HEPATOBLYER HASTALIKLARDA BYOKMYASAL TESTLER Do Dr Mustafa ALTINIIK

HEPATOBİLİYER HASTALIKLARDA BİYOKİMYASAL TESTLER Doç. Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004 1

Karaciğerin başlıca fonksiyonları 2

Karaciğerin karbohidrat metabolizması ile ilgili fonksiyonları • • glikojenin depo edilmesi ve parçalanması glukoneogenez glukozun pentoz fosfat yolunda yıkılımı galaktoz ve fruktozun glukoza dönüştürülmesi • glukozun diğer monosakkaridlere ve yağa dönüştürülmesi 3

4

Karaciğerin lipid metabolizması ile ilgili fonksiyonları • • yağ asitlerinin sentezi ve oksidasyonu yağ asitlerinden trigliserid oluşumu fosfolipid sentezi lipoproteinlerin sentezi keton cisimlerinin sentezi kolesterol biyosentezi safra asitlerinin ve safranın oluşturulması 5

6

Karaciğerin amino asit ve azot metabolizması ile ilgili fonksiyonları • • • deaminasyon transaminasyon endojen amino asitlerin sentezi plazma proteinlerinin sentezi üre sentezi ürik asit sentezi kreatinin sentezi porfirin sentezi safra asitleri sentezi 7

8

Karaciğerin bilirubin metabolizması ile ilgili fonksiyonları • • bilirubinin oluşturulması bilirubinin alınımı bilirubinin konjugasyonu bilirubinin atılımı 9

10

Karaciğerin hematolojik fonksiyonu • pıhtılaşma faktörlerinden faktör I (fibrinojen), II (protrombin), V, VII, IX ve X sentezi • hemoglobinin yıkılımı • fetüste eritrositlerin yapılması 11

Karaciğerin ekskresyon fonksiyonu 12

Karaciğerin detoksifikasyon fonksiyonu 1 13

Karaciğerin detoksifikasyon fonksiyonu 2 14

Karaciğerin depolama fonksiyonu • Glikojen • Demir ve bakır • Vitamin D ve B 12 15

Karaciğerin immünolojik fonksiyonu • Kupffer hücreleri, fagositoz, antikor oluşumu ve humoral savunmada rol oynarlar. 16

Karaciğer hastalıklarında patolojiler • hücre harabiyeti • kolestaz 17

Karaciğer hücre harabiyeti • Hepatitler • Siroz • Akut karaciğer nekrozu Şok veya sağ kalp yetmezliğine bağlı olarak ortaya çıkan hepatik konjesyon, uzun süre devam eden biliyer tıkanma da karaciğer hücre harabiyetine neden olabilir 18

Kolestaz • İntrahepatik kolestaz • Ekstrahepatik kolestaz Kanda kolesterol artışıyla ksantomatozis, bilirubin artışıyla sarılık, safra asidi artışıyla kaşıntı meydana gelir. yağda çözünen vitaminler emilemez 19

İntrahepatik kolestaz viral hepatitlerde klorpromazin ve halotan gibi ilaçların etkisiyle alkol etkisiyle gebelikte karaciğer infiltrasyonlarında intrahepatik biliyer atrezi, kolanjitis ve biliyer sirozda ortaya çıkabilir sıklıkla hücre harabiyeti ile birliktedir 20

Ekstrahepatik kolestaz karaciğer dışı safra yollarında taş, tümör, kist, parazit ve dıştan bası safra yolları atrezisi safranın koyulaşma sendromu safra kanallarının fibrozisi durumlarında ortaya çıkabilir 21

Karaciğer patolojilerini belirleyen testler • karaciğer hücre harabiyetini belirleyen testler • kolestazı belirleyen testler • karaciğer disfonksiyonunu belirleyen testler • karaciğer hastalıklarının etiyolojisini belirleyen testler 22

Karaciğer hücre harabiyetini belirleyen testler • serum trasaminazlarının (ALT ve AST) tayini • serum laktat dehidrojenaz (LDH, LD) tayini • serum glutamat dehidrojenaz (GLDH) tayini • izositrat dehidrojenaz (ICDH) tayini • malat dehidrojenaz tayini • alkol dehidrojenaz tayini 23

Serum transaminazları (ALT ve AST) 1 Akut viral hepatitte klinik semptomlardan 1 -2 gün veya birkaç hafta önce yükselmeye başlar 7 -12. günlerde normalin 20 -50 ve bazen 100 katı olmak üzere maksimum olur 2. haftadan itibaren B tipi viral hepatitte daha yavaş olmak üzere düşmeye başlar komplikasyon yoksa 3 -5. haftada normal düzeye iner 6 aydan sonra da yüksek olması kronikleşmeyi gösterir 24

Serum transaminazları (ALT ve AST) 2 Fulminan hepatitte ilk 1 -2 gün serum transaminazları yüksektir. Sonra sarılık artar fakat transaminazların libere olacağı hücrelerin tükenmesine bağlı olarak serum transaminazlarının aktivitesi düşer Toksik hepatitte ve karaciğeri etkileyen enfeksiyöz mononükleozda da serum transaminazları yükselir. Sirozda ve karaciğer karsinomlarında AST daha fazla olmak üzere serum transaminazları 4 -5 kat artabilir, fakat ALT/AST oranı 1’den küçük kalır 25

Serum laktat dehidrojenaz (LDH, LD) Akut viral hepatitte ALT ve AST’ye göre daha az olmak üzere serum LDH aktivitesi artar; en çok da LDH 5 izoenzimi yükselir Akut toksik karaciğer hasarlarında aşırı yüksek serum LDH aktivitesi saptanır Enfeksiyöz mononükleoz ile oluşan hepatik hasarda LDH 2 ve LDH 5 izoenzimleri birlikte yükselirler Kronik karaciğer hastalıklarında LDH aktivitesinde hafif değişiklikler olabilir Karaciğere metastaz yapmış bir karsinomun varlığında çok yüksek LDH aktivitesi olabilir 26

Kolestazı belirleyen testler • serum alkalen fosfataz (ALP) aktivitesi tayini • serum gama glutamiltransferaz ( -GT, GGT) aktivitesi tayini • serum 5'-Nükleotidaz (5'-NT) aktivitesi tayini • serum lösin aminopeptidaz (LAP) aktivitesi tayini 27

Serum alkalen fosfataz (ALP) Karaciğer hastalıklarında, safra kanaliküllerini örten hücrelerin enzim üretmelerinde artışa bağlı olarak serum ALP aktivitesi yükselir 28

Gama glutamil transferaz (GGT, -GT) Siroz, metastatik kanser ve hepatik infiltrasyonun saptanması gereken durumlarda karaciğer hastalığının çok daha duyarlı bir göstergesidir Kolestazda serum GGT düzeyi, normalin 5 -30 katı artar Alkolik karaciğerde kronik hepatit ve alkole bağlı olmayan siroz olgularına göre yüksek serum GGT düzeyi saptanır Viral hepatitte ılımlı serum GGT artışı olur 29

Serum ' 5 -Nükleotidaz karaciğer hastalıklarının her türünde ve özellikle parankim hastalıklarında artar. 30

Serum lösin aminopeptidaz (LAP) kolestazda ve hepatitte artar 31

Karaciğer disfonksiyonunu belirleyen testler • karaciğerin alınım, konjugasyon ve atılım disfonksiyonunu belirleyen testler • karaciğerin yapım disfonksiyonunu belirleyen testler • karaciğerin çeşitli metabolik fonksiyonlarında bozulmayı gösteren testler • karaciğerin detoksifikasyon fonksiyonunu inceleme testi 32

Karaciğerin alınım, konjugasyon ve atılım disfonksiyonunu belirleyen testler serum safra pigmentleri (bilirubin, safra tuzları) düzeyi tayini idrarda bilirubin ve bilirubin yıkılım ürünü olan ürobilinojen tayini BSP testi indosiyanin yeşili testi 33

Karaciğerin yapım disfonksiyonunu belirleyen testler serum proteinlerinin tayini karaciğer flokülasyon testleri kanama ve pıhtılaşma zamanı tayini kolinesteraz tayini lesitin kolesterol açil transferaz (LCAT) tayini 34

Karaciğer patolojilerinde serum proteinleri 1 Serum albumin düzeyinde azalma, kronik karaciğer hasarı, portal siroz ve biliyer sirozda görülür. Serum 1 -globulin düzeyinde azalma, hepatosellüler yetmezlik ve 1 -antitripsin eksikliğinde; artış da doku harabiyetinin olduğu enfeksiyon, ateşli hastalıklar, enflamasyon ve malignite durumlarında görülür. Serum 2 -globulin düzeyinde azalma, fulminan karaciğer nekrozunda; artış da kolestaz, enflamasyon ve malignite durumlarında görülür. 35

Karaciğer patolojilerinde serum proteinleri 2 Serum -globulin düzeyinde azalma, hepatosellüler yetmezlikte; artış da kolestaz, enflamasyon ve malignite durumlarında görülür. Serum -globulin düzeyi, bütün karaciğer hastalıklarında artar. Kronik aktif hepatitte Ig. G artışı, alkolik sirozda Ig. A artışı, biliyer sirozda Ig. M artışı önemlidir 36

Karaciğerin çeşitli metabolik fonksiyonlarında bozulmayı gösteren testler serum glukoz düzeyi tayini oral glukoz tolerans testi galaktoz ve fruktoz tolerans testleri serum NPN bileşiklerinin tayini serum total kolesterol düzeyi tayini serum demir düzeyi tayini 37

Karaciğerin detoksifikasyon fonksiyonunu inceleme testi Hippürik asit testi 38

Karaciğer hastalıklarının etiyolojisini belirleyen testler • HBs. Ag ve diğer hepatit markerlerinin tayini, hepatit tanısı için önemlidir. • AFP yüksekliği, karaciğer tümörlerinde saptanır. • ANA, antimitokondriyal antikor, düz kas antikorları, kronik hepatitte pozitiftir 39