JAN BRZECHWA NASZ PATRON Opracowaa mgr Danuta Suska

JAN BRZECHWA- NASZ PATRON Opracowała: mgr Danuta Suska

Życiorys Właściwe nazwisko Jana Brzechwy brzmi Jan Wiktor Lesman. Był stryjecznym bratem poety Bolesława Leśmiana, który wymyślił literacki pseudonim „Brzechwa” (nawiązanie do elementu samolotu- brzechwy). Poeta polski pochodzenia żydowskiego urodził się 15 sierpnia 1898 roku w Żmerynce na Podolu, a zmarł 2 lipca 1966 roku w Warszawie. Jego grób znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Był autorem bajek i wierszy dla dzieci, satyrycznych tekstów dla dorosłych, tłumaczem literatury rosyjskiej.

Lata młodości n n n Brzechwa młodość spędził na Kresach Wschodnich, podróżując ze swą rodziną. Jego ojciec, Aleksander, był inżynierem kolejowym. Ukończył Zakład Naukowo- Wychowawczy Ojców Jezuitów w Chyrowie, a następnie Wydział Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Jednocześnie z zapisaniem się na studia wstąpił do 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej i jako ochotnik uczestniczył w latach 1920 -1921 w wojnie polskobolszewickiej, za co go odznaczono.

Działalność zawodowa n Jan Brzechwa z zawodu był adwokatem. n W pracy posługiwał się nazwiskiem metrykalnym. n W latach 1924 - 1939 był radcą prawnym ZAi. KS-u, specjalistą w dziedzinie prawa autorskiego, które wybrał na specjalizację studiów. n n Reprezentował w sądzie m. in. Zenona Przesmyckiego („Miriama”) w sprawie toczącej się przeciwko poecie Tadeuszowi Piniemu, który poprzez wydanie dzieł Cypriana Kamila Norwida bez zgody właściciela praw autorskich, Przesmyckiego, naruszył jego prawa do spuścizny po Norwidzie. Po drugiej wojnie światowej Brzechwa powrócił do zawodu prawnika. Był m. in. radcą prawnym wydawnictwa „Czytelnik”. Jednocześnie działał aktywnie w PEN Clubie.

Twórczość n n Brzechwa zadebiutował jako nastolatek w 1915 roku. Opublikował swoje pierwsze wiersze w piotrogrodzkim „Sztandarze” oraz w kijowskich „Kłosach Ukraińskich”. Nie wiązał wówczas swej przyszłości z karierą pisarską- postanowił, że zostanie prawnikiem. Po demobilizacji w 1920 roku i rozpoczęciu studiów prawniczych zaczął dorabiać jako autor tekstów satyrycznych oraz piosenek i skeczy. Współpracował wówczas z kabaretami „Qui Pro Quo”, „Czarny Kot”, „Morskie Oko”. Posługiwał się pseudonimami Szer- Szeń oraz Inspicjent Brzeszczot. W 1926 roku ogłosił tom poezji „Oblicza zmyślone”. n Pierwszy tomik wierszy dla dzieci- „Tańcowała igła z nitką”- wydano w 1938 r. n W 1939 roku wydano tom „Kaczka Dziwaczka”. n n Na lata II wojny światowej przypada jeden z najważniejszych okresów twórczości bajkopisarzanapisał on w tym czasie „Akademię pana Kleksa”, „Pana Dropsa i jego trupę”. Dwie książki kontynuujące „Akademię…” („Podróże pana Kleksa” i „Tryumf pana Kleksa”) powstały kolejno w 1961 i w 1965 roku.

Twórczość n n Brzechwa był zaprzyjaźniony z grafikiem Janem Marcinem Szancerem, autorem licznych ilustracji do jego tekstów. W latach 50. XX wieku pisał socrealistyczne wiersze propagandowe, gloryfikujące partię (do której sam nie należał) i ustrój socjalistyczny. W latach późniejszych nie angażował się w twórczość polityczną, uchodził za biernego kontestatora ustroju. Tłumaczył z języka rosyjskiego utwory A. Puszkina, S. Jesienina i W. Majakowskiego. Był autorem komentarza do ustawy o prawie autorskim z 1926 roku (książka przygotowana do druku w 1939 roku, ocalała w formie egzemplarzy korekty drukarskiej).

Nagrody W 1955 roku Jan Brzechwa otrzymał nagrodę miasta Warszawy za całokształt twórczości, w 1956 roku nagrodę Prezesa Rady Ministrów za twórczość dla dzieci i młodzieży, natomiast w 1965 roku- nagrodę Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za całokształt twórczości.

Rok urodzenia poety Istnieją niejasności co do roku urodzenia poety. Większość encyklopedii podaje rok urodzenia 1900. Sytuację tę tłumaczy Janusz OdrowążPieniążek, dyrektor Muzeum Literatury w Warszawie, w liście opublikowanym w „Gazecie Wyborczej” (2000, nr 195 z 22 sierpnia): >>Posiadamy niezbite dowody na to, że urodził się w Żmerynce na Podolu 15 sierpnia 1898 r. , co stwierdzał własnoręcznie choćby w podaniu o weryfikację jako członka ZAIKS-u dnia 1 września 1945 r. Aliści po drugim małżeństwie z osobą znacznie od siebie młodszą zaczął Brzechwa podawać datę 1900 i to tak konsekwentnie, że dziś we wszystkich encyklopediach i słownikach PWN, a nawet w podstawowym wydawnictwie IBL „Współcześni pisarze polscy i badacze literatury” figuruje rok urodzenia 1900 i jakoś nikogo nie zdziwiło, że debiutował, mając lat 15<<

Znane cytaty… „ A to feler- westchnął seler” NA STRAGANIE „Na tapczanie siedzi leń, nic nie robi cały dzień” LEŃ „Niech mi każdy powie szczerze, skąd się wzięły dziury w serze? ” WRONA I SER „Tańcowała igła z nitką, igła- pięknie, nitka- brzydko” TAŃCOWAŁA IGŁA Z NITKĄ „ W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie i Szczebrzeszyn z tego słynie” W SZCZEBRZESZYNIE „Nad rzeczką, opodal krzaczka, mieszkała Kaczka -dziwaczka” KACZKA- DZIWACZKA