Huisarts en asielzoeker HVG 20 september 2017 Leen

Huisarts en asielzoeker HVG 20 september 2017 Leen Verhenne Jessica Tilley Peter Decat

Waar zullen we het over hebben? • Migratie • Terminologie • Traject van asielzoeker in België • Gezondheid van de asielzoeker • Onze ervaringen in: • Griekenland (Leen) • Lesbos (Jessica) • Opvangcentra, oa Ponton in Gent (Peter)

Migratie algemeen • VN vluchtelingenorganisatie (UNHCR): • 1950 nav massale migratiestromen WOII • Tussen 1940 -1960: 81, 6 miljoen mensen op de vlucht • 2016 cijfers UNHCR: • Hoogste aantal mensen gedwongen ontheemd: 65, 6 miljoen (= 1 op 113) • 22, 5 miljoen vluchtelingen (hoogste aantal ooit) – vnl Syrië, in toenemende mate Zuid-Soedan • 40, 3 miljoen binnenlandse ontheemden (Syrië, Irak en Colombia) • 2, 8 asielzoekers (wereldwijd) • Grootst aantal ontheemden komen uit: Syrië (12 milj) – Colombia (7, 7 milj) – Afghanistan (4, 7 milj) – Irak – Z-Soedan. (Palestijnen uitz) • Helft vluchtelingen = kinderen (51%) – niet begeleide minderjarigen 75 000* • 1/3 van vluchtelingen opgevangen in minst ontwikkelde landen • Meeste vluchtelingen opgevangen in Turkije (2, 9 milj), Pakistan (1, 4 milj), Libanon (1 milj), Iran en Uganda • Meeste asielzoekers in Duitsland (>700 000), USA (>250 000), Italië (123 000) en Turkije

Migratieroutes

Terminologie • Migrant Iedere persoon die zijn vaste woonplaats verlaat en zich elders gaat vestigen. • Vluchteling Iedere persoon die uit gegronde vrees voor vervolging wegens ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een sociale groep, of politieke overtuiging, zich bevindt buiten het land waarvan hij de nationaliteit bezit, en die de bescherming van dat land, omwille van die vrees, niet kan of niet wil inroepen.

Terminologie • Asielzoeker Een persoon die aan de Belgische asielinstanties bescherming vraagt. Deze instanties bekijken of de persoon valt onder het Vluchtelingenverdrag en of hij recht heeft op subsidiaire bescherming • Erkend vluchteling Doorliep asielprocedure en krijgt op basis van het Vluchtelingenverdrag bescherming in België. De persoon krijgt een Bewijs van Inschrijving in het Vreemdelingenregister (BIVR = witte kaart of een elektronische A-kaart) die 1 jaar geldig is en op aanvraag jaarlijks verlengd wordt. • Subsidiair beschermden Wie volgens de Belgische asielinstanties niet beantwoordt aan de definitie van vluchteling, kan wel recht hebben op subsidiaire bescherming als er een reëel risico is op ernstige schade bij terugkeer naar het herkomstland (vb. Syrië, Afghanistan, Irak). Krijgen een tijdelijk verblijfsrecht.

Terminologie • Mensen met een uitstel van vertrek Iemand door een kortstondige ziekte of tijdelijke problematische gezondheidstoestand niet kan reizen. Vb. als de persoon in het ziekenhuis ligt of een medisch onderzoek moet ondergaan of een hoogzwangere vrouw. • Mensen in regularisatieprocedure Mensen die niet beschikken over een verblijfsrecht kunnen onder bepaalde voorwaarden een machtiging tot verblijf (of regularisatie) aanvragen. Daarbij is het heel belangrijk dat ze aantonen niet terug te kunnen naar hun land van herkomst. Medische redenen: 9 ter Buitengewone omstandigheden (humanitaire): • Mensen zonder wettig verblijf volgens art. 9 bis van de Verblijfswet van 15 december 1980. (ook mensen zonder papieren genoemd) zijn alle vreemdelingen die zonder legale verblijfstitel op het Belgisch grondgebied verblijven.

Traject van de asielzoeker in België • AANKOMST: • Registratie • Screening • Toewijzing • VERBLIJF: • Open opvang • Collectief en individueel • EINDE OPVANG: • Aan het einde van de asielprocedure + beroepsprocedure • Positief of negatief • Vrijwillige terugkeer

AANKOMST DVZ dispatching Bxl • Beknopte medische screening • Screening TBC: Rx thorax (of intradermo test) • Vaccinaties (indien > 5 jaar) 1/ polio: Afghanistan, Pakistan 2/ MBR: °na 1970, niet zwanger 3/ tetanus-difterie-kinkhoest

IN & OUT IN OUT 7, 000 6, 233 5, 865 5, 705 5, 000 5, 177 4, 936 4, 000 3, 000 2, 588 2, 423 2, 668 2, 233 1, 927 2, 000 2, 438 2, 356 2, 723 2, 415 2, 265 2, 618 2, 388 2, 348 2, 311 2, 152 2, 150 1, 499 1, 287 1, 426 1, 578 1, 000 1, 379 1, 352 1, 363 1, 125 1, 311 1, 067 1, 350 1, 286 1, 841 1, 693 1, 096 1, 084 1, 069 1, 749 1, 587 1, 608 1, 580 1, 180 1, 324 1, 074 995 7 01 /2 04 7 01 /2 03 7 01 /2 02 7 01 /2 01 6 01 /2 12 6 01 /2 11 6 01 /2 10 09 /2 01 6 6 01 /2 08 6 01 /2 07 6 01 /2 06 05 /2 01 6 6 01 /2 04 6 01 /2 03 6 01 /2 02 01 /2 01 6 5 01 /2 12 5 01 /2 11 5 01 /2 10 5 01 /2 09 5 01 /2 08 07 /2 01 5 0

Herkomstlanden 100% 90% 80% 59% 70% 60% 50% 40% 30% 22% 32% 20% 4% 5% 10% 4% 4% 0% 20 07/ 15 08/ 201 5 09/ 201 5 10/ 201 5 5 201 11/ 5 201 12/ 6 201 01/ 6 201 02/ 6 201 03/ Afghanistan 6 201 04/ Irak 6 201 05/ Somalië 6 201 06/ Syrië 6 201 07/ 6 201 08/ Andere 6 201 09/ 6 201 10/ 6 201 11/ 6 201 12/ 7 201 01/ 7 201 02/ 7 201 03/ 9% 7 201 04/

VERBLIJF OPVANGWET (2007) • Materiële hulp: bed, bad, brood • Psychosociale begeleiding • Toegang tot juridische hulp • Medische dienstverlening • Evaluatie van specifieke noden • Zakgeld / gemeenschapsdiensten • Recht op werk na 4 maanden (sinds 2015)

Medische zorgen • “Art. 23. De begunstigde van de opvang heeft recht op de medische begeleiding die noodzakelijk is om een leven te kunnen leiden dat beantwoordt aan de menselijke waardigheid. ” • Vademecum Fedasil: riziv plus & riziv min lijst

Riziv plus • Geneesmiddelen categorie D : - Antiacida - Spasmolytica - Anti-emetica en Antidiarreïca - Analgetica en Antipyretica (paracetamol, acetilsalicylzuur, ibuprofen 400 mg, naproxen 220 mg) - Mondspoel producten • Tandextracties. Tandprotheses, ter herstel van de kauwfunctie. • Brillen voor kinderen voorgeschreven door een oogarts, behalve biof multifocale of gekleurde glazen. Brillen voor volwassenen vanaf een refractieafwijking van minstens 1 D aan het beste oog, voorgeschreven door een oogarts met uitzondering van bi- of multifocale of gekleurde glazen. • Geadapteerde melk voor zuigelingen wanneer borstvoeding niet kan

Riziv min • Orthodontie • Infertiliteitsonderzoek en vruchtbaarheidsbehandeling • Tandprothesen, indien geen kauwproblemen, ongeacht de leeftijd • Zuiver esthetische ingrepen tenzij voor reconstructie na heelkunde of trauma • Tandverzorgingen en of – extracties onder algemene verdoving

Aanvraag requisitorium Als asielzoeker op privé adres verblijft en dus niet in een opvangcentrum noch in een LOI beheerd door het OCMW, dan is de procedure voor de regeling van de medische kosten als volgt: • Er moet een aanvraag voor een requisitorium gebeuren aan de cel medische kosten via mail aan medic@fedasil. be of via fax 02/213 44 12 • De aanvraag moet gebeuren vóór verstrekking van de medische zorgen • De cel medische kosten zal daarna een requisitorium versturen, na controle van recht op materiële hulp en code 207 ‘no show’ voor elke betrokken persoon op moment van de verstrekking van de medische zorgen. • Dit requisitorium moet samen met de medische factuur / het medisch RIZIV getuigschrift verstuurd worden per post naar de hoofdzetel van Fedasil voor terugbetaling

Aanvraag 9 ter Aanvraag regularisatie om medische redenen • Het wettelijk kader: • Art. 9. ter. De in België verblijvende vreemdeling die zijn identiteit aantoont overeenkomstig § 2 en die op zodanige wijze lijdt aan een ziekte dat deze ziekte een reëel risico inhoudt voor zijn leven of fysieke integriteit of een reëel risico inhoudt op een onmenselijke of vernederende behandeling wanneer er geen adequate behandeling is in zijn land van herkomst of het land waar hij verblijft, kan een machtiging tot verblijf in het Rijk aanvragen bij de minister of zijn gemachtigde. • Staat los van asielaanvraag: • Ook personen die bvb. illegaal in België verblijven kunnen aanvraag indienen • Het indienen van aanvraag 9 ter geeft op zich geen recht op opvang/verblijf in een asielcentrum • Verplicht model van standaard medisch attest. • Het attest mag niet ouder zijn dan 3 maanden op moment van indiening van de aanvraag. • Om de 3 maanden en telkens wanneer er nieuwe medische elementen zijn, moet nieuw medisch attest/update verstuurd worden naar DVZ • Beslissing door DVZ en niet door Fedasil

Aanvraag 9 ter Kernboodschappen voor huisarts • Alleen in meegaan als er kans op succes is: - een reëel risico voor leven of fysieke integriteit - geen (adequate) behandeling in land van herkomst • Zo goed en accuraat mogelijk documenteren

EINDE OPVANG • Asielprocedure afgelopen = einde opvang • Positief = erkend vluchteling > verblijfsvergunning > op zoek naar eigen woning • Negatief = niet erkend > uitwijzing / grondgebied verlaten (30 d) > illegaliteit > terugkeertraject

MINDERJARIGEN • Schoolplicht • Niet-begeleide minderjarigen > Evt. Leeftijdstest > Voogd > Geen uitwijzing mogelijk tot 18 jaar • Vaccinaties via Kind&Gezin / CLB

GEZONDHEID VAN EEN ASIELZOEKER • “de asielzoeker” bestaat niet • Kwetsbaarheid - Ontheemd en onthecht - Onzekerheid - Trauma - Discriminatie - Toegang tot zorg en medicatie - Cultuursensitieve zorg • Pre- en postmigratie stressoren • Turbulente vluchtroute

PSYCHISCHE GEZONDHEID • Angst, Depressie, PTSD in meer of mindere mate = meest voorkomend - Psychose • Hoe detecteren? Screening - tools: • Harvard Trauma Questionnaire(PTSD) – Vietnamese Depression Scale (depressie) - … • refugee health screening (RHS-15) = zelftest • Bij testing RHS-15 (13): > 80% positief (Asielzoekers <-> Erkende vluchtelingen) • Hoe langer procedure – hoe meer psychologische distress • Traumatische ervaringen: land van oorsprong – onderweg (gem 2 traumatische ervaringen bij personen met psychische distress)

PSYCHISCHE GEZONDHEID • Post-migration living difficulties: vnl onzekerheid omtrent status, niets te doen hebben • Health seeking behaviour: groot contrast fysieke gezondheid – psychische gezondheid (weinig kennis) sociale ondersteuning psycho-educatie / mindspring psychotherapie gespecialiseerde hulp

PSYCHISCHE GEZONDHEID • Bevraging rond welbevinden in asielcentrum Poelkapelle (MANSA): asielzoekers scoorden lager dan vb oorlogsslachtoffers van de Balkan. Vnl algemeen welbevinden, accommodatie en mentale gezondheidszorg scoorden slecht • Werknemers in asielcentrum: voldoening op het werk – risico op burnout = gematigd. Duidelijk lager dan vb gezondheidswerkers alg. • Werknemers: 1/5 problemen met cultuursensitiviteit (vb rouwproces, gezondheidsattitude, relaties & sexualiteit, …)

HULPLIJNEN Algemene info migratie/asiel • http: //www. medimmigrant. be/ • Kruispunt Migratie-Integratie • http: //www. huisarts-migrant. nl/ • www. pharos. nl Genitale verminking • http: //gams. be/ • Intact vzw • Referentiecentrum UZGent: woensdagvoormiddag na afspraak, poli 3 -4 Trauma/foltering • http: //www. exil. be/index. php? fr_exil • http: //constats. be/fr/accueil/contact. html

HULPLIJNEN Psychologische ondersteuning • http: //www. mindspring. be/ • http: //www. solentra. be/ Mijn lichaam in woord en beeld : over seksualiteit, ≠ talen • http: //www. zanzu. be/nl Patiëntfolders • https: //www. ggdghorkennisnet. nl/thema/gezondheidsvaardigheden/ publicaties/publicatie/4100 • http: //www. huisarts-migrant. nl/ • www. pharos. nl

Opvangcentrum Reno: Ponton in Gent • Zorg door lokale gezondheidswerkers • Afghaanse arts • Centrale rol van verpleegkundigen • Interdisciplinariteit • Nauwe samenwerking met lokale organisaties • Groot engagement • Huisartsgeneeskunde

Casussen - Ahmed: 25 jaar, Palestijn uit Gaza, psychose - Samira: 54 jaar, Irak, vele psychosomatische klachten - Mahmoud: 6 maanden, Syrie, epilepsie - Hamoudi: 42 jaar, Irak, PTSD - Selma: 47 jaar, Tsjetsjenië, suicidaal - theatraal

Wat doet huisarts zijn voor vluchtelingen met mij? • Verrijkend als huisarts, mens, wereldburger • Soms een verschil kunnen maken • Emotie rond schrijnende verhalen • Frustratie/onmacht • Confrontatie met eigen grenzen, waarden