INTERNETe GR Internet Haftas Nisan 2000 Umut Al

INTERNET’e GİRİŞ Internet Haftası Nisan 2000 Umut Al Hacettepe Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümü umutal@hacettepe. edu. tr

INTERNET NEDİR ? F Ağların ağı F Bağımsız, ayrı yönetilen ağlar F Dünyada yaklaşık 50 milyon bilgisayar INTERNET’e bağlı F 300 milyonu aşkın kullanıcı F Internet’teki belge sayısı 200 milyon civarında F Organizasyonların karışımı

TÜRKİYE’de INTERNET F Tanışma yılı 1993 F Yaklaşık 60 bin bilgisayar Internet’e bağlı F Yaklaşık 450 bin kullanıcı F 8 bin web sitesi var FBİLGİ OTOYOLU

BİLGİ OTOYOLU FUlusal Bilgi Altyapısı -okulları, evleri, işyerlerini, hastaneleri, laboratuvarları v. b. fiber optik ya da bakır kablolarla bağlayan ağlar FBilgi -Yaşamsaldır -Kalkınmanın kan damarları -Ekonomide rekabet edebilmenin “olmazsa olmaz” koşulu

NASIL ÇALIŞIR ? F Yönetim F Gevşek merkezi otorite (IETF, ISOCS) F Katı teknolojiler -bilgisayar, fiber optik kablolar v. s. F Yumuşak teknolojiler -Protokoller, adresler v. s. (Örn. TCP/IP protokolu)

YUMUŞAK TEKNOLOJİ INTERNET PROTOKOLLERİ F TCP/IP iletişim protokolleri şu kullanıcı fonksiyonlarını sağlar: -elektronik posta (e-posta ya da e-mail) -uzak giriş (Telnet) -dosya aktarımı (FTP)

PROTOKOLLER ADRESLEMEYİ BELİRLER F Doğru kişiyi ya da makineyi tanımlamada kullanılır F İki tip Internet adresi vardır: -IP sayısal adres (örn. , 128. 32. 159. 12) -alan adı (örn. , hun. edu. tr) F Bir adresin bileşenleri: -ISO kodu (. tr Türkiye ) -alan adı (. edu, . com, . mil, . org, . k 12, v. d. ) -alt alan adı ( hun. , bilkent. , metu. , trt. , gibi)

INTERNET BAĞLANTI TÜRLERİ FDial-up (Çevirmeli) -Telefon hatları kullanılır, tek PC’ler ya da yerel ağlar için uygun bağlantı türüdür FKiralık hatlar -Daha pahalı, yüksek veri trafiği için uygundur FDiğer (örn. , X 25 Protokolü) -Paket anahtarlamalı ağ, fiyat veri trafiğine göre değişir

INTERNET ÜZERİNDEKİ BİLGİ KAYNAKLARI F Kütüphane katalogları ve bibliyografik veri tabanları F Elektronik dokümanlar ve dergiler F Elektronik tartışma listeleri ve haber öbekleri F Yazılım arşivleri F Ses ve görüntü arşivleri F Kullanıcı bilgileri

INTERNET HİZMETLERİ VE ARAÇLARI F Elektronik posta F Gerçek zamanlı uygulamalar (telnet, rlogin, IRC) F Dosya aktarımı F Tartışma listeleri ve haber öbekleri F Gopher F World-Wide Web

E-POSTA F Kişilerarası iletişim F Elektronik tartışmalar F E-posta okuyucuları/yansıtıcıları: -Netscape Communicator -MS Exchange (Windows 95) -Pegasus -Pine -Eudora -. . .

E-POSTA KULLANIM KURALLARI F Mesajınızı göndermeden önce bir kez düşünün F Cevap yazmadan önce iki kez düşünün F Size gelen bir mesajı başkasına yönlendirmeden önce üç kez düşünün F Başkasına kızarak eleştirici/yerici cevap yazmadan önce bir gece bekleyin

AĞ GÖRGÜ KURALLARI (NETIQUETTE) F İstenmeyen reklam amaçlı mesajlar F E-posta filtreleme programları -Win 95 Mail Utilities/add-ons http: //www. windows 95. com/apps/mailutils. html E-Filtre yazılımı (http: //catalog. com/tsw/efilter) F Suratların kullanımı (“smileys”) kullanımı : -) ; -), BAĞIRMAK v. b.

ELEKTRONİK TARTIŞMALAR Bireylerin devamlı olarak katkıda bulundukları elektronik tarışmaları içeren konu temelli tartışmalar F Nasıl çalışır ? -Listeler: mesajlar posta kutunuza gelir -Bülten tahtaları: mesajların bulunduğu siteyi siz ziyaret edersiniz. F Liste sunucuları (listserv, listproc, majordomo…) F Sıkça sorulan sorular (FAQs)

ELEKTRONİK TARTIŞMALAR F Üye olmak için: Liste sunucusuna “sub” komutunu içeren bir mesaj gönderin: To: listproc@metu. edu. tr Message: sub kutup-l Umut Al F Listeye mesaj göndermek için: liste adresine mesaj gönderin To: kutup-l@metu. edu. tr (ve mesajın geri kalan kısmı)

TELNET (UZAKTAN GİRİŞ) F Uzak sistemlere gerçek zamanlı erişim - özel hesaplara ya da halka açık sistemlere - hız sorun değil - mesafe farketmez F Kütüphane katalogları, tam metin veri tabanları, veri dosyaları (istatistikler, astronomi ile ilgili veriler vs. )

FTP (Internet Dosya Aktarımı) • Internet’e bağlı bir bilgisayardan diğerine dosya aktarma işlemi • Değişik ortamlarda dosya aktarılabilir • Bilinmesi gerekenler: Bağlanılacak bilgisayarın IP adresi, dosyanın yeri ve adı

WORLD-WIDE WEB F Internet’te bilgi keşif ve erişim için bir hipermedya istemci sunucu sistemi F Kullanımı kolay F Grafik, ses, görüntü, hareketli görüntü, metin erişimi desteği sağlar F Aklınıza gelebilecek her konuda web sayfalarına erişmek olanaklı

WEB DİZİNLEME SERVİSLERİ/ARAMA MOTORLARI F Alta Vista, Yahoo, Web Crawler, Lycos F Infoseek, excite, Ink. Tomi, Hot. Bot. . .

SÜPER ARAMA MOTORLARI Dogpile, Meta. Crawler, Super. Seek, . . .

TÜRKÇE İÇERİKLİ ARAMA MOTORLARI find. egenet. com. tr www. arama. com www. basla. com www. indexturkiye. com www. telerehber. com www. turkvista. com

NEREDEN BAŞLAMALI ? F Bağlanın ! F Tartışma listelerine abone olun F Konferans ve seminerlere katılın F Öğrendikleriniz kullanın F Deneyin ve hata yapın !

NASIL GÜNCEL KALINABİLİR ? F Elektronik tartışmalara katılın F Ağ dostlukları kurmaya çalışın F Temel dergi ve bültenleri izleyin F Internet’le ilgili derneklerin etkinliklerine katılın (TRUUG, ISOC, CNI, Inet-tr vd. )

INTERNET’e GİRİŞ Internet Haftası Nisan 2000 Umut Al Hacettepe Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümü umutal@hacettepe. edu. tr