JAMOA TARBIYA OBYEKTI VA SUBYEKTI SIFATIDA TARBIYA JARAYONINING

JAMOA TARBIYA OB’YEKTI VA SUB’YEKTI SIFATIDA

TARBIYA JARAYONINING MAZMUNI. TARBIYA QONUNIYATLARI VA TAMOYILLARI O’tilgan mavzu yuzasidan savollar: 1. Tarbiyaning maqsadi nima? 2. Tarbiya jarayoni qanday o’ziga xos xususiyatlarga ega? 3. Tarbiya qonuniyatlarini shrhlab bering. 4. Tarbiya tamoyillarini izohlang.

1. 2. 3. 4. JAMOA TARBIYA OB’YEKTI VA SUB’YEKTI SIFATIDA Reja: Jamoa haqida tushuncha. O’quvchilar jamoasini shakllanish bosqichlari. O’quvchilar jamoasini shakllantirish shart-sharoitlari. Jamoa an’analari. Tayanch tushunchalar: jamoa, o’quvchilar jamoasi, jamoaning shakllanish bosqichlari, lider, norasmiy lider.

Adabiyotlar: 1. Alex Moore. Teaching and Learning: Pedagogy, Curriculum and Culture. USA, 2012 Routledge Angliyskiy. Textbook. 2. M. Toxtaxodjayeva va boshqalar. Pedagogika. T. : O’zbekis-ton Faylasuf-lari Milliy jamiyati, 2010. 3. Ibragimov X. I. , Abdullaeva SH. A. Pedagogika nazariyasi. T. : “Fan va texnologiyalar” nashriyoti, 2008. 4. B. X. Xodjaev. Pedagogika nazariyasi va amaliyoti. Toshkent, “Sano-standart” nashriyoti, 2017. 5. Xalq pedagogikasi. O’quv qo’llanma. M. Mutalipova. –Toshkent, 2015.

Abu Ali ibn Sino ijtimoiy muhitning shaxsni shakllantirishdagi rolini yuqori baholaydi. Tashqi muhit va odamlar insonning borliq, unda kechayotgan o’zgarishlar, jarayonlar mohiyatini anglashgagina emas, balki uning xulqida yaxshi va yomon sifatlarning shakllanishiga ham sezilarli ta’sir etishi, shu bois bolalarni tarbiyalashda u mansub bo’lgan mikromuhit xususiyatini inobatga olishni ta’kidlaydi. Bolani yomon ta’sirlardan saqlash zarurligini uqtiradi. Abu Nasr Forobiyning uqtirishicha, inson boshqalar bilan munosabatda bo’lish, ularning yordami va qo’llab-quvvatlashlarini his etish ehtiyojiga ega. Ana shu ehtiyojni qondirish yo’lidagi amaliy harakatlar insonni kamolotga yetaklaydi, deb hisoblaydi. Abu Rayhon Beruniy shaxsning rivojlanishida o’zaro yordam, hamkorlik, odamlarga nisbatan xayrihohlik uning ijtimoiy muhitdagi roli va o’rnini belgilab beradi.

Jamoa deganda nimani tushunasiz?

Jamoa (lotincha «kollektivus» so’zining tarjimasi bo’lib, yig’ilma, omma, birgalikdagi majlis, birlashma, guruh) bir necha a’zo (kishi)lardan iborat bo’lib, ijtimoiy ahamiyatga ega umumiy maqsad asosida tashkil topgan guruh demakdir. jamoa deganda bir necha kishilarning muayyan maqsad yo’lida birlashuvidan iborat tashkiliy guruhi tushuniladi (masalan ishlab chiqarish jamoasi, zavod jamoasi, o’quv yurti jamoasi, xo’jalik jamosi va hokazo). jamoa deganda yuqori darajada uyushtirilgan guruh tushuniladi. CHunonchi, o’quvchilar jamoasi yuqori darajada uyushtirilgan birlashma hisoblanadi.

jamoa va uning xususiyatlari (belgilari) Jamoa ijtimoiy jamiyatning bir qismi jamoa Jamoada va rbiyalash a t a id m a d r yo tamoyili Har bir jamoa o’zo’zini boshqarish organiga ega va umumiy jamoaning uzviy qismi ekanligi jam oa b uzv oal oshq iy a ar a loq bila ma ador n vju likd d a yat i m a j iy Ijtimo ondirishga ini q j o y i t an g eh l i r i t l yo’na i faoliyat dag k i l a g r bi

Pedagogik jihatdan maqsadga muvofiq tashkil etilgan jamoa, xususan, uning a’zolari o’rtasida o’zaro ishchanlik ruhiy yaqinlik bir-biri uchun g’am xo’rlik o’zaro yordam jamoa manfaati uchun qayg’urish javobgarlik hissi mazkur yo’lda amaliy harakatlarni tashkil etish

Jamoa Ijtimoiy ahamiyatga ega yagona maqsadning mavjudligi Birgalikdagi umumiy faoliyatning tashkil etilishi Majburiy, mas’uliyatli munosabatning yo’lga qo’yilishi Saylangan umumiy rahbariy organga egalik

Jamoa tuzilmalarinig shakllari Jamoaning rasmiy tuzilishi jamoa faoliyatining turli ko’rinishlarini amalga oshirish uchun zarur bo’ladigan tashkiliy jihatlari ko’zda tutiladi. Mazkur jihat bir tomondan jamoa a’zolari o’rtasida yuzaga kelgan ishchanlik munosabati mazmunini ifoda etsa, ikkinchi tomondan, rahbarlik vazifasini bajaruvchi shaxslar tomonidan jamoa a’zolarining xattiharakatlari va intilishlarini muvofiqlashtirish yo’lida tashkil etilayotgan boshqaruv faoliyati mohiyatini yoritishga xizmat qiladi. Norasmiy tuzilma jamoaning barcha a’zolari o’rtasidagi shaxslararo ma’naviypsixologik munosabatlarning umumiy tizimi va mikroguruhni tashqil qiluvchi ayrim a’zolar o’rtasidagi tanlash munosabatlari mazmunini ifodalaydi. Jamoaning har bir a’zosi mavjud munosabatlar tizimida u yoki bu o’rinni egallaydi.

SHunday qilib, jamoa bir necha (a’zo) kishidan iborat guruh bo’lib, u ijtimoiy ahamiyatga ega bo’lgan umumiy maqsad asosida tashkil topadi. Jamoa tomonidan amalga oshirilayotgan faoliyat uning oldiga qo’yilgan maqsad mazmunini ifoda etadi. Jamoa a’zolari o’rtasida qaror topgan o’zaro birlik, shuningdek, ular o’rtasida tashkil etiluvchi munosabat jarayonidagi tenglik jamoaga rahbarlik qilish, jamoa a’zolarining guruh yetakchilariga bo’ysunishlari, shuningdek, ular tomonidan jamoa oldidagi javobgarlik hissini anglashlari uchun zamin yaratadi. Jamoa tomonidan hal etilishi ko’zda tutilgan yetakchi tarbiyaviy vazifa shaxsni har tomonlama tarbiyalash, unda ijobiy sifatlarni tarbiyalash hamda mustahkam hayotiy pozitsiyani qaror toptirishdan iboratdir.

Nima deb o’ylaysiz: Sizningcha o’quvchilar jamoasini shakllanish bosqichma-bosqich yondashuvni talab etadimi, yoki yo’q?

O’quvchilar jamoasining shakllanish bosqichlari. Birinchi bosqich o’qituvchi talab Ikkinchi bosqich jamoa faol To’rtinchi bosqich shaxs talab shaxs talab jamoa Uchinchi bosqich jamoa talab shaxs O’quvchilar jamoasining rivojlanish bosqichlari

Bugungi kunda o’qituvchi-olimlar (L. I. Nikova va boshqalar) bolalar jamoasining rivojlanish jarayonining mohiyatini tahlil qilar ekanlar, uni qo’yidagi uch bosqichga bo’ladilar: jamoani dastlabki jipslashtirish jamoani shakllantirish asosida uning har bir a’zosini individual rivojlantirish jamoaning umumiy faoliyatini yo’lga qo’yish

A. S. Makarenko jamoa a’zolari o’rtasida yuzaga keluvchi munosabatlarining ichki xususiyatlariga katta ahamiyat bergan edi. Pedagog jamoada shakllangan eng muhim quyidagi belgilarni ajratadi major - doimiy tetiklik, o’quvchilarning faoliyat (harakat)ga tayyorliklari jamoaning har bir a’zosida qaror topgan do’stona birlik o’z jamoasining qadriyatlari mohiyatini tushunish, uning uchun g’ururlanish asosida o’z qadr-qimmatini anglash tarbiyali, ishchan harakatga yo’llovchi faollik hissiyotni boshqara olish hamda muloqot odobiga amal qilish ko’nikmasi

Quyidagi chizmaga e’tibor qarating. Masala yuzasidan fikr yuriting. Nima uchun? Nima uchun o’qituvchilar talab qo’yishda talablarni jamoani jipslashuviga hizmat qiluvch jihatlarini hisobga olishlari lozim? Nima uchun?

O’qituvchilar tomonidan qo’yilgan talablar quyidagi sharoitlarda ijobiy natija beradi: Qo’yilayotgan talablar o’quvchi shaxsini hurmat qilish tuyg’usi bilan uyg’unlashgan bo’lishi kerak Talablar muayyan maktab yoki sinfdagi mavjud sharoitni hisobga olgan holda qo’yilishi lozim Jamoaga nisbatan qo’yilayotgan talablar aniq bo’lishi lozim O’quvchilarning tashqi qiyofasi, kiyinishi, yurish-turishi hamda muomalasiga nisbatan qo’yilayotgan talablar, ularda ma’naviy madaniyatni shakllantirishga xizmat qilishi shart

Jamoa an’analari jamoa a’zolari tomonidan birdek qo’llab-quvvatlanuvchi barqarorlashgan odatlar bo’lib, ularning mazmunida munosabatlar xususiyati hamda jamoaning ijtimoiy fikri yorqin ifodalanadi Jamoa an’analari turlari kundalik faoliyat an’analari Kundalik faoliyat an’analari o’quvchilarning o’quv faoliyati (o’zaro yordam turlari), va mehnat faoliyati (ko’chatlar o’tkazish, hasharlar uyushtirish va boshqalar)ni o’z ichiga oladi. bayram an’analari Bayram an’analariga ijtimoiy ahamiyatga ega turli voqea hamda hodisalar bilan bog’liq sanalar (xususan, «Alifbe bayrami» , «Mustaqillik bayrami» , «Navro’z bayrami» , «Xotira va qadrlash kuni» va boshqalar)ni nishonlash maqsadida tashkil etilgan faoliyat

Nima uchun o’quvchilar jamoasini shakllantrishda an’analar muhim o’rin tutadi?

“Assisment” metodi Test. 1. O’quvchilar jamoasini shakllanish bosqichlari to’g’ri ko’rsatilgan qatorni ko’rsating A) O’quvchilar jamoasi 2 bosqichda shakllantiriladi. V) O’quvchilar jamoasi 6 bosqichda shakllantiriladi. S) O’quvchilar jamoasi 4 bosqichda shakllantiriladi. 5 ball Muammoli vaziyat. Guruhga yangi guruh rahbari tayinlandi. Yangi guruh rahbari xonaga kirishi bilan hammani o’ziga qaratib shunday dedi: “Bundan keyin bu yerda mening aytganim – aytgan, deganim degan bo’ladi. Kim menga quloq solmasa itning kunini boshiga solaman”–deb o’zining qator talablarini ayta ketdi va hech kim bilan maslahatlashmasdan guruh liderini tayinladi. O’qituvchi guruhda kuch bilan tartib o’rnatishga harakat qildi. 1. Mazkur holat qanday oqibatlarga olib kelishi mumkin? 2. Pedagog yangi guruhi bilan muloqatni qanday tashkil etishi kerak edi? 1 -5 ball Simptom Amaliy ko’nikma Jamoa bu-. . O’qituvchilar tomonidan ijobiy natija beradigan talablarni sanang: 5 ball 1 -5 ball

“Assisment” metodi Test. 1. O’quvchilar jamoasini shakllanish bosqichlari to’g’ri ko’rsatilgan qatorni ko’rsating A) O’quvchilar jamoasi 2 bosqichda shakllantiriladi. V) O’quvchilar jamoasi 6 bosqichda shakllantiriladi. S) O’quvchilar jamoasi 4 bosqichda shakllantiriladi. Simptom Jamoa bu- (lotincha «kollektivus» so’zining tarjimasi bo’lib, yig’ilma, omma, birgalikdagi majlis, birlashma, guruh) bir necha a’zo (kishi)lardan iborat bo’lib, ijtimoiy ahamiyatga ega umumiy maqsad asosida tashkil topgan guruh demakdir. Muammoli vaziyat. Guruhga yangi guruh rahbari tayinlandi. Yangi guruh rahbari xonaga kirishi bilan hammani o’ziga qaratib shunday dedi: “Bundan keyin bu yerda mening aytganim –aytgan, deganim degan bo’ladi. Kim menga quloq solmasa itning kunini boshiga solaman”–deb o’zining qator talablarini ayta ketdi va hech kim bilan maslahatlashmasdan guruh liderini tayinladi. O’qituvchi guruhda kuch bilan tartib o’rnatishga harakat qildi. 1. Mazkur holat qanday oqibatlarga olib kelishi mumkin? 2. Pedagog yangi guruhi bilan muloqatni qanday tashkil etishi kerak edi? Amaliy ko’nikma O’qituvchilar tomonidan ijobiy natija beradigan talablarni sanang: 1. qo’yilayotgan talablar o’quvchi shaxsini hurmat qilish tuyg’usi bilan uyg’unlashgan bo’lishi kerak. 2. Talablar muayyan maktab yoki sinfdagi mavjud sharoitni hisobga olgan holda qo’yilishi lozim. 3. Jamoaga nisbatan qo’yilayotgan talablar aniq bo’lishi lozim. 4. O’quvchilarning tashqi qiyofasi, kiyinishi, yurish-turishi hamda muomalasiga nisbatan qo’yilayotgan talablar, ularda ma’naviy madaniyatni shakllantirishga xizmat qilishi shart.

Yuqorida bildirilgan fikrlardan quyidagi xulosalarga kelish mumkin. Jamoa bir necha a’zo (kishi)lardan tashkil topgan muayyan guruh bo’lib, u ijtimoiy ahamiyatga ega bo’lgan umumiy maqsad asosida birlashadi hamda mazkur maqsadni amalga oshirish uchun yo’naltirilgan faoliyatni tashkil etadi. Jamoa o’zida bir necha xususiyat (belgi)larni namoyon etadi. Jamoani shakllantirish muayyan qonuniyatlarga bo’ysunadigan uzoq muddatli, murakkab jarayon bo’lib, u ko’pchilik tadqiqotchilarning e’tirof etishlariga ko’ra to’rt bosqichdan iborat bo’ladi. Jamoani shakllantirish o’ziga xos metodika asosida amalga oshriladi. Ushbu metodika doirasida jamoaga nisbatan talablarning qo’yilishi, jamoa faoli (aktivi)ni tarbiyalash masalasi alohida ahamiyatga egadir. Jamoaning mustahkam bo’lishi, uning a’zolari o’rtasida o’zaro yordam hamda hamkorlikning qaror topishida jamoa an’analari muhim ahamiyat kasb etadi.

Uyga vazifa: TARBIYANING UMUMIY METODLARI

E’tiboringiz uchun rahmat!