir, yarısında ise bir miktar testiküler atrofi gelişir. ü Hastaların %25’inde sperm sayısı ve motilitesinde azalma olsa da infertilite nadirdir.

Kabakulak ve Gebelikte hastalığın geçirilmesi konjenital malformasyonlu bebek doğurma riskini artırmaz. Endokardiyal fibroelastozis gelişimi? Ancak, ilk trimesterde hastalığın geçirilmesi spontan abortus oranını artırır.

Perinatal Kabakulak Parotis bezinde şişlik Pnömoni Pulmoner HT

Tanı ve Tedavi TANI TEDAVİ Klinik bulgular: Ateş, parotis şişliği Kan sayımı: Lökopeni, lenfositoz Serum amilaz düzeyi: Artar Serum lipaz düzeyi: Artar (pankreatit varsa) Virus izolasyonu: Orofarenks, kan, idrar, BOS (kültür ve PCR) Seroloji: Anti Kabakulak Ig. M ve Ig. G (EIA, IF, HAI) Semptomatik: Parasetamol, ibuprofen Yeterli beslenmenin sağlanması

Korunma • KKK veya KKKV aşısı • 12 -15. ay ve 4 -6 yaş • Canlı aşı AKTİF • İmmünkomprimize kişiler ve gebelerde kontrendike BAĞIŞIKLAMA • Tek doz %78, iki doz %88 koruyucu İZOLASYON TEMAS SONRSI KORUMA • CDC ve AAP • Standart ve damlacık önlemleri • 5 gün • Ig veya aşı etkisiz

Prognoz Hastalık sıklıkla sorunsuz olarak iyileşir. Geçirilen enfeksiyon genellikle yaşam boyu bağışıklık bırakır.