Het ABC van een goede screeningstest Liesbeth Lewi

Het ABC van een goede screeningstest Liesbeth Lewi VVOG jaarcongres 2012

Wat is doel van screening? Opsporen van niet eerder gediagnosticeerd probleem bij individuen zonder symptomen Wat zijn de voorwaarden voor screening? Belangrijk gezondheidsprobleem Behandeling voor de aandoening is mogelijk en nuttig Screeningstest moet acceptabel zijn voor de bevolking Gouden standaard test is beschikbaar Kosten/Baten analyse

Wat is een goede screeningstest? TEST Sensitiviteit Specificiteit – vals positieve ratio positieve predictieve waarde ZIEKTE negatieve predictieve waarde positieve likelihood ratio TEST negatieve likelihood ratio OR

Wat is een goede screeningstest? Ideaal hoge sensitiviteit en specificiteit Sensitiviteit De kans dat de TEST positief is wanneer de ZIEKTE aanwezig is “Een sensitieve test mist weinig zieken” Specificiteit - vals positieve ratio De kans dat de TEST negatief is wanneer de ZIEKTE afwezig is “Een specifieke test maakt weinig mensen nodeloos ongerust”

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit ZIEK NIET ZIEK TRUE POSITIVE FALSE POSITIVE TEST POSITIEF A B FALSE NEGATIVE TRUE NEGATIVE TEST NEGATIEF C D 5 19 24

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit Hoge sensitiviteit

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit Lage specificiteit

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit ZIEK NIET ZIEK TRUE POSITIVE FALSE POSITIVE 4 10 TEST POSITIEF 11 A B FALSE NEGATIVE TRUE NEGATIVE 1 9 13 5 19 24 SENSITIVITEIT SPECIFICITEIT A A+C D B+D 80% 47% TEST NEGATIEF C D

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit Lage sensitiviteit

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit Hoge specificiteit

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit ZIEK NIET ZIEK TRUE POSITIVE FALSE POSITIVE 2 0 TEST POSITIEF 2 A B FALSE NEGATIVE TRUE NEGATIVE 3 19 22 5 19 24 SENSITIVITEIT SPECIFICITEIT A A+C D B+D 40% 100% TEST NEGATIEF C D

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit Lage sensitiviteit

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit Lage specificiteit

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit ZIEK NIET ZIEK TRUE POSITIVE FALSE POSITIVE 2 13 TEST POSITIEF 15 A B FALSE NEGATIVE TRUE NEGATIVE 3 6 9 5 19 24 SENSITIVITEIT SPECIFICITEIT A A+C D B+D 40% 32% TEST NEGATIEF C D

Wat is een goede screeningstest screening? Ideaal hoge sensitiviteit en specificiteit

Wat is een goede screeningstest? Ideaal hoge sensitiviteit en specificiteit Hoge sensitiviteit

Wat is een goede screeningstest? Ideaal hoge sensitiviteit en specificiteit Hoge specificiteit

Wat is een goede screeningstest? Sensitiviteit en specificiteit ZIEK NIET ZIEK TRUE POSITIVE FALSE POSITIVE 4 2 TEST POSITIEF 5 A B FALSE NEGATIVE TRUE NEGATIVE 1 17 19 5 19 24 SENSITIVITEIT SPECIFICITEIT A A+C D B+D 80% 89% TEST NEGATIEF C D

Wat is een goede screeningstest? TEST Sensitiviteit Specificiteit positieve predictieve waarde ZIEKTE negatieve predictieve waarde positieve likelihood ratio TEST negatieve likelihood ratio OR

Wat is een goede screeningstest? Ideaal hoge positieve en negatieve predictieve waarde Sensitiviteit TEST De kans dat de TEST positief is wanneer de ZIEKTE aanwezig is Specificiteit De kans dat de TEST negatief is wanneer de ZIEKTE afwezig is Positieve predictieve waarde (PPV) ZIEKTE De kans dat de ZIEKTE aanwezig is wanneer de TEST positief is Negatieve predictieve waarde (NPV) De kans dat de ZIEKTE afwezig is wanneer de TEST negatief is Afhankelijk van de prevalentie van de ziekte

Wat is een goede screeningstest? Positieve en negatieve predictieve waarde

Wat is een goede screeningstest? Positieve en negatieve predictieve waarde ZIEK NIET ZIEK TRUE POSITIVE FALSE POSITIVE 4 2 TEST POSITIEF POSITIEVE PREDICTIEVE WAARDE A 66% 6 A+B A B FALSE NEGATIVE TRUE NEGATIVE 1 17 18 5 19 24 SENSITIVITEIT SPECIFICITEIT A A+C D B+D 80% 89% TEST NEGATIEF C NEGATIEVE PREDICTIEVE WAARDE D D D+C 94%

Wat is een goede screeningstest? Positieve en negatieve predictieve waarde

Wat is een goede screeningstest? Positieve en negatieve predictieve waarde ZIEK NIET ZIEK TRUE POSITIVE FALSE POSITIVE 4 7 TEST POSITIEF POSITIEVE PREDICTIEVE WAARDE A 36% 11 A+B A B FALSE NEGATIVE TRUE NEGATIVE 1 63 19 5 70 75 SENSITIVITEIT SPECIFICITEIT TEST NEGATIEF C NEGATIEVE PREDICTIEVE WAARDE D D+C D A A+C 80% D B+D 90% Hoe FREQUENTER de aandoening - hoe HOGER de PPV en hoe LAGER de NPV Hoe ZELDZAMER de aandoening - hoe LAGER de PPV en hoe HOGER de NPV 98%

Wat is een goede screeningstest? TEST Sensitiviteit Specificiteit positieve predictieve waarde ZIEKTE negatieve predictieve waarde positieve likelihood ratio TEST negatieve likelihood ratio OR

Wat is een goede screeningstest? Ideaal hoge positieve en negatieve likelihood ratio Positieve likelihood ratio +LR > 5 De kans dat de TEST positief is wanneer de ZIEKTE aanwezig is ten opzichte van De kans dat de TEST positief is wanneer de ZIEKTE afwezig is TEST NEGATIEVE likelihood ratio -LR > 0. 2 De kans dat de TEST negatief is wanneer de ZIEKTE aanwezig is Ten opzichte van De kans dat de TEST negatief is wanneer de ZIEKTE afwezig is OR >10 Odds ratio +LR/-LR Maat voor het discriminerend vermogen van een test

Wat is een goede screeningstest? Positieve en negatieve likelihood ratio 5 0. 2 PRE-test probabiliteit POST-test probabiliteit

Wat is een goede screeningstest screening? Positieve en negatieve likelihood ratio en odds ratio

Wat is een goede screeningstest? Positieve likelihood ratio ZIEK NIET ZIEK TRUE POSITIVE FALSE POSITIVE 4 2 TEST POSITIEF POSITIEVE PREDICTIEVE WAARDE A 66% 6 A+B A B FALSE NEGATIVE TRUE NEGATIVE 1 17 18 5 19 24 SENSITIVITEIT SPECIFICITEIT A A+C D B+D 80% 89% TEST NEGATIEF C NEGATIEVE PREDICTIEVE WAARDE D D+C 94% D POSITIEVE LIKELIHOOD RATIO A A+C SENSITIVITEIT of B B+D 1 -SPECIFICITEIT 7

Wat is een goede screeningstest? Negatieve likelihood ratio ZIEK NIET ZIEK TRUE POSITIVE FALSE POSITIVE 4 2 TEST POSITIEF POSITIEVE PREDICTIEVE WAARDE A 66% 6 A+B A B FALSE NEGATIVE TRUE NEGATIVE 1 17 18 5 19 24 SENSITIVITEIT SPECIFICITEIT A A+C D B+D 80% 89% TEST NEGATIEF C NEGATIEVE PREDICTIEVE WAARDE D D+C 94% D NEGATIEVE LIKELIHOOD RATIO C A+C 1 -SENSITIVITEIT of D B+D SPECIFICITEIT 0. 2

Wat is een goede screeningstest? ODDS RATIO ZIEK NIET ZIEK TRUE POSITIVE FALSE POSITIVE 4 2 TEST POSITIEF POSITIEVE PREDICTIEVE WAARDE A 66% 6 A+B A B FALSE NEGATIVE TRUE NEGATIVE 1 17 18 5 19 24 SENSITIVITEIT SPECIFICITEIT A A+C D B+D +LR 80% 89% -LR TEST NEGATIEF C NEGATIEVE PREDICTIEVE WAARDE D D+C 94% D ODDS RATIO Ax. D of Cx. D 35

Practical examples Gecombineerde eerste trimester screening voor T 21 Belangrijk gezondheidsprobleem 1/700 Behandeling is mogelijk en nuttig TOP Screeningstest moet acceptabel zijn JA Gouden standaard test is beschikbaar CVS/amnio Kosten/Baten analyse JA Zo hoog mogelijke sensitiviteit 95% Zo hoog mogelijke specificiteit 97% Zo hoog mogelijke +LR (>5) 31 Zo laag mogelijke -LR (<0. 2) 0, 05 Zo hoog mogelijke OR (>10) 620

Practical examples VRIJ fetaal DNA/RNA op materneel serum voor T 21 (NIPD) Belangrijk gezondheidsprobleem 1/700 Behandeling is mogelijk en nuttig TOP Screeningstest moet acceptabel zijn JA Gouden standaard test is beschikbaar CVS/AMNIO Kosten/Baten analyse ? Zo hoog mogelijke sensitiviteit 99. 9% Zo hoog mogelijke specificiteit 99. 8% Zo hoog mogelijke +LR (>5) 500 Zo laag mogelijke -LR (<0. 2) 0, 0001 Zo hoog mogelijke OR (>10) 5 000

Practical examples α-FP > 2, 5 Mo. M op maternaal serum voor open spina bifida Belangrijk gezondheidsprobleem 1/2000 Behandeling is mogelijk en nuttig TOP Screeningstest moet acceptabel zijn JA Gouden standaard test is beschikbaar Expertise echografie Kosten/Baten analyse JA Zo hoog mogelijke sensitiviteit 75% Zo hoog mogelijke specificiteit 95% Zo hoog mogelijke +LR (>5) 15 Zo laag mogelijke -LR (<0. 2) 0, 3 Zo hoog mogelijke OR (>10) 50

Practical examples Echografie voor open spina bifida Belangrijk gezondheidsprobleem 1/2000 Behandeling is mogelijk en nuttig TOP Screeningstest moet acceptabel zijn JA Gouden standaard test is beschikbaar Expertise echografie Kosten/Baten analyse JA Zo hoog mogelijke sensitiviteit 98% Zo hoog mogelijke specificiteit 99% Zo hoog mogelijke +LR (>5) 96 Zo laag mogelijke -LR (<0. 2) 0. 02 Zo hoog mogelijke OR (>10) 2800

Thank you!