ITK 701 FIJIAN LANGUAGE VARIETIES NA VAKADIDIKE L

ITK 701 FIJIAN LANGUAGE VARIETIES NA VAKADIDIKE L 3

A: NA VAKASOKUMUNI TUKU Ø Na vakadidike kece e dau vakarautaki, me volai kina na ituku dina e vakadinataki ni dina Ø Na ituku dina qo e vakasokumuni e na taudaku ni veika eda kila se nanuma

Na i. Vurevure ni Tukutuku v a) i. Vola Tabaki • niusiveva • ivola tabaki vakavula se macawa rua (magazine) • na ivola tuku ni ulutaga e vakadikevi (encyclopedia)

b) Veika e sega ni tabaki • • i. Yaloyalo Retio yalo Veitarogi / talanoa Katokatoni

Ø Na ivure ni tuku e vakayagataki ena vakatau kina iwale ni vakadidike e digitaki Ø na vakadidike e tautauvata kei na vola italanoa ni tolu na kena iwase lelevu • Na i. Kau • Na Lewena • Na i. Tinitini

• E rua na iwale ni vakasokumuni tuku e vakayagataki vakalevu: Ø na veitarogi e katoni se volai Ø na vakadidike e valeniwilivola se sikovi ni vanua e vakadidiketaki. Ø E bibi na vakayagataki ni wale ni vakadidike e valeniwilivola – ivola tabaki ni veilesoni/niusiveva/vola ituku tabaki vakavula/retio yalo se retio &s, me ivure ni vakadina ni veiulutaga ni vakadidike.

• E okati me vakadina ni veiulutaga ni vakadidike na : Ø Ituku dina Ø Iwili vakafika Ø Ivosa kilai levu Ø Ivakatakara ni ka e buli rawa &s.

NA QARAVI NI VAKADIDIKE • E lima na kena iwale Ø Na Vakadidike e Valeniwilivola [Library Research] Ø Na Veitarogi e na Vosa Katoni [Interview] Ø Na Veitarogi e Volai [Questionnaire]

Ø Na Siko Vakavuli i na Vanua e Vakadidiketaki [Site Visit] Ø Na Vakadidike Me Vulici kina na Toso ni Vakatorocaketaki ni Bula ni Dua/So na Tamata/Bisinisi e na loma ni dua ga na gauna [Case Study]

Ø Na vakadidike e valeniwilivola [library research] Ø Na Veitarogi e na Vosa Katoni [Interview] • Vakatarogi na nodra nanuma e so e na veitalanoa se veitarogi me katoni – misini ni katoni

• Me qai volai na nodra nanuma , me dikevi yadudua qai vakaveiwekanitaki kei na nanuma qori i na uto ni vakasama ni vakadidike. Ø Na Veitarogi e Volai [Questionnaire] • Me volai na taro ena vakatarogi kina na dau vakatarogi. E na volai na isau ni taro ka dikevi vakamatalalai na macala ni vakatataro

• Me vakayagataki na droini [graphs] kei na iwili vakafika me vakamatatataka na ivakamacala e soli • Me vakaturi na vakasama e gadrevi me vakatoroicaketaki. Me tuvani vakamatau qai volai vakaleleka.

ØNa Siko Vakavuli [Site Visit] v. Sikovi na vanua e vakadidiketaki me: • Tabaki na itaba e gadrevi • Vakatarogi o ira era caka kina, e na veika e vakadidiketaki

B: NA IWALE NI VAKADIDIKE VAKAVANUA VAKAITAUKEI • E tiko na ivakarau ni vakadidike vakavanua vei keda na itaukei me vaka na kena ivakarau vei ira na itaukei ni veivanua e Pasifika kei na veiyasa ivura

• Na iwale ni vakadidike vakavanua vakaitaukei qo e yavutaki mai na vakasama ni: ü noda kila kei na noda vuku eda sega ni kauta mai vei ira na vulagi, se itovo kerei mai vei ira na vulagi eda bula veimaliwai vata. ü E sa tu rawa tu ena noda itovo kei na vakarau ni bula.

ü Ena kilai, me matata cake vakavinaka ke taurivaki ga na itovo se sala ni wale ni vakadidike ena kena ivakarau ga vakavanua vakaitaukei. Ø Na vakadidike vakavanua vakaitaukei e dua na ivakaraitaki ni sasaga ni toso tani mai na iwale ni vakadidike vakavalagi, meda vakadeitaka na veika dina me baleti keda e vakadidiketaki tiko.

Ø Na yavu ni vakadidike kei na kena cakataki na vakadidike vakavanua vakaitaukei ena nanumi matua kina na : • veika e bibi vei keda na itaukei [Fijian Values] • i. Tovo ni noda veiwekani [protocols of relationship] • Noda vuku kei na sala ni kila ka [knowledge & ways of knowing] – eda kila vakacava?

• Na vakadidike vakavanua vakaitaukei ü e gaunisala dodonu vakavanua meda taurivaka baleta ni o keda ga na itaukei eda na kila na veika bibi me baleti keda – qoroya, vakabauti ü Levu cake kina na ituku dina, dodonu ena solia mai o ira na vakaitavi tiko. ü Na VVV, vaka i koya sara mada ga e vuku vaka. Viti/vakaitaukei, e sa caka tiko.

• Na VVV na vanua kevaka e yavutaki ena vanua, se veika vakavanua kei na veika e baleti ira na lewenivanua. • Na VVV e tokona qai vakadeitaka na itovo/ivakarau ni noda bula vakaveiwekani, veiqaravi vakavanua kei na sala e rawa mai kina na kila ka/vuku.

• Na VVV e raica me na yaga ena vanua na vakadidike me dolei lesu kina na nodra loloma, veitokoni kei na veika e tu vei ira, era solia me rawa na vakadidike.

• O daunivakadidike vakavanua vakaitaukei e dodonu me : ü raica vinaka me kua ni dua na leqa e yaco ena vanua - dikeva matua na veituku e soli mai, ke na vakacacana na veiwekani, me kua ni tabaki.

• Nona itavi na raica na ituku me tabaki kei na kena me kua, ke sega ni matata/lomataro, me taroga lesu vei koya e soli ituku Ø E rui bibi ena VVV me tuku lesu i na vanua – me raica me qai vakadeitaka na turaga ni vanua kei ira na lewenivanua ni donu vakavinaka na ituku e volai.

• Me qai tomani tale….