ITK 701 FIJIAN LANGUAGE VARITIES NA VOSA VAKABIBITAKI

ITK 701 FIJIAN LANGUAGE VARITIES NA VOSA VAKABIBITAKI – NA VEITIKI BIBI NI VOSA KEI NA KENA VAKAYAGATAKI LECTURE 5 2020

NA VEIKACIVI • Bula vakaveiwekani – bibi, cecere, totoka • Sega ni dau veikacivi ena yacadra dina – ka dredre

E na loma ni nodra itiko… • Veitukani / veibuni • Veiluveni / veivugoni • Veitavaleni / veikaruani • Veidauveni /veiraivani

Vakawati… • O ira sa vakavale – yaca ni nodra vale (na i. Taukei kei…) • Watina – [Radi …] • Vakaluveni – tama i …[ulumatua] , tina i…[ulumatua]

• Vakamakubuni – tukai … kei bui … [makubudrau e qase duadua] • Era sega ni dau veivosaki na veitacini – e dau dokai, rokovi o koya e qase; e sega mada ga ni dau cavuti wale ga na yacana • Era veitabui tale ga na veiganeni

• Na luvedra era kai vakamomo vei ira na ganei tinadra tagane e kaci “Ganei” vei ira na watidra • Veivugoni – veitabui • Era veikidavaki, veivosaki se veikacivi ena yaca ni veiwekani.

• Kila vinaka na kedra isema ni veiwekani – vakadeitaki tiko ga • Veikacivi wale ena yaca – luluqa na ivau ni veiwekani, kauta mai na dui yalo kei na veiqati • O ira na luvedra o ira era veitacini:

• Era veikaruani • “Tamaqu Levu” – o koya e qase vei ira na tamadra • “Tinaqu Levu” - watina

• “Tamaqu Lailai” – gone vei ira na tamadra • “Tinaqu lailai” – watina • na veikacivi ena veiyaca qo – Ø e kauti keda vata vakavoleka

Ø doudou na yaloda Ø Veivakaitaukeitaki ni da veivosaki Ø Na vosa ni veiwekani qo era bulia na qase me isema tudei ni nodra veilomani kei na caka vata

NA YACA – NA IVAKAMASUTI • E tu tale ga na veiyaca me ra kacivi kina na gone. • E vakatau na veiwekani e koto kei koya e rau veiyacani kei na gone.

Ke rau veiyacani kei … • Tukana – Tukana [kena ivakamasuti] • Buna – Buna • Veitamani – Tamana • Veitinani – Tinana • Veivugoni – Vugona • Veitubuni – Tubuna Ø e ra yaca vakamareqeti e ra dau vakamasuti kina na gone

• E kauta tani na vucesa ni talai • Kida na yago, e marau na yalo, vakarawataka na gone me lakova na ka e gadrevi me caka • Vakadeitaka na bibi ni veiwekani kei na dredre ni tiko veilomani vakadra vata me vaka na ivosa “me dua vata tiko mada ga na keda iwau”.

Veikacivi – veiwekani vakavanua • E ra kila na qase ni dua ga na vanua eda lako mai kina • E ra kila na veivanua e ra vu vata kei ira e ra kaya ni veitavaleni na nodra vu. • E ra vakadewataka mai na tukada

• Tauvu – Vu vata ; “ na ka e noqu e nomu, na ka e nomu e noqu” • Veitabani – veitavaleni na Vu; veiqati ena sala ni veivakadrukai • Veibatiki – veiwekani vakaturaga vei ira na yavusa ni mataqali turaga kei na yavusa bati Ø E vakadeitaki na vakacerei kei na vakadeitaki ni veivakaturagataki

Ø Era veisoli na kakana – mai liu sara , dei tiko ga vei ira na kena kawa – tawa mudu Ø E ka bibi a kana leca – yaco kina na leqa ke sega ni caka na veibuluti • Mataqali – matanitu o Kubuna – yasana o Tailevu, Naitasiri, Ra kei Lomaiviti. Ø veiwekani bibi, e vakaraitaka na dei, tu vata kei na duavata kei na yalovata ena kena colati na sau kei na ivua ni matanitu o Kubuna.

• E ra veikacivi na lewe ni yavusa vakaturaga – “Mataqali” • Mataki – e dau kacivi me “Mataki…” Ø Na ka e ra bulia se tuvana na tukada me baleta na nodra veiwekani, e sega wale ga ni tara na bula vakavuvale, se vakaitiko, e tara sara yani na matanitu vakavanua kei na veivanua tale e so. Ena dei tu na veiwekani –

Na bika vanua… • Veiwekani vakaturaga me vakadeitaki kina na nodra dra. • E ra vakawatitaki na gone marama mai na dua na vanua turaga i na dua tale na vanua turaga • E vakadeitaka na veisaaututaki, tarovi kina na veisasaga e so e rawa ni vakavuna na tiko yavavala ni vanua.

• E tukuni koya sara tu na veilomani, veinanumi kei na veisautautaki. • E daidai – eda sa mai tauca tu na totoka ni veiwekani oqo ena ndra veilomani, veirogoci o ira na tura bale ni noda vanua… e dina se lasu? ******