HDROLK SUNUM 9 BORULARDA YERSEL YK KAYIPLARI YERSEL

HİDROLİK SUNUM 9 BORULARDA YERSEL YÜK KAYIPLARI

YERSEL YÜK KAYIPLARI • Yük kayıpları: – Sürtünme yük kayıpları (Sürekli yük kayıpları): Boru içerisinde akan sıvının boru çeperine sürtünmesi nedeniyle boru boyunca oluşan yük kayıpları – Yersel yük kayıpları (Tali yük kayıpları): Dirsek, vana, çıkıntılı conta, redüksiyon gibi unsurlarda, akım hızının (yönünün veya şiddetinin veya her ikisinin) değişmesi nedeniyle oluşan yük kayıpları EEÇ Pitot tüpü V 1 Redüksiyonda hızın şiddeti azalıyor Yersel yük kaybı V 2

Yersel yük kaybı Dirsekte hızın yönü değişiyor, yersel yük kaybı oluşur V 1 V 2 V 1 Redüksiyon dirsekte hızın hem yönü hem şiddeti değişiyor, yersel yük kaybı oluşur V 2 • Hız değişimine neden olan unsur kısa bile olsa, akışta oluşan karışıklık daha uzun mesafede devam edebilir, bu da yersel yük kaybını arttırır.

• Yersel yük kayıplarının büyüklüğü, hıza veya hızdaki değişim miktarına ve bu hız değişiminin ani veya yavaş olmasına bağlıdır. • Yersel yük kayıplarının genel eşitliği: hy=k. (V 2/2 g) Eşitlikte: hy: Yersel yük kaybı k : Yersel kayıp katsayısı V 2/2 g: Hız yükü (yersel yük kayıplarının azaltılması için hız azaltılmalı, bu da boru çapını arttırarak sağlanabilir) • Yersel yük kayıpları, eşdeğer boru uzunluğu şeklinde de ifade edilebilir

YERSEL YÜK KAYBI ÇEŞİTLERİ • DEPODAN BORUYA GİRİŞ YÜK KAYBI (hg) hg=kg. (V 2/2 g) Giriş şekli hg: Depodan boruya giriş yük Yuvarlaklaştırılmış kaybı (m) Keskin kenarlı kg: Yersel kayıp katsayısı Çıkıntılı (Lüleli) V: Borudaki ortalama hız (m/s) kg 0, 04 0, 50 1, 00 Giriş yük kaybı Sürtünme yük kaybı SSY EEÇ kg= 0, 50 kg= 0, 04 V V Yuvarlaklaştırılmış giriş Keskin kenarlı giriş kg= 1, 00 V Çıkıntılı (Lüleli) giriş

• BORUDAN DEPOYA ÇIKIŞ YÜK KAYBI hç=kç. (V 2/2 g)= V 2/2 g hç: Borudan depoya çıkış yük kaybı (m) kç: Yersel kayıp katsayısı (Depo çok büyük ise, depoda seviye artışı olmadığı kabul edilirse: kç=1) V: Borudaki ortalama hız (m/s) • DARALMA YÜK KAYBI: İkiye ayrılır – Ani daralma yük kaybı hd=kd. (V 22/2 g) – Tedrici daralma yük kaybı (ihmal edilebilir) hd=0, 04. (V 22/2 g) V 2: Daralan borudaki ortalama hız (m/s) SSY V D 1 V 1 kç= 1, 00 D 2 V 2 Ani daralma katsayıları D 2/D 1 kd 0, 0 0, 1 0, 2 0, 3 0, 4 0, 5 0, 6 0, 7 0, 8 0, 9 1, 0 0, 50 0, 45 0, 42 0, 39 0, 36 0, 33 0, 28 0, 22 0, 15 0, 06 0, 00

• GENİŞLEME YÜK KAYBI – Ani genişleme yük kaybı hx=(V 1 -V 2)2/2 g (kx=1) hx: Ani genişleme yük kaybı (m) V 1: Dar borudaki ortalama hız (m/s) V 2: Geniş borudaki ortalama hız (m/s) V 1 – Tedrici genişleme yük kaybı (yayıcı, eğri yüzeyli veya koni şeklinde olabilir) hx=kx. (V 1 -V 2)2/2 g V 1 kx: Tedrici genişleme kayıp katsayısı Koni açısı (α) için kx değerleri: Şekil 6. 17 D 1 D 2 V 2 D 1 V 2 α

• BORU ARA PARÇALARINDAKİ YÜK KAYIPLARI – Boruların birbirine bağlanmasında kullanılan parçalar – Boru üzerine yerleştirilen çeşitli parçalar ha=ka. (V 2/2 g) ha: Bağlantı unsuru kayıp katsayısı V: Bağlantı unsurundan sonraki ortalama hız • Dirsek ve kıvrımlardaki yük kayıpları: Dirseklerde akım karuışır ve bu karışıklık dirsekten sonra boru çapının 100 katı (100. D) uzunluk boyunca devam eder • 90 o dirsekler için: ka=0, 106. (R/D)-2, 5+2000. f 2, 5 ka: Dirsek kayıp katsayısı R: Dirsek eğrilik yarıçapı D: boru çapı f: Sürtünme faktörü

BİRBİRİNİ İZLEYEN BAĞLANTI UNSURLARI • Boru hattı üzerinde arkaya veya birbirine çok yakın iki bağlantı unsurunun bulunması halinde toplam yersel yük kaybı, ikisinin ayrı neden olacağı yük kayıpları toplamından daha büyük olmaktadır. Çünkü ilk bağlantı unsuru akım düzenini bozmakta ve bu bozulma belli bir mesafede devam etmektedir (örneğin dirsekte 100. D mesafede). Akım henüz normale dönmeden boru hattı üzerine başka bir bağlantı unsuru konursa, bozulan akımın yaratacağı kayıp, normal akımın yaratacağı kayıptan daha fazla olmaktadır. • Bu nedenle boru hatları üzerine bir bağlantı unsuru yerleştirildikten sonra diğer bağlantı unsurunun, akımın normale döndüğü noktadan sonra yerleştirilmesi gerekmektedir.