I TING NI VIT NAM TRNG CAO NG

  • Slides: 137
Download presentation
ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH II Những

ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH II Những người thực hiện: 1. Vũ Văn Hướng 2. Phạm Việt Khoa 3. Nguyễn Hữu Lộc 11/5/2020 4. Phan Văn Nam 1

Học Thuyết Kinh Tế Giá trị Thặng Dư 11/5/2020 2

Học Thuyết Kinh Tế Giá trị Thặng Dư 11/5/2020 2

 • • • Chương 5 gồm 6 phần: I. Sự chuyển hóa của

• • • Chương 5 gồm 6 phần: I. Sự chuyển hóa của tiền thành tư bản II. Qúa trình sản xuất giá trị thặng dư III. Tiền công trong chủ nghĩa tư bản. IV. Tích lũy tư bản V. Quá trình lưu thông của tư bản và giá trị thặng dư. VI. Các hình thái tư bản và các hình thức biểu hiện của giá trị thặng dư. 11/5/2020 3

I. Sự chuyển hóa của tiền thành tư bản 1. Công thức chung của

I. Sự chuyển hóa của tiền thành tư bản 1. Công thức chung của tư bản và mâu thuẫn của nó. 1. 1 Công thức chung: - Với tư cách là tiền trong lưu thông hàng hoá giản đơn, tiền vận động theo công thức: H - T - H (1) - Còn với tư cách là tư bản, tiền vận động theo công thức: T - H - T (2) 11/5/2020 4

So sánh sự vận động của hai công thức trên: Giống nhau: + Đều

So sánh sự vận động của hai công thức trên: Giống nhau: + Đều có 2 nhân tố là tiền và hàng + Đều là sự kết hợp của hai hành động đối lập, nối tiếp nhau 11/5/2020 5

 kh¸c nhau: C «ng thøc l u th «ng hµng c «ng thøc

kh¸c nhau: C «ng thøc l u th «ng hµng c «ng thøc chung cña l u hãa gi¶n ®¬n H T H th «ng t b¶n T H T’ ®iÓm xuÊt ph¸t vµ kÕt thóc • cña sù vËn ®éng Hµng hãa TiÒn Gi¸ trÞ sö dông cña ®iÓm xuÊt ph¸t vµ kÕt thóc cña vËn ®éng Kh¸c nhau vÒ chÊt Gièng nhau vÒ chÊt Gi¸ trÞ cña ®iÓm xuÊt ph¸t vµ kÕt thóccña vËn ®éng Gièng nhau vÒ sè l îng Kh¸c nhau vÒ sè Môc ®Ých cuèi cïng cña sù vËn ®éng Nhu cÇu, sù tháa m·n nhu cÇu Sù tăng lªn cña gi¸ trÞ Giíi h¹n cña sù vËn ®éng Cã giíi h¹n Kh «ng cã giíi han 11/5/2020 l îng. T’>T(T’=T+t) T H T’’…. 6

1. 2. Mâu thuẫn của công thức chung. - Công thức T-H-T’ làm cho

1. 2. Mâu thuẫn của công thức chung. - Công thức T-H-T’ làm cho người ta lầm tưởng rằng: cả sản xuất và lưu thông đều tạo ra giá trị và giá trị thặng dư. - Trong lưu thông có thể xảy ra 2 trường hợp: 11/5/2020 7

 Trao đổi ngang gi¸: Hai bªn trao đổi kh «ng được lợi về

Trao đổi ngang gi¸: Hai bªn trao đổi kh «ng được lợi về gi¸ trị Trao đổi kh «ng ngang gi¸: Cã thÓ x¶y ra 3 tr êng hîp 1. B¸n cao hơn gi¸ trị: ® îc lîi khi b¸n. khi lµ ng êi mua bÞ thiÖt. 2. Mua thấp hơn gi¸ trị: khi lµ ng êi mua ® îc lîi. khi lµ ng êi b¸n bÞ thiÖt. 3. Mua rẻ, b¸n đắt: Tæng gi¸ trÞ x· héi kh «ng thay ®æi. Vậy lưu th «ng và bản thân tiền tệ trong lưu thông không tạo ra giá trị và giá trị thặng dư. Kết luận: - Phải lấy quy luật nội tại của lưu thông tư bản để giải thích sự chuyển hóa của tiền thành TB, tức là lấy việc trao đổi ngang giá làm điểm xuất phát 11/5/2020 8

-Sự chuyển hóa của người có tiền thành nhà tư bản phải tiến hành

-Sự chuyển hóa của người có tiền thành nhà tư bản phải tiến hành trong phạm vi lưu thông và đồng thời lại không phải trong lưu thông • “Vậy là tư bản kh «ng thể xuất hiện từ lưu th «ng và cũng kh «ng thể xuất hiện ở bªn ngoài lưu th «ng. Nã phải xuất hiện trong lưu th «ng và đồng thời kh «ng phải trong lưu th «ng” *. Đã là m©u thuẫn của c «ng thức chung cña t b¶n *C. M¸c: Tư bản NXB Sự thật , Hà nội, 1987, Q 1, tập 1, tr 216 11/5/2020 9

2. Hàng ho¸ sức lao động: 2. 1. Điều kiện để biến sức lao

2. Hàng ho¸ sức lao động: 2. 1. Điều kiện để biến sức lao động thành hàng ho¸. kh¸i niệm: Sức lao động lµ toµn bé những năng lùc (thÓ lùc vµ trÝ l c)tån t¹i trong mét con ng êi vµ ® îc ng êi ®ã vËn dông vµo s¶n xuÊt hµng hãa Sức lao động trở thành hàng ho¸ khi cã 2 điều kiện: 11/5/2020 10

+ Người lao động là người tự do , cã khả năng chi phối

+ Người lao động là người tự do , cã khả năng chi phối sức lao động + người lao động kh «ng cã TLSX cần thiết để kết hợp với SLĐ của minh 11/5/2020 11

2. 2. Hai thuộc tính của hàng hoá sức lao động. a-Giá trị của

2. 2. Hai thuộc tính của hàng hoá sức lao động. a-Giá trị của hàng hoá sức lao động: -Là do số lượng lao động xã hội cần thiết để sản xuất và tái sản xuất ra hàng hoá sức lao động quyết định - Giá trị của hàng hóa SLĐ= giá trị của toàn bộ các tư liệu sinh hoạt cần thiết để SX và tái SXSLĐ. - Lượng giá trị các tư liệu sinh hoạt cần thiết bao gồm: 11/5/2020 12

*Gi¸ trị c¸c tư liệu sinh hoạt vËt chÊt vµ tinh thÇn cần thiết

*Gi¸ trị c¸c tư liệu sinh hoạt vËt chÊt vµ tinh thÇn cần thiết để nu «i sống c «ng nh©n * Chi phí đào tạo c «ng nh©n * Gi¸ trị c¸c tư liệu sinh hoạt vËt chÊt vµ tinh thÇn cần thiết cho gia đình c «ng nh©n - Gi¸ trị hàng ho¸ sức lao động bao hàm cả yếu tố lịch sử, tinh thần, 11/5/2020 13

- Giá trị sức lao động biểu hiện bằng tiền gọi là giá cả

- Giá trị sức lao động biểu hiện bằng tiền gọi là giá cả sức lao động - hay còn gọi là tiền lương. - Giá trị của hàng hóa SLĐ chịu sự tác động của 2 xu hướng đôí lập nhau: Giá trị hàng hóa SLĐ có xu hướng tăng: * SX càng phát triển nhu cầu về lao động phức tạp tăng, *Nhu cầu TLSH tăng theo đà tiến bộ của LLSX 11/5/2020 14

Xu hướng giảm giá trị hàng hóa SLĐ: Do NSLĐ tăng > giá cả

Xu hướng giảm giá trị hàng hóa SLĐ: Do NSLĐ tăng > giá cả các tư liệu sinh hoạt, dịch vụ giảm 11/5/2020 15

b- Giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động: -Giống hàng hoá

b- Giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động: -Giống hàng hoá thông thường, hàng hoá sức lao động thoả mãn nhu cầu người mua - Công dụng của nó biểu hiện qua tiêu dùng hàng hoá sức lao động, chính là tiến hành quá trình lao động. -Quá trình lao động đồng thời là quá trình sản xuất ra hàng hoá, sức lao động tạo ra một giá trị mới lớn hơn giá trị bản thân nó. 11/5/2020 16

-Hàng hoá sức lao động có đặc điểm riêng biệt, là nguồn gốc trực

-Hàng hoá sức lao động có đặc điểm riêng biệt, là nguồn gốc trực tiếp tạo ra giá trị thặng dư, là chìa khoá để giải quyết mâu thuẫn công thức chung của tư bản. - Hàng hóa SLĐ là điều kiện của sự bóc lột chứ không phải là cái quyết định có hay không có bóc lột 11/5/2020 17

Hàng hóa sức lao động Giá trị sử dụng Khả năng tạo ra một

Hàng hóa sức lao động Giá trị sử dụng Khả năng tạo ra một giá trị Lớn hơn giá trị của bản thân nó trong quá trình lao động Giá trị Được xác định bằng giá trị các tư liệu Sinh hoạt cần thiết để thỏa mãn nhu cầu của công nhân và gia đình họ và những chi phí Cần thiết về đào tạo Và cho những nhu cầu xã hội Ngược lại với hàng hóa khác, việc quy điịnh giá trị của sức lao động bao hàm một yếu tố lịch sử và tinh thần C. Mác (Tư bản, quyển 1, tập 1, tr. 322 11/5/2020 18

II. QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT RA GIÁ TRỊ THẶNG DƯ TRONG XÃ HỘI TƯ

II. QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT RA GIÁ TRỊ THẶNG DƯ TRONG XÃ HỘI TƯ BẢN 1. Quá trình sản xuất giá trị thặng dư: 1. 1. Đặc điểm của quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa: 11/5/2020 19

-Người công nhân làm việc dưới sự kiểm soát của nhà tư bản -

-Người công nhân làm việc dưới sự kiểm soát của nhà tư bản - Sản phẩm mà công nhân làm ra thuộc sở hữu của nhà tư bản. -Quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa là sự thống nhất giữa quá trình sản xuất ra giá trị sử dụng với việc tạo ra giá trị và giá trị thặng dư. 11/5/2020 20

1. 2. Ví dụ về quá trình sản xuất trong ngành kéo sợi: Giả

1. 2. Ví dụ về quá trình sản xuất trong ngành kéo sợi: Giả sö ®Ó tiÕn hµnh s¶n xuÊt, nhµ t b¶n ph¶i øng ra mét sè tiÒn lµ: - 10 kg bông g/trị 10$ - Hao mòn máy 2$. . . -Tiền công/1 ngày 3$ - giả sử kéo 10 kg bông thành sợi mất 6 giờ và mỗi giờ công nhân tạo ra 1 giá trị 0, 5 đô la. 0, 5$ x 6 = 3$, …………………. . 11/5/2020 21

VËy gi¸ trÞ cña 10 kg sợi lµ: • Gi¸ trÞ cña 10 kg

VËy gi¸ trÞ cña 10 kg sợi lµ: • Gi¸ trÞ cña 10 kg b «ng chuyÓn vµo: • gi¸ trÞ cña m¸y mãc TB chuyÓnvµo: • gi¸ trÞ do c «ng nh©n t¹o ra: Tæng céng: 11/5/2020 10$ 2$ 3$ 10$ 22

Ø Nếu quá trình lao động chỉ dừng ở đó (công nhân làm việc

Ø Nếu quá trình lao động chỉ dừng ở đó (công nhân làm việc 6 giờ) thì không có giá trị thặng dư. Nhưng thực tế quá trình lao động luôn kéo dài hơn 6 giờ vì tiền lương nhà tư bản thuê công nhân là một ngày , chø kh «ng ph¶i 6 h 11/5/2020 23

GØa sö ngµy lao ®éng lµ 12 h Chi phÝ s¶n xuÊt TiÒn mua

GØa sö ngµy lao ®éng lµ 12 h Chi phÝ s¶n xuÊt TiÒn mua b «ng 20 kg lµ : 20$ hao mßn m¸y mãc lµ : 4$ tiÒn mua søc lao ®éng trong 1 ngµy : 3$ 11/5/2020 Gi¸ trÞ s¶n phÈm míi(20 kg sîi) Gi¸ trÞ cña b «ng ® îc chuyÓn vµo sîi: 20$ Gi¸ trÞ m¸y mãc ® îc chuyÓn vµo sîi: 4$ Gi¸ trÞ do lao ®éng cña c «ng nh©n t¹o ra trong 12 h lao ®éng: 6$ 24

Từ ví dụ rút ra kết luận: - Giá trị thặng dư: là giá

Từ ví dụ rút ra kết luận: - Giá trị thặng dư: là giá trị mới dôi ra ngoài giá trị sức lao động do công nhân tạo ra và thuộc về nhà tư bản - Ngày lao động của công nhân chia thành 2 phần. + thời gian lao động cần thiết: Phần lao động mà người công nhân tạo ra một lượng giá trị ngang bằng với giá trị sức lao động + thời gian lao động thặng dư: phần còn lại của ngày lao động trong thời gian đó là là lao động thặng dư 11/5/2020 25

Sơ đồ biểu hiện: ngày lao động của công nhân Thời gian lao động

Sơ đồ biểu hiện: ngày lao động của công nhân Thời gian lao động tất yếu 4 Giờ 11/5/2020 Thời gian lao động thặng dư 4 Giờ 26

- Giá trị của hàng hóa gồm 2 phần: - Giá trị TLSX nhờ

- Giá trị của hàng hóa gồm 2 phần: - Giá trị TLSX nhờ lao động cụ thể của công nhân mà được bảo tồn và di chuyển vào giá trị của SP mới(24$) - Giá trị do lao động trừu tượng của công nhân tạo ra trong quá trình lao động gọi là giá trị mới 11/5/2020 27

Giá trị hàng hóa = Lao động quá khứ + lao động sống =

Giá trị hàng hóa = Lao động quá khứ + lao động sống = Giá trị TLSX 11/5/2020 + giá trị mới 28

2. Bản chất của tư bản 2. 1. Tư bản là QHSX XÃ HỘI

2. Bản chất của tư bản 2. 1. Tư bản là QHSX XÃ HỘI -tư bản là giá trị đem lại giá trị thặng dư bằng cách bóc lột công nhân làm thuê -tư bản thể hiện QHSX giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản 11/5/2020 29

2. 2 Tư bản bất biến và tư bản khả biến a)Khái niệm: ->Tư

2. 2 Tư bản bất biến và tư bản khả biến a)Khái niệm: ->Tư bản bất biến: Bộ phận tư bản tồn tại dưới hình thái tư liệu sản xuất, mà giá trị được bảo tồn và chuyển vào sản phẩm, tức là giá trị không thay đổi về lượng trong quá trình SX - Gồm: *máy móc , nhà xưởng *nguyên, nhiên , vật liệu - Nó có đặc điểm là: *giá trị của chúng được bảo tồn và chuyển dịch nguyên vẹn vào giá trị sản phẩm * giá trị TLSX được bảo tồn dưới hình thức GTSD mới -Ký hiệu: C 11/5/2020 30

->Tư bản khả biến: -Bộ phận tư bản ứng trước dùng để mua hàng

->Tư bản khả biến: -Bộ phận tư bản ứng trước dùng để mua hàng hoá sức lao động không tái hiện ra, nhưng thông qua lao động của công nhân mà tăng lên, tức là biến đổi về lượng -Thông qua lao động trừu tượng, người công nhân làm thuê đã sáng tạo ra một giá trị mới, lớn hơn giá trị của sức lao động, tức là có sự biển đổi về số lượng. - tư bản khả biến, ký hiệu là V. Tư bản khả biến tồn tại dưới hình thức tiền lương. 11/5/2020 31

cơ sở của viêc phân chia: là nhờ tính chất hai mặt của lao

cơ sở của viêc phân chia: là nhờ tính chất hai mặt của lao động sản xuất ra hàng hoá. + LĐCT: bảo tồn và chuyển dịch giá trị của TLSX +LĐTT: tạo ra giá trị mới. c)Ý Nghĩa của việc phân chia : viêc phát hiện ra tính chất hai mặt của lao động SX hàng hóa giúp C. Mác tìm ra chìa khóa để xác định sự khác nhau giữa TBBB và TBKB + sự phân chia đó vạch rõ nguồn gốc của m + giá trị của hàng hóa gồm: C+V+M b). 11/5/2020 32

… tư bản không phải là 1 vật, mà là một QHSX xã hội

… tư bản không phải là 1 vật, mà là một QHSX xã hội nhất định thuộc một hình thái xã hội lịch sử nhất định… C. Mác(Tư bản, quyển 3, tập 3, tr 277) • Sự cấu thành của tư bản: Dưới giác độ của quá trình lao động Phần khách quan, hoặc vật thể: TLSX 11/5/2020 Phần chủ quan, hoặc con người: Sức lao động 33

Dưới giác độ của quá trình tạo ra gía trị cũng như quá trình

Dưới giác độ của quá trình tạo ra gía trị cũng như quá trình tăng giá trị Tư bản bất biến: C 11/5/2020 Tư bản khả biến: V Bộ phận TB biểu hiện thành TLSX Bộ phận TB biểu hiện thành sức lao động Trong quá trình SX không thay đổi lượng giá trị của mình Tăng giá trị trong quá trình SX (thay đổi về lượng) Là điều kiện để tạo ra GTTD Là nguồn tạo ra GTTD(m) 34

GT 11/5/2020 Giá trị hàng hóa Giá trị được chuyển vào. = c Giá

GT 11/5/2020 Giá trị hàng hóa Giá trị được chuyển vào. = c Giá trị mới tạo ra + v+m 35

3. Tỷ suất và khối lượng giá trị thặng dư. 3. 1. Tỷ suất

3. Tỷ suất và khối lượng giá trị thặng dư. 3. 1. Tỷ suất giá trị thặng dư: Là tỷ lệ tính theo (%) giữa số lượng giá trị thặng dư với tư bản khả biến, ký hiệu là m’. m’= Thời gian lao động thặng dư Thời gian lao động tất yếu -m’ nói lên trinh độ bóc lột TBCN 11/5/2020 x 100% 36

3. 2. Khối lượng giá trị thặng dư: tích số giữa tỷ xuất giá

3. 2. Khối lượng giá trị thặng dư: tích số giữa tỷ xuất giá trị thặng dư với tổng tư bản khả biến được sử dụng. Công thức: M = m’. V trong đó: V = tổng tư bản khả biến Hay: M: khối lượng giá trị thặng dư V: Tổng khối lượng tư bản khả biến được sử dụng. 11/5/2020 37

4. Hai phương pháp nâng cao trình độ bóc lột: 4. 1 Hai phương

4. Hai phương pháp nâng cao trình độ bóc lột: 4. 1 Hai phương pháp sản xuất giá trị thặng dư a. Giá trị thặng dư tuyệt đối: là giá trị thặng dư thu được do kéo dài ngày lao động ( trong khi thời gian lao động tất yếu không thay đổi). 11/5/2020 38

Ngày lao động =10 h 5 h Ngày lao động =12 h 5 h

Ngày lao động =10 h 5 h Ngày lao động =12 h 5 h • 11/5/2020 5 h 7 h Thời gian cần thiêt thời gian thặng dư 39

- Những con đường chủ yếu để SX ra giá trị thặng dư tuyệt

- Những con đường chủ yếu để SX ra giá trị thặng dư tuyệt đối: + Tăng thời gian làm việc trong 1 ngày, tháng , năm… + Tăng cường độ lao động -Giới hạn ngày lao động: Thời gian lao động cần thiết< ngày lao động<24 h - Giới hạn ngày lao động phụ thuộc: + Trình độ LLSX + Tính chất QHSX + so sánh lực lượng giữa công nhân và tư bản 11/5/2020 40

b. Giá trị thặng dư tương đối: là giá trị thặng dư thu được

b. Giá trị thặng dư tương đối: là giá trị thặng dư thu được do rút ngắn thời gian lao động tất yếu, nhờ đó tăng thời gian lao động thặng dư , trong điều kiện độ dài ngày lao động không thay đổi. Sơ đồ ví dụ: 11/5/2020 41

Giá rị thặng dư tương đối Ngày lao đông =10 h • 5 h

Giá rị thặng dư tương đối Ngày lao đông =10 h • 5 h 4 h 5 h 6 h Thời gian cần thiêt thời gian thặng dư 11/5/2020 42

Ø Muốn rút ngắn thời gian lao động tất yếu bằng cách > hạ

Ø Muốn rút ngắn thời gian lao động tất yếu bằng cách > hạ thấp giá trị sức lao động > giảm giá trị tư liệu sinh hoạt của công nhân >Do đó phải tăng năng suất lao động xã hội trong các ngành sản xuất tư liệu sinh hoạt, các ngành SX TLSX để SX các TLSH đó. Ø Đổi mới công nghệ. 11/5/2020 43

4. 2 Giá trị thặng dư siêu ngạch: + Là phần giá trị thặng

4. 2 Giá trị thặng dư siêu ngạch: + Là phần giá trị thặng dư thu được dôi ra ngoài giá trị thặng dư bình thường do giá trị cá biệt nhỏ hơn giá trị xã hội của hàng hoá. + Do tăng NSLĐ cá biệt 11/5/2020 44

11/5/2020 = GTXH của hàng hóa GTTDsiêu ngạch = GTCBcủa hàng hóa 45

11/5/2020 = GTXH của hàng hóa GTTDsiêu ngạch = GTCBcủa hàng hóa 45

Sự hình thành giá trị thặng dư siêu ngạch Các xí nghiệp cùng 1

Sự hình thành giá trị thặng dư siêu ngạch Các xí nghiệp cùng 1 ngành Năng xuất lao động Số lượng Sản phẩm Sx trong ngày A Trung bình trong nghành 600 5 B Cao hơn TB 1, 5 lần 900 5 11/5/2020 Giá trị XH của sản phẩm Giá trị TLSX chuyển Vào Sản Phẩm Giá trị mới được tạo ra Tổnggiá Trị của toàn bộ SP Giá trịTLSX Chuyển vào SP Giá trị Mới Được tạo ra 2 3 3000 1200 1800 2 3 4500 1800 2700 Giá trị SLĐ Giá trị thặng dư Giá trị thăng dư siêu ngạch 600 1200 600 2100 900 46

 • GTTD siêu ngạch=2700 1800=2100 1200=900 DM 11/5/2020 47

• GTTD siêu ngạch=2700 1800=2100 1200=900 DM 11/5/2020 47

-So sánh giá trị thặng dư siêu ngạch và giá trị thặng dư tương

-So sánh giá trị thặng dư siêu ngạch và giá trị thặng dư tương đối GTTD siêu ngạch - do tăng NSLĐ XH -do tăng NSLĐCÁ biệt - toàn bộ các nhà TB thu - từng nhà TB thu - biểu hiện quan hệ giữa công nhân và tư bản, tư bản với tư bản 11/5/2020 48

5. Sản xuất ra giá trị thặng dư - quy luật kinh tế cơ

5. Sản xuất ra giá trị thặng dư - quy luật kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản. - Nội dung quy luật: Sản xuất ra ngày càng nhiều giá trị thặng dư cho nhà tư bản bằng cách tăng cường bóc lột lao động làm thuê trên cơ sở tăng năng suất lao động và cường độ lao động 11/5/2020 49

vì sao gọi là quy luật kinh tế cơ bản: - Phản ánh mục

vì sao gọi là quy luật kinh tế cơ bản: - Phản ánh mục đích của nền sản xuất và phương tiện đạt mục đích. - Xuất ra giá trị thặng dư phản ánh quan hệ giữa tư bản và lao động, đây là quan hệ cơ bản - Phản ánh quan hệ bản chất trong. CNTB, - Chi phối sự hoạt động của các quy luật kinh tế khác - Quyết định sự phát sinh, phát triển của. CNTB, và là quy luât vận động của phương thức SX đó. 11/5/2020 50

III. TIỀN CÔNG DƯỚI CHỦ NGHĨA TƯ BẢN 1. Bản chất tiền công dưới

III. TIỀN CÔNG DƯỚI CHỦ NGHĨA TƯ BẢN 1. Bản chất tiền công dưới CNTB -Tiền công là sự biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hoá SLĐ, là giá cả của hàng hoá SLĐ. Phân biệt tiền công là giá cả hàng hoá sức lao động, chứ không phải là giá cả của lao động. 11/5/2020 51

2. Hình thức tiền công cơ bản. + Tiền công tính theo thời gian:

2. Hình thức tiền công cơ bản. + Tiền công tính theo thời gian: là hình thức trả công theo thời gian lao động của công nhân (giờ, ngày, tháng). Giá trị hàng ngày của slđ Tiền công tính theo thời gian= Ngày lao động với một số giờ nhất định + Tiền công tính theo sản phẩm : là hình thức tiền công tính theo số lượng sản phẩm sản xuất ra (Hoặc số lượng công việc hoàn thành) trong một thời gian nhất định. 11/5/2020 52

Tiền công tính theo sản phẩm : Mỗi một đơn vị sản phẩm được

Tiền công tính theo sản phẩm : Mỗi một đơn vị sản phẩm được trả công theo một đơn giá nhất định gọi là đơn giá tiền công Tiền công trung bình 1 ngày của 1 công nhân Đơn giá tiền công = Số lượng sản phẩm của một công nhân trong 1 ngày 11/5/2020 53

3. Tiền công danh nghĩa và tiền công thực tế -Tiền công danh nghĩa:

3. Tiền công danh nghĩa và tiền công thực tế -Tiền công danh nghĩa: Là số tiền mà người công nhân nhận được do bán sức lao động của mình cho nhà tư bản. - Tiền công thực tế: là tiền công được biểu hiện bằng số lượng hàng hóa tiêu dùng và dịch vụ mà công nhân mua được bằng tiền công danh nghĩa của mình. 11/5/2020 54

IV. TÍCH LŨY TƯ BẢN VÀ TÁI SẢN XUẤT TƯ BẢN XÃ HỘI 1.

IV. TÍCH LŨY TƯ BẢN VÀ TÁI SẢN XUẤT TƯ BẢN XÃ HỘI 1. Thực chất, động cơ của tích luỹ tư bản - Tái SX mở rộng là quá trình SX lặp lại với quy mô lớn hơn trước, muốn vậy phải biến một bộ phận giá trị thặng dư thành tư bản phụ thêm gọi là tích lũy tư bản - ví dụ: một tư bản với: 5000; c/v=4/1; m’=100% năm thứ nhất: 4000 c+1000 v+1000 m: m 2=500 để tiêu dùng; m 1=500để tích lũy, Năm thứ hai: 4400 c+1100 v+1100 m 11/5/2020 55

Sử dụng giá trị thặng dư thành tư bản, hay chuyển hóa giá trị

Sử dụng giá trị thặng dư thành tư bản, hay chuyển hóa giá trị thặng dư thành tư bản, thì gọi là tích lũy tư bản C. Mác (Tư bản, quyển 1, tập 3, tr 32) Các hình thức tái sản xuất Tái sản xuất giản đơn Tái sản xuất mở rộng Quá trình SX được lặp lại với quy mô không đổi Quá trình SX được lặp lại với quy mô mở rộng hơn Toàn bộ giá trị thặng dư đều tiêu dùng hết cho cá nhân nhà tư bản Một phần giá trị thặng dư được tích lũy thành tư bản Phần còn lại dùng cho nhu Cầu cá nhân nhà tư bản 11/5/2020 56

-Thực chất của tích luỹ tư bản: Sự chuyển hoá một phần giá trị

-Thực chất của tích luỹ tư bản: Sự chuyển hoá một phần giá trị thặng dư thành tư bản phụ thêm gọi là tích luỹ tư bản. tích lũy là tái SX theo quy mô ngày càng mở rộng Nguồn gốc của tích luỹ: Là m Động lực của tích lũy: +m +cạnh tranh +tiến bộ kỹ thuật 11/5/2020 57

- Tỷ suất tích luỹ: Tỷ lệ tính theo (%) giữa số lượng gía

- Tỷ suất tích luỹ: Tỷ lệ tính theo (%) giữa số lượng gía trị thặng dư biến thành tư bản phụ thêm với tổng giá trị thặng dư thu được. 11/5/2020 58

2 Các nhân tố ảnh hưởng đến quy mô tích lũy của tư bản

2 Các nhân tố ảnh hưởng đến quy mô tích lũy của tư bản Số lượng tuyệt đối về giá trị thặng dư phụ thuộc vào: *Mức độ bóc lột sức lao động *Năng suất lao động *Số lượng tuyệt đối tư bản ứng trước Tỷ lệ phân chia giá trị thặng dư thành tư bản và thu nhập Độ chênh lệch giữa lượng tư bản được sử dụng và tư bản được tiêu dùng 11/5/2020 59

-Tư bản sử dụng : là khối lượng giá trị các tư liệu lao

-Tư bản sử dụng : là khối lượng giá trị các tư liệu lao động mà toàn bộ quy mô hiện vật của chúng đều hoạt động trong quá trinh Sx sản phẩm Tư bản tiêu dùng: là phần của những tư liệu lao động ấy được chuyển vào sản phẩm theo từng chu kỳ SX dưới dạng khấu hao Sự chênh lệch này là thước đo sự tiến bộ của LLSX Kỹ thuật càng hiện đại , sự chênh lệch giữa tư bản sử dụng và tư bản tiêu dùng càng lớn, thì sự phục vụ không của TLLĐ càng lớn 11/5/2020 60

Ví dụ =số liệu Thế hệ Máy Giá trị máy (triệu USD) Năng lực

Ví dụ =số liệu Thế hệ Máy Giá trị máy (triệu USD) Năng lực SX SP (triêu chiếc) Khấu hao trong 1 SP (USD) Chênh lệch TBSD Và TBTD Khả năng tích lũy Tăng so với thế hệ máy 1 (USD) 1 10 9. 990 2 14 2 7 13. 999. 993 2 tr SPx(10 7) =6 tr USD 3 18 3 6 17. 999. 994 3 tr. SPx(10 6) =12 tr. USD 11/5/2020 61

3. quy luật chung của tích lũy: 3. 1 Tích tụ tập trung tư

3. quy luật chung của tích lũy: 3. 1 Tích tụ tập trung tư bản a. Tích tụ TB: -khái niêm: là sự tăng thêm quy mô tư bản dựa vào tích lũy giá trị thặng dư -ví dụ: tư bản A có số tư bản là 5000 ĐV năm thứ nhất TL : 500 > quy mô tăng 5500 Năm thứ 2 TL 550 >……………. 6050 b. Tập trung tư bản: khái niệm: liên kết nhiều tư bản nhỏ thành tư bản lớn ví dụ: tư bản A : 5000 > tư bản. B: 6000 tư bản C: 10. 000 11/5/2020 D=21000ĐV 62

4. Cấu tạo hữu cơ của tư bản: C/V Cấu tạo kỹ thuật của

4. Cấu tạo hữu cơ của tư bản: C/V Cấu tạo kỹ thuật của tư bản : là quan hệ tỷ lệ giữa số lượng tư liệu sản xuất và số lượng sức lao động để sử dụng tư liệu sản xuất nói trên. - Cấu tạo giá trị của tư bản : là quan hệ tỷ lệ giữa số lượng giá trị các tư liệu sản xuất và giá trị sức lao động để tiến hành sản xuất. 11/5/2020 63

 Cấu tạo hữu cơ của tư bản: là cấu tạo giá trị của

Cấu tạo hữu cơ của tư bản: là cấu tạo giá trị của tư bản do cấu tạo kỹ thuật của tư bản quyết định và phản ánh sự biến đổi của cấu tạo kỹ thuật, ký hiệu là C/V. Quá trình tích lũy tư bản là quá trình : +Làm tăng cấu tạo hữu cơ của tư bản +Tích tụ , tập trungtư bản ngày càng tăng 11/5/2020 64

5. Xu hướng lịch sử của tích luỹ tư bản, hậu quả của tích

5. Xu hướng lịch sử của tích luỹ tư bản, hậu quả của tích luỹ tư bản. Tích lũy và cạnh tranh dẫn đến tư bản sản xuất được tập trung ngày càng lớn, do đó sản xuất được xã hội hóa cao hơn, lực lương sản xuất được phát triển mạnh hơn. điều đó làm cho mâu thuẫn giữa tính xã hội của sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất phat triển. Sự phát triển của mâu thuẫn này tất yếu dẫn đến thay thế xã hội tư bản bằng xã hội khác cao hơn. 11/5/2020 65

V. Quá trình lưu thông của tư bản và giá trị thặng dư 1.

V. Quá trình lưu thông của tư bản và giá trị thặng dư 1. Tuần hoàn và chuyển của tư bản 1. 1 Tuần hoàn của tư bản Khái niệm: Tuần hoàn của tư bản là sự chuyển biến liên tiếp của tư bản qua 3 giai đoạn, trải qua 3 hình thái , thực hiện 3 chức năng tương ứng, để trở về hình thái ban đầu vói lượng giá trị lớn hơn ví dụ: 11/5/2020 66 66

TLSX T H … SX … H’ T’ SLĐ Ba giai đoạn tuần hoàn

TLSX T H … SX … H’ T’ SLĐ Ba giai đoạn tuần hoàn • Giai đoạn: Mua T – H Tư bản thực hiện chức năng biến hoá hình thái từ tư bản tiền thành tư bản sản xuất. * 11/5/2020 67 67

. Giai đoạn: Sản xuất TLSX H … SX … H’ SLĐ tư liệu

. Giai đoạn: Sản xuất TLSX H … SX … H’ SLĐ tư liệu sản xuất và sức lao động kết hợp với nhau tạo thành quá trình sản xuất. Kết thúc giai đoạn này tư bản sản xuất biến thành tư bản hàng hoá 11/5/2020 68 68

* Giai đoạn : Bán H’ T’ Kết thúc giai đoạn này tư bản

* Giai đoạn : Bán H’ T’ Kết thúc giai đoạn này tư bản hàng hoá biến thành tư bản tiền, 11/5/2020 69 69

Tổng hợp cả 3 giai đoạn: TLSX T H … SX … H’ T’

Tổng hợp cả 3 giai đoạn: TLSX T H … SX … H’ T’ SLĐ 11/5/2020 70 70

 Sự thống nhất 3 hình thái tuần hoàn của tư bản đòi hỏi:

Sự thống nhất 3 hình thái tuần hoàn của tư bản đòi hỏi: + Ba hình thái này tồn tại cùng một thời gian xen kẽ nhau trong không gian nghĩa là: tồn tại và sắp xếp kề nhau trong không gian để vận động liên tục trong thời gian 11/5/2020 71 71

 Mục đích tuần hoàn của tư bản là giá trị tăng thêm giá

Mục đích tuần hoàn của tư bản là giá trị tăng thêm giá trị Nếu xét riêng từng hình thái, mỗi hình thái chỉ phản ánh hiện thực CNTB một cách phiến diện, làm nổi bật bản chất này, và che dấu mặt bản chất khác của sự vận động của TB công nghiệp > để hiểu đầy đủ bản chất vận động của CNTB , phải xem xét đồng thời cả 3 hình thái tuần hoàn. 11/5/2020 72 72

 Đặc trưng của tư bản là sự vận động liên tục Điều kiện

Đặc trưng của tư bản là sự vận động liên tục Điều kiện cho sự vận động liên tục đó là: + Tư bản tồn tại đồng thời ở cả 3 hình thái: . > hình thái tiền > hình thái SX, > hình thái hàng hóa + Mỗi hình thái phải không ngưng liên tục vận động trải qua 3 giai đoạn và lần lượt mang 3 hình thái. 11/5/2020 73 73

1. 2. Chu chuyển của tư bản a) Khái niệm: Sự tuần hoàn của

1. 2. Chu chuyển của tư bản a) Khái niệm: Sự tuần hoàn của tư bản, nếu xét nó là một quá trình định kỳ đổi mới và lắp đi lắp lại, chứ không phải là một quá trình cô lập, riêng lẻ thì gọi là chuyển của TB. 11/5/2020 74 74

b. Thời gian chuyển của tư bản: Thời gian chuyển của tư bản là

b. Thời gian chuyển của tư bản: Thời gian chuyển của tư bản là khoảng thời gian kể từ khi tư bản ứng ra dưới một hình thức nhất định( tiền tệ, sản xuất, hàng hóa, ) cho đến khi nó trở về tay nhà tư bản cũng dưới hiình thức như thế , nhưng có thêm giá trị thặng dư. 11/5/2020 75 75

Thời gian chuyển= thời gian SX +thời gian lưu thông Thời gian SX là

Thời gian chuyển= thời gian SX +thời gian lưu thông Thời gian SX là thời gian tư bản nằm trong SX • Gồm: Thời gian lao động Thời gian SX Thời gian gián đoạn lao động Thời gian dự trữ SX 11/5/2020 76 76

(1) Thời gian lao động là thời gian mà người lao động tác động

(1) Thời gian lao động là thời gian mà người lao động tác động vào đối tượng lao động để tạo ra sản phẩm. (2) Thời gian gián đoạn lao động là thời gian mà đối tượng lao động chịu sự tác động của tự nhiên. . (3) Thời gian dự trữ là thời gian mà các yếu tố sản xuất sẵn sàng tham gia vào sản xuất, nhưng chưa phải là yếu tố hình thanh SP 11/5/2020 77 77

Thời gian lưu thông là thời gian tư bản nằm trong lĩnh vực lưu

Thời gian lưu thông là thời gian tư bản nằm trong lĩnh vực lưu thông • gồm: Thời gian mua thời gian lưu thông Thời gian bán thời gian vận chuyển 11/5/2020 78 78

 Thời gian lưu thông phụ thuộc nhiều yếu tố: +Tình hình thị trường

Thời gian lưu thông phụ thuộc nhiều yếu tố: +Tình hình thị trường + quan hệ cung cầu, giá cả. + Khoảng cách thị trường +Trình độ phát triển của giao thông vận tải… 11/5/2020 79 79

 Vai trò của lưu thông: Sự tồn tại của nó là tất yếu

Vai trò của lưu thông: Sự tồn tại của nó là tất yếu và có vai trò quan trọng: + Thực hiện SP do sx tạo ra + Cung cấp các điều kiện cho sx + Đảm bảo đầu vào , đầu ra của sx 11/5/2020 80 80

c) Tốc độ chuyển của tư bản Cần tính tốc độ chuyển của tư

c) Tốc độ chuyển của tư bản Cần tính tốc độ chuyển của tư bản bằng số vòng chuyển được thực hiện trong một năm. Trong đó: n: Tốc độ chuyển của tư bản CH: Thời gian 1 năm ch: Thời hạn chuyển của 1 loại tư bản 11/5/2020 81 81

 Phương pháp tăng tốc độ chuyển của TB: =cách rút ngắn thời gian

Phương pháp tăng tốc độ chuyển của TB: =cách rút ngắn thời gian SX và thời gian lưu thông=cách : +phát triển LLSX, ứng dụng tiến bộ KHKT +kéo dài ngày lao động , +tăng cường độ lao động +cải tiến mạng lưới và phương pháp thương nghiệp… 11/5/2020 82 82

 Ý nghĩa tăng tốc độ chuyển của tư bản. + Tăng tốc độ

Ý nghĩa tăng tốc độ chuyển của tư bản. + Tăng tốc độ chuyển tư bản cố định sẽ tiết kiệm được chi phí bảo dưỡng, sửa chữa + Tăng tốc độ chuyển tư bản lưu động sẽ tiết kiệm được tư bản ứng trước 11/5/2020 83 83

 Những nhân tố làm chậm tốc độ chuyển của tư bản: + Việc

Những nhân tố làm chậm tốc độ chuyển của tư bản: + Việc bố trí sx không hợp lý + Tiêu thụ hàng hóa gặp khó khăn + Khoa học kỹ thuật phát triển TBCĐ ngày càng lớn, TBCĐ chuyển chậm 11/5/2020 84 84

1. 3. Phương thức chuyển của tư bản : Căn cứ vào phương thức

1. 3. Phương thức chuyển của tư bản : Căn cứ vào phương thức chuyển về mặt giá trị của các bộ phận tư bản, tư bản sản xuất được phân chia thành tư bản cố định và tư bản lưu động: 11/5/2020 85 85

a)Tư bản cố định : - Là bộ phận của tư bản sản xuất

a)Tư bản cố định : - Là bộ phận của tư bản sản xuất được sử dụng toàn bộ vào quá trình sản xuất, nhưng giá trị của nó chỉ chuyển từng phần vào trong giá trị sản phẩm. Tư bản cố định tồn tại dưới hình thái hiện vật là máy móc, thiết bị, nhà xưởng, … TBCĐ có đặc điểm: sử dụng toàn bộ , giá trị chuyển dần vào giá trị SP trong nhiều chu kỳ SX 11/5/2020 86 86

 Trong quá trình hoạt động, tư bản cố định bị hao mòn dần.

Trong quá trình hoạt động, tư bản cố định bị hao mòn dần. Có 2 loại hao mòn: + Hao mòn hữu hình : là do sử dụng , do tác động của tự nhiên làm cho tư bản cố định dần hao mòn đi đến chỗ hỏng, không dùng được nữa. >hao mòn hữu hình là hao mòn cả về mặt giá trị và GTSD 11/5/2020 87 87

+ Hao mòn vô hình: Hao mòn vô hình là hao mòn thuần tuý

+ Hao mòn vô hình: Hao mòn vô hình là hao mòn thuần tuý về giá trị do ảnh hưởng của tiến bộ khoa học kỹ thuật. Máy móc tuy còn tốt, nhưng bị mất giá vì có những máy móc tốt hơn, năng suất cao hơn có khi còn rẻ hơn làm cho máy cũ giảm giá thậm chí bị đào thải. >KHCN phát triển, các máy móc thiết bị được SX ra với: + chi phí thấp hơn , + và có hiệu suất cao hơn +mẫu mã đẹp hơn 11/5/2020 88 88

Để khôi phục lại tư bản cố định đã hao mòn cần phải lập

Để khôi phục lại tư bản cố định đã hao mòn cần phải lập quỹ khấu hao để: + Sửa chữa cơ bản + Mua máy móc mới 11/5/2020 89 89

Sự hao mòn tư bản cố định: hao mòn hữu hình mất giá trị

Sự hao mòn tư bản cố định: hao mòn hữu hình mất giá trị do bị tiêu hao GTSD: qua hoạt động SX, do không hoạt động; phá hoại của tư nhiên, hình thức thứ nhất : Giảm giá trị của máy móc cùng cấu trúc 11/5/2020 hao mòn vô hình Mất giá trị do tiến bộ kỹ thuật Dẫn đén tăng NSLĐ hình thức thứ 2: Máy móc cũ bị máy móc mới có năng xuât cao hơn thay Thế 90 90

b)Tư bản lưu động: - Là bộ phận của tư bản sản xuất, mà

b)Tư bản lưu động: - Là bộ phận của tư bản sản xuất, mà giá trị của nó sau một thời kỳ sản xuất, có thể hoàn lại hoàn toàn cho nhá tư bản dưới hình thức tiền tệ , sau khi hàng hóa đã bán song. -Tư bản lưu động tồn tại dưới hình thái hiện vật là nguyên nhiên vật liệu, vật rẻ tiền mau hỏng và tiền lương TBLĐ có đặc điểm : sử dụng toàn bộ, giá trị chuyển toàn bộ vào giá trị sản phẩm trong 1 chu kỳ sản xuất 11/5/2020 91 91

C) Ý nghĩa của việc phân chia TBCĐ và TBLĐ: Thấy được đặc điểm

C) Ý nghĩa của việc phân chia TBCĐ và TBLĐ: Thấy được đặc điểm chuyển của từng bộ phận TB để tìm cách nâng cao tốc độ chuyển của TB 11/5/2020 92 92

2. TÁI SẢN XUẤT TƯ BẢN XÃ HỘI VÀ KHỦNG HOẢNG KINH TẾ TƯ

2. TÁI SẢN XUẤT TƯ BẢN XÃ HỘI VÀ KHỦNG HOẢNG KINH TẾ TƯ BẢN CHỦ NGHĨA 2. 1. Một số khái niệm Tư bản xã hội : là tổng số tư bản cá biệt hoạt động đan xen lẫn nhau, tác động nhau, tạo tiền đề cho nhau… Tái sản xuất tư bản xã hội : là tái sản xuất tư bản cá biệt đan xen lẫn nhau, phụ thuộc vào nhau, Tái sản xuất tư bản xã hội có hai loại: +Tái sản xuất giản đơn + tái sản xuất mở rộng. 11/5/2020 93 93

 Nghiên cứu tái SX và lưu thông tư bản xã hội chính là

Nghiên cứu tái SX và lưu thông tư bản xã hội chính là nghiên cứu sự vận dộng xen kẽ của những tư bản cá biệt “… Những tuần hoàn của những tư bản cá biệt thì chằng chịt lẫn nhau, tuần hoàn nọ là tiền đề và điều kiện của tuần hoàn kia, và chính nhờ sự chằng chịt đó mà chúng hình thành nên sự vận động của tổng tư bản xã hội” C. Mác (Tư bản, quyển 2, tập 2 , tr 10) 11/5/2020 94 94

 Tổng sản phẩm xã hội là toàn bộ sản phẩm mà xã hội

Tổng sản phẩm xã hội là toàn bộ sản phẩm mà xã hội sản xuất ra trong năm, +về giá trị nó bao gồm c + v + m, +về mặt hiện vật gồm: >TLSX >TLTD Bộ phận của tổng sản phẩm xã hội thể hiện số giá trị mới sáng tạo ra (v+m) gọi là thu nhập quốc dân 11/5/2020 95 95

2. 2. Những giả định của Mác khi nghiên cứu tái sản xuất tư

2. 2. Những giả định của Mác khi nghiên cứu tái sản xuất tư bản xã hội: Tiền đề để phân tích tái SX và lưu thông của tư bản x. H + Chia nền SX xã hội thành 2 khu vực > khu vực 1: SX TLSX > khu vừc 2: sx TLTD + Chia tổng SP xã hội về 2 mặt: > giá trị > hình thái vật chất 11/5/2020 96 96

 Để phân tích tái sản xuất tư bản xã hội, Mác nêu các

Để phân tích tái sản xuất tư bản xã hội, Mác nêu các giả định: + Toàn bộ C được chuyển hết vào giá trị sản phẩm trong 1 năm + chỉ có 2 giai cấp tư sản và vô sản trong phương thức SX TBCN thuần túy + hàng hóa được mua bán theo đúng giá trị (giá cả bằng giá trị) + m’ =100%. + Cấu tạo c/v không thay đổi. + Không xét đến ngoại thương. 11/5/2020 97 97

2. 3. Điều kiện thực hiện tổng sản phẩm xã hội 2. 2. 1.

2. 3. Điều kiện thực hiện tổng sản phẩm xã hội 2. 2. 1. Tái sản xuất giản đơn: Điều kiện thực hiện tổng sản phẩm xã hội trong tái sản xuất giản đơn. + Sơ đồ ví dụ: Khu vực 1: 4000 C+1000 V+1000 M 9000 Khu vực 2: 2000 C+500 V+500 M 11/5/2020 98 98

Để quá trình tái SX diễn ra bình thường, toàn bộ SP của 2

Để quá trình tái SX diễn ra bình thường, toàn bộ SP của 2 khu vực, cần được trao đổi, đáp ứng cả về mặt giá trị và hiện vật Trong khu vực 1: Bộ phận 4000 C thực hiện trong nội bộ khu vực 1 Bộ phận (1000 v+1000 m) traođổi với khu vực 2 để lấy tư liệu sinh hoạt Trong khu vực 2: Bộ phận (500 v+500 m) thực hiện trong nội bộ khu vực 2 Bộ phận 2000 c trao đổi với khu vực 1để lấy tư liệu SX 11/5/2020 99 99

Sơ đồ biểu diễn mối quan hệ trao đổi giữa 2 khu vực như

Sơ đồ biểu diễn mối quan hệ trao đổi giữa 2 khu vực như sau: • Khu vực 1: • khu vực 2: 11/5/2020 4000 C+ 1000 V+1000 M =6000 2000 C +500 V+500 M=3000 100

 điều kiện thực hiện tổng sản phẩm xã hội trong tái sản xuất

điều kiện thực hiện tổng sản phẩm xã hội trong tái sản xuất đơn giản là: (1) I (V + M) = IIC (2) I (C + V + M) = IIC + IC (3) I (V +M) + II (V+ M) = II (C + V + M) 11/5/2020 101

2. 2. 2. Điều kiện thực hiện tổng sản phẩm xã hội trong tái

2. 2. 2. Điều kiện thực hiện tổng sản phẩm xã hội trong tái sản xuất mở rộng Mác đưa ra sơ đồ tái sản xuất mở rộng tư bản xã hội: Khu vực 1: Khu vực 2: 4000 c + 1000 v + 1000 m = 6000 1500 c + 750 v + 750 m = 3000 Cơ cấu ở khu vực II đã thay đổi C/V = 2/1 Muốn mở rộng sản xuất thì phải biến một bộ phận giá trị thặng dư thành tư bản phụ thêm gồm c phụ thêm và v phụ thêm. 11/5/2020 102

 Khu vực 1 tích lũy 500 + Trong đó 400 để mua TLSX

Khu vực 1 tích lũy 500 + Trong đó 400 để mua TLSX , + 100 mua SLĐ Cơ cấu mới của khu vực 1: Khu vực 1: 4000 C+400 c 1+1000 v+100 v 1+500 m 2 11/5/2020 103

 khu vực 2 tích lũy 150 trong đó: + 100 để mua TLSX

khu vực 2 tích lũy 150 trong đó: + 100 để mua TLSX ; + 50 để mua SLĐ Cơ cấu mới của khu vực 2: 1500 C+100 C 1+750 V+50 v 1+600 m 2=3000 11/5/2020 104

Sơ đồ trao đổi trong tái sản xuất mở rộng (4000 + 400)c +

Sơ đồ trao đổi trong tái sản xuất mở rộng (4000 + 400)c + (1000 + 100) v + 500 m =6000 ( 1500 + 100)c + = 3000 11/5/2020 ( 750 + 50) v + 600 m 105

Vậy có thể đưa ra điều kiện thực hiện tổng sản phẩm như sau:

Vậy có thể đưa ra điều kiện thực hiện tổng sản phẩm như sau: (1) I (v + V 1+m 2 ) = (2) I (c + v + m) = (3) I (v +v 1+c 1+ m 2) + II (V +v 1+c 1+m 2) = 11/5/2020 II(c+c 1) II (c+c 1) +I(c+c 1) II ( v + m)+1(v+m) 106

 Lênin đã phát triển học thuyết Mác, và phát hiện ra tính quy

Lênin đã phát triển học thuyết Mác, và phát hiện ra tính quy luật: + Sản xuất tư liệu sản xuất để chế tạo tư liệu sản xuất tăng nhanh nhất, + Sau đó sản xuất tư liệu sản xuất để chế tạo tư liệu tiêu dùng + Và chậm nhất là sự phát triển của sản xuất tư liệu tiêu dùng Đó là nội dung của quy luật ưu tiên phát triển sản xuất tư liệu sản xuất. 11/5/2020 107

+ Theo những điều kiện đã nói trên, nếu cơ cấu tổng sản phẩm

+ Theo những điều kiện đã nói trên, nếu cơ cấu tổng sản phẩm xã hội của một nước mà chưa phù hợp với những điều kiện trao đổi sản phẩm cả về hiện vật lẫn giá trị thì thông qua xuất nhập để thay đổi cơ cấu tổng sản phẩm 11/5/2020 108

3. 3. Khủng hoảng kinh tế : 3. 3. 1. Khủng hoảng kinh tế

3. 3. Khủng hoảng kinh tế : 3. 3. 1. Khủng hoảng kinh tế và nguyên nhân của nó + Khủng hoảng kinh tếTBCN là khủng hoảng SX “ thừa” + Nguyên nhân của khủng hoảng kinh tế bắt do mâu thuẫn cơ bản của CNTB: Mâu thuẫn giữa tính chất và trình độ xã hội hóa cao của lực lượng sx với chế độ sở hữu tư nhân về TLSX 11/5/2020 109

Mâu thuẫn này biểu hiện: Mâu thuẫn giữa tính tổ chức , tính kế

Mâu thuẫn này biểu hiện: Mâu thuẫn giữa tính tổ chức , tính kế hoạch trong từng xí nghiệp rất chặt chẽ và khoa học Với khuynh hướng tự phát vô chính phủ trong toàn xã hội. Mâu thuẫn giữa khuynh hướng tích lũy, mở rộng không có giới hạn của tư bảnvới sức mua ngày càng eo hẹp của quần chúng Mâu thuẫn giữa tư sản và vô sản 11/5/2020 110

2. 3. 2. Chu kỳ kinh tế + Chu kỳ kinh tế của chủ

2. 3. 2. Chu kỳ kinh tế + Chu kỳ kinh tế của chủ nghĩa tư bản là khoảng thời gian của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa vận động giữa hai cuộc khủng hoảng, từ cuộc khủng hoảng kinh tế này tới cuộc khủng hoảng kinh tế khác. . + Thường một chu kỳ kinh tế bao gồm 4 giai đoạn: khủng hoảng; tiêu điều; phục hồi và hưng thịnh. 11/5/2020 111

+ Khủng hoảng: Sản xuất ra hàng hoá mà không thể bán được, giá

+ Khủng hoảng: Sản xuất ra hàng hoá mà không thể bán được, giá cả gảm mạnh, tư bản đóng cửa sản xuất, công nhân thất nghiệp. 11/5/2020 112

+ Tiêu điều: là giai đoạn tiếp theo của khủng hoảng. : Sản xuất

+ Tiêu điều: là giai đoạn tiếp theo của khủng hoảng. : Sản xuất đình trệ, cơ sở sản xuất thiết lập lại ở trạng thái thấp. Tiền nhàn rỗi nhiều vì không có nơi đầu tư, tỉ suất lợi nhuận thấp. 11/5/2020 113

Tính chất Chu kỳ kinh tế của chủ nghĩa tư bản 110 Khung 108

Tính chất Chu kỳ kinh tế của chủ nghĩa tư bản 110 Khung 108 106 Phồn Hoảng Thịnh 104 102 100 Phục 98 Khủng 96 94 hồi Hoảng Phồn Thịnh tiêu 90 điều 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 11/5/2020 115

VI. Các hình thái tư bản và các hình thức biểu hiện của giá

VI. Các hình thái tư bản và các hình thức biểu hiện của giá trị thặng dư 1. Chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa, lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận a. Chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa Trong bài sản xuất giá trị thặng dư ta biết: Giá trị hàng hóa = c + v + m - Nếu gọi giá trị hàng hóa là W thì W = c + v + m 11/5/2020 116

Đó chính là chi phí lao động thực tế của xã hội để sản

Đó chính là chi phí lao động thực tế của xã hội để sản xuất ra hàng hóa. Nhưng đối với nhà tư bản để sản xuất hàng hóa họ chỉ cần chi phí một lượng tư bản để mua tư liệu sản xuất (c) và mua sức lao động (v). Chi phí đó gọi là chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa ( ký hiệu là k) K=c+v 11/5/2020 117

Vậy, chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa là phần giá trị bù

Vậy, chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa là phần giá trị bù lại giá cả của những tư liệu sản xuất và giá cả sức lao động đã tiêu dùng để sản xuất ra hàng hóa cho nhà tư bản. Nếu dùng K để chỉ chi phí sản xuất tư bản thì W = c + v + m chuyển thành W = K + m So sánh giữa chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa và giá trị hàng hóa có sự khác nhau cả về chất và lượng. 11/5/2020 118

Về chất: - Chi phí sản xuất TBCN mới chỉ là chi phí về

Về chất: - Chi phí sản xuất TBCN mới chỉ là chi phí về tư bản. - Còn giá trị hàng hóa là sự chi phí về thực tế xã hội để sản xuất ra hàng hóa (chi phí lao động xã hội cần thiết để sản xuất ra hàng hóa) Về lượng: chi phí sản xuất TBCN luôn nhỏ hơn chi phí thực tế. K=c+v W=c+v+m W > K một lượng m 11/5/2020 119

b. Lợi nhuận: Như trên đã trình bày W>K một lượng m (ở đây

b. Lợi nhuận: Như trên đã trình bày W>K một lượng m (ở đây là sự so sánh giữa chi phí sản xuất tư bản với giá trị hàng hóa mà nhà tư bản bán ra trên thị trường) Vậy lợi nhuận chính là giá trị thặng dư mà nhà tư bản thu được sau khi bán hàng. Ký hiệu: P - Khái niệm: Lợi nhuận chính là giá trị thặng dư được quan niệm là kết quả của toàn bộ tư bản ứng trước, là kết quả của toàn bộ tư bản đầu tư vào sản xuất kinh doanh : P=W-K 11/5/2020 120

+ Lợi nhuận là hình thức biến tướng của giá trị thặng dư, nó

+ Lợi nhuận là hình thức biến tướng của giá trị thặng dư, nó phán ánh sai lệch bản chất bóc lột của chủ nghĩa tư bản. Như vậy, che đậy quá trình bóc lột giá trị thặng dư của tư bản đối với công nhân. Chú ý: Giữa m và P có sự khác nhau: Khi nói tới m là hàm ý so sánh với v còn khi nói tới P là hàm ý so sánh với c + v. Trên thực tế giữa P và m thường không bằng nhau vì phụ thuộc vào cung cầu, nhưng trên phạm vi toàn xã hội thì tổng số lợi nhuận luôn ngang bằng với tổng số giá trị thặng dư. 11/5/2020 121

c. Tỷ suất lợi nhuận. Khi giá trị thặng dư chuyển hóa thành lợi

c. Tỷ suất lợi nhuận. Khi giá trị thặng dư chuyển hóa thành lợi nhuận thì tỷ suất giá trị thặng dư chuyển hóa thành tỷ suất lợi nhuận. Tỷ suất lợi nhuận là tỷ lệ phần trăm giữa tổng số giá trị thặng dư và toàn bộ tư bản ứng trước, ký hiệu là P': P’ = [m/(c +v)]. 100 % hay P’ = (P/t). 100 % - Về lượng: Thì P' luôn nhỏ hơn m' : vì P’ = m/ ( c + v) còn m’ = m/ v 11/5/2020 122

- Về chất: Tỷ suất giá trị thặng dư biểu hiện đúng mức độ

- Về chất: Tỷ suất giá trị thặng dư biểu hiện đúng mức độ bóc lột của nhà tư bản đối với lao động. Còn tỷ suất lợi nhuận chỉ nói lên mức doanh lợi của việc đầu tư tư bản. Tỷ suất lợi nhuận chỉ cho các nhà đầu tư tư bản thấy đầu tư vào đâu thì có lợi hơn. Do đó, tỷ suất lợi nhuận là mục tiêu cạnh tranh và là động lực thúc đẩy sự họat động của các nhà tư bản. Tỷ suất lợi nhuận cao hay thấp tùy thuộc vào nhiều nhân tố như: tỷ suất giá trị thặng dư, cấu tạo hữu cơ của tư bản, tốc độ chuyển tư bản, sự tiết kiệm tư bản bất biến. 11/5/2020 123

2. Sự hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân và giá cả sản

2. Sự hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân và giá cả sản xuất a. Cạnh tranh trong nội bộ ngành và sự hình thành giá cả thị trường - Cạnh tranh trong nội bộ là cạnh tranh giữa các xí nghiệp trong cùng một ngành, sản xuất cùng một loại hàng hóa, nhằm mục đích giành ưu thế trong sản xuất và trong tiêu thụ hàng hóa để thu được lợi nhuận siêu ngạch. - Các biện pháp: Cải tiến ký thuật, hợp lý hóa sản xuất, nâng cao chất lượng hàng hóa. . . làm cho giá trị cá biệt của hàng hóa < giá trị xã hội -> P siêu nghạch - Kết quả cạnh tranh trong nội bộ ngành dẫn đến hình thành giá trị xã hội của hàng hóa, làm cho điều kiện sản xuất trung bình của một ngành thay đổi, giá trị xã hội của hàng hóa giảm xuống, chất lượng hàng hóa được nâng cao, chủng loại hàng hóa phong phú. . . 11/5/2020 124

b. Cạnh tranh giữa các ngành và sự hình thành tỷ suất lợi nhuận

b. Cạnh tranh giữa các ngành và sự hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân - Cạnh tranh giữa các ngành là cạnh tranh giữa các xí nghiệp tư bản kinh doanh trong các ngành sản xuất khác nhau, nhằm mục đích tìm nơi đầu tư có lợi hơn. - Tỷ suất lợi nhuận bình quân là " con số trung bình" của tất cả các tỷ suất lợi nhuận khác nhau hay tỷ suất lợi nhuận bình quân là tỷ số theo phần trăm giữa tổng giá trị thặng dư và tổng tư bản xã hội: 11/5/2020 125

- Lợi nhuận bình quân: Lợi nhuận bình quân là lợi nhuận bằng nhau

- Lợi nhuận bình quân: Lợi nhuận bình quân là lợi nhuận bằng nhau của tư bản bằng nhau đầu tư vào các ngành sản xuất khác nhau. Nó chính là lợi nhuận mà các nhà tư bản thu được căn cứ vào tổng tư bản đầu tư, nhân với tỷ suất lợi nhuận bình quân, không kể cấu tạo thành hữu cơ của nó như thế nào. 11/5/2020 126

c. Sự hình thành giá cả sản xuất. Trong nền sản xuất tư bản

c. Sự hình thành giá cả sản xuất. Trong nền sản xuất tư bản chủ nghĩa, khi hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân ( P' ) thì giá trị hàng hóa chuyển hóa thành giá cả sản xuất: - Giá cả sản xuất là giá cả bằng chi phí sản xuất cộng với lợi nhuận bình quân : Giá cả sản xuất = k + tỷ suất lợi nhuận bình quân 11/5/2020 127

II. Các hình thái tư bản và lợi nhuận của chúng 1. Tư bản

II. Các hình thái tư bản và lợi nhuận của chúng 1. Tư bản thương nghiệp và lợi nhuận thương nghiệp a. Nguồn gốc của tư bản thương nghiệp - Tư bản thương nghiệp xuất hiện rất sớm trong lịch sử. Nó ra đời, tồn tại trên cơ sở lưu thông hàng hóa và lưu thông tiền tệ. + Trước chủ nghĩa tư bản: Lợi nhuận của tư bản thương nghiệp chủ yếu là do mua rẻ, bán đắt. + Trong thời kỳ chủ nghĩa tư bản: Tư bản thương nghiệp là một bộ phận của tư bản công nghiệp tách rời chuyên đảm nhiệm khâu lưu thông hàng hóa. Như vậy, Hoạt động của tư bản thương nghiệp chỉ là những hoạt động phục vụ cho quá trình thực hiện hàng hóa tư bản công nghiệp với công thức: T - H - T' 11/5/2020 128

- Đặc điểm của tư bản thương nghiệp: + Tư bản thương nghiệp vừa

- Đặc điểm của tư bản thương nghiệp: + Tư bản thương nghiệp vừa phụ thuộc vào tư bản công nghiệp, vừa có tính độc lập tương đối: * Phụ thuộc: Tư bản thương nghiệp chỉ là một bộ phận của tư bản công nghiệp * Độc lập tương đối: thực hiện chức năng chuyển hóa cuối cùng của hàng hóa thành tiền trở thành chức năng riêng biệt tách khỏi tư bản công nghiệp, nằm trong tay người khác. - Vai trò của tư bản thương nghiệp: Khi tư bản thương nghiệp xuất hiện, nó có vai trò và lợi ích to lớn đối với xã hội : + Nhờ có thương nhân chuyên trách việc mua bán hàng hóa nên: * Lượng tư bản ứng vào lưu thông và chi phí lưu thông nhỏ hơn khi những người sản xuất trực tiếp đảm nhiệm chức năng này. * Người sản xuất có thể tập trung thời gian chăm lo việc sản xuất, giảm dự trữ sản xuất, nâng cao hiệu quản kinh tế, tăng giá trị thặng dư. * Rút ngắn thời gian lưu thông tăng nhanh chuyển tư bản , từ đó tăng tỷ suất và khối lượng giá trị thặng dư hàng năm. 11/5/2020 129

. Lợi nhuận thương nghiệp: Tư bản thương nghiệp nếu chỉ giới hạn trong

. Lợi nhuận thương nghiệp: Tư bản thương nghiệp nếu chỉ giới hạn trong việc mua và bán hàng hóa, không kể việc chuyên chở, bảo quản, đóng gói thì không tạo ra giá trị và giá trị thặng dư. - Nhưng vì là tư bản nó chỉ hoạt động với mục đích thu lợi nhuận. Vậy lơi nhuận thương nghiệp là gì ? Do đâu mà có ? Lợi nhuận thương nghiệp là một phần giá trị thặng được tạo ra trong quá trình sản xuất mà tư bản công nghiệp" nhường cho" tư bản công nghiệp để tư bản thương nghiệp bán hàng hóa cho mình. 11/5/2020 130

– Tư bản công nghiệp "nhường" một phần giá trị thặng dư cho tư

– Tư bản công nghiệp "nhường" một phần giá trị thặng dư cho tư bản thương nghiệp bằng cách bán hàng hóa thấp hơn giái trị thực tế của nó, để rối tư bản thương nghiệp bán đúng giá trị thu về lợi nhuận thương nghiệp. Việc phân phối giá trị thặng dư giữa tư bản công nghiệp và tư bản thương nghiệp diễn ra theo quy luật tỷ suất lợi nhuận bình quân thông qua cạnh tranh và thông qua chênh lệch giữa cả sản xuất cuối cùng( Giá bản lẻ thương nghiệp ) và giá cả sản xuất công nghiệp ( giá bán buôn công nghiệp) 11/5/2020 131

2. Tư bản cho vay và lợi tức cho vay a. Sự hình thành

2. Tư bản cho vay và lợi tức cho vay a. Sự hình thành tư bản - Khái niệm: Tư bản cho vay là tư bản tiền tệ tạm thời nhàn rỗi, mà người chủ của nó cho nhà tư bản khác sử dụng trong thời gian nhất định để nhận được số tiền lời nào đó, gọi là lợi tức. - Đặc điểm: Tư bản cho vay có đặc điểm : + Quyền sở hữu tách rời quyền sử dụng tư bản (Tư bản đi vay là tư bản sử dụng; Tư bản cho vay là tư bản sở hữu) + Tư bản cho vay là một hàng hóa đặc biệt: vì khi cho vay người cho vay không mất quyền sở hữu còn người đi vay chỉ được mua quyền sử dụng trong một thời gian nhất định. + Tư bản cho vay là tư bản được sùng bái nhất, do vận động theo công thức: T - T' nên nó gây cảm giác tiền có thể đẻ ra tiền. - Tác dụng: Tư bản cho vay ra đời, góp phần vào việc tích tụ, tập trung tư bản, mở rộng sản xuất. . . đẩy nhanh tốc độ chuyển của tư bản góp phần tăng thêm tổng giá trị thặng dư cho xã hội. 11/5/2020 132

3. Công ty cổ phần, tư bản giả và thị trường chững khoán a.

3. Công ty cổ phần, tư bản giả và thị trường chững khoán a. Công ty cổ phần: - Công ty cổ phần là loại xí nghiệp lớn mà vốn của nó hình thành từ việc liên kết nhiều tư bản cá biệt và các nguồn tiết kiệm cá nhân, thông qua việc phát hành cổ phiếu. - Cổ phiếu là loại chứng khoán có giá, bảo đảm cho người sở hữu nó được quyền nhận một phần thu nhập của công ty dưới hình thức lợi tức cổ phiếu(cổ tức). + Cổ phiếu được mua bán trên thị trường theo giá cả gọi là thị giá cổ phiếu. Thị giá này phụ thuộc vào lợi tức cổ phiếu và tỷ suất lợi tức tiền giử ngân hàng. + Người mua cổ phiếu gọi là cổ đông. 11/5/2020 133

b. Tư bản giả: - Tư bản giả là tư bản tồn tại dưới

b. Tư bản giả: - Tư bản giả là tư bản tồn tại dưới hình thức chứng khoán có giá, nó mang lại thu nhậpcho người sử hữu chứng khoán đó. c. Thị trường chứng khoán: - Thị trường chứng khoán là thị trường mua bán các loại chứng khoán có giá. 11/5/2020 134

4. Tư bản kinh doanh nông nghiệp và địa tô tư bản chủ nghĩa.

4. Tư bản kinh doanh nông nghiệp và địa tô tư bản chủ nghĩa. • a. Tư bản kinh doanh nông nghiệp: - Trong nông nhiệp, quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa được hình thành chủ yếu theo hai con đường: + Thông qua cải cách, dần chuyển kinh tế địa chủ phong kiến sang kinh doanh theo phương thức tư bản chủ nghĩa. + Thông qua cách mạng dân chủ tư sản, xóa bỏ kinh tế địa chủ phong kiến, phát triển kinh tế tư bản chủ nghĩa. 11/5/2020 135

b. Bản chất của địa tô tư bản chủ nghĩa Địa tô tư bản

b. Bản chất của địa tô tư bản chủ nghĩa Địa tô tư bản chủ nghĩa là bộ phận lợi nhuận siêu ngạch ngoài lợi nhuận bình quân của tư bản đầu tư trong nông nghiệp do công nhân nông nghiệp tạo ra mà nhà tư bản kinh doanh nông nghiệp phải nộp cho địa chủ với tư cách là kẻ sở hữu ruộng đất. c. Các hình thức địa tô tư bản chủ nghĩa: - Địa tô chênh lệch: + Là phần lợi nhuận siêu ngạch ngoài lợi nhuận bình quân thu được trên ruộng đất có điều kiện sản xuất thuận lợi hơn. Nó là số chênh lệch giữa giá cả sản xuất chung được quyết định bởi điều kiện sản xuất trên ruộng đất xấu nhất và giá cả sản xuất cá biệt trên ruộng đất tốt và trung bình. + Địa tô chênh lệch có hai loại: 11/5/2020 136

 • Địa tô chênh lệch I: là loại địa tô thu được trên

• Địa tô chênh lệch I: là loại địa tô thu được trên những ruộng đất có điều kiện tự nhiên thuận lợi • Địa tô chênh lệch II: là địa tô thu được gắn liền với thâm canh tăng năng suất, là kết quả của tư bản đầu tư thêm trên cùng một đơn vị diện tích. - Địa tô tuyệt đối: Là số lợi nhuận siêu ngạch dôi ra ngoài lợi nhuận bình quân, hình thành nên bởi chênh lệch giữa giá trị nông sản với giá cả sản xuất chung nông phẩm. - Địa tô độc quyền: Là hình thức đặc biệt của địa tô tư bản chủ nghĩa. Địa tô độc quyền có thể tồn tại trong nông nghiệp, công nghiệp khai thác và ở các khu đất trong thành thị. 11/5/2020 137

11/5/2020 138

11/5/2020 138