HAZIRLAYAN RUKEN AR SINIF 9 B NUMARA 161

HAZIRLAYAN: RUKEN ARİ SINIF: 9 -B NUMARA: 161

ZAMİR(ADIL) Zeynep, iki yıldır şehirde akrabaları ile kalıyordu. O, iki yıldır orada onlar ile kalıyordu. Bir ismi karşılayan, onun yerine kullanılan sözcüklere zamir denir.

Zamirleri beş grupta inceliyoruz: a) Kişi Zamirleri Kişilerin yerine kullanılır. ben / sen / o / biz / siz / onlar • Kişi zamirleri çekimlenirken kökte ses değişimi olabilir. ben-e > bana sen-e > sana Sana dar gelmeyecek makberi kimler ne yapsın?

NOT: Şahıs zamirleri ile isim tamlaması kurulabilir. Bu durumda şahıs zamiri sadece tamlayan olabilir. Benim denizlerim senin gözlerindedir.

UYARI: “O” ve “onlar” zamirleri bir insanı anlatıyorsa kişi zamiri, insan dışındaki bir varlığı anlatıyorsa işaret zamiri olur. Onu çöpe atan ondan başkası değildi. UYARI: Şahıs zamirleri kesinlikle iyelik eki almaz.

Örnek soru/1998 “O” sözcüğü, aşağıdaki cümlelerin hangisinde Kişi adılı olarak kullanılmıştır? A) Çocuklar o ağacı sulamışlar. B) Annesi onu, biraz önce hastaneye götürdü. C) Kitaplıktan o kitabı alıp gitti. D) Ben bu evi değil, onu beğendim. E) Dosyayı göstererek: “Onu bana ver. ” dedi.

Dönüşlülük Zamiri: kendim / kendisi / kendileri … • Bu zamir, cümlede özneyi pekiştirir. Fidanları ben sulamıştım. Fidanları ben kendim sulamıştım.

• Kendi zamiri bazen dönüşlülük ifade eder. Kendi kendine bir şeyler söylüyordu. (söyleniyordu)

Örnek Soru / ÖSS 1989 Kimi zamirler, özneyi pekiştirerek belirtirler. Bunlar tel başlarına asıl şahıs zamirlerinin yerini tutabildikleri gibi, onlarla birlikte de kullanılabilir. Aşağıdakilerin hangisinde bu duruma bir örnek verilebilir?

A) Doğrusu , onun sözüne pek kulak asmadım. B) Bence, alınan sonuç pek de olumlu değil. C) Bu elbiseyi ben kendim diktim. D) İşittiklerimiz bunları doğrular nitelikteydi. E) Ahmet o yaz, tatilini bizde geçirecekti.

b)İşaret Zamirleri İşaret yoluyla varlıkların yerini tutarlar. bu / şu / o / bunlar / şunlar / onlar O, bu yörenin en meşhur yemeğidir. İşaret zamirleriyle işaret sıfatlarını karıştırmayalım O adam tanıdıktı. (sıfat) O, iyi bir adamdı. (zamir)

NOT: “Böylesi-böyleleri”, “şöylesi-şöyleleri” biçimindeki zamirlere “tarz anlamlı zamirler” de denir. Ömrümde böylesini görmedim.

c)Belgisiz Zamir • Varlıkların yerini belli belirsiz tutan zamirlerdir. Herkes tek bir ağızdan bağırıyordu. “herkes, hepsi, tamamı, tümü, birisi, hiçbiri, birçoğu, birazı, herhangi biri, bazıları, başkası…” Bu sözcükler belgisiz zamir olarak kullanılır; ancak iyelik eklerini attıklarında sıfat konumundadırlar.

Bazı şairler, uzun şiirleri hoş karşılamazlar. (sıfat) Bazıları, uzun şiirleri hoş karşılamazlar. (zamir) Kimi insanlar güneş doğmadan uyanıyor. (sıfat) Kimisi güneş doğmadan uyanıyor. (zamir)

d) Soru Zamirleri Varlıkları yerini soru sorarak tutarlar. “ne, kim, hangisi, kaçı, nerede …” Kimdir bana gülen yeşillik balkonundan? Elindeki makası nereye koyduğunu biliyor.

Bu sözcükler ismin yerini tuttuklarında soru zamiri, ismi sorduklarında soru sıfatı olurlar. Kaç kişi gelecekti? (sıfat) Kaçı gelecekti? (sıfat)

Soru zamirleri isimler gibi edatlarla birlikte kullanılabilir. Kimin için? / Nereye kadar? / Kime göre?

Örnek Soru / ÖSS 1995 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru zamiri vardır? A) Arkadaşın Ankara’ya ne zaman gelmiş? B) Bu tabağı buraya kim koymuş olabilir? C) Ben de onunla gidebilir miyim? D) Kaçıncı katta oturuyorsunuz? E) İstanbul’a ilk kez mi gidiyorsun?

e) İlgi(Aitlik) Zamiri Elindeki kitaplar, arkadaşınınkilerden daha sıfat zamir değerli olmalıydı ki sadece onları tanıtıyordu. bağlaç

• İlgi zamiri genellikle ilgi eki (-ın) nden sonra gelir ve belirli ya da belirsiz bir ismin yerini tutar. Senin söylediklerini anladım; fakat Ali’ninkini anlamadım. • Bu zamir başka zamirlere de eklenebiliyor. Benimki, seninki, onlarınki…

f) İyelik Zamirleri Bu zamirler varlık ya da kavramın neyle, kimle ilgili olduğunu ve neye, kime ait olduğunu bildirir. Sana gül getirdim gönlümün bahçesinden. Mutluluk başınızı bir dost omzuna dayamaktır.

Örnek Soru / ÖSS 1995 Aşağıdakilerin hangisinde birden fazla zamir kullanılmıştır? A) Burada bir garip yatar. B) Kitap kime ithaf edilmiş. C) Onu nerede bulabilirim? D) Sana daha önce söylediğimi sanıyorum. E) Bunu Ahmet’e verirsen çok sevinirim.

AYRINTILAR 1. Bu, şu, o sözcükleri “ile” edatı ve bazen iyelik eki de alarak çeşitli konumlarda kullanılabilir. Beni böyle havalar mahvetti. (sıfat) Lütfen böyle söylemeyiniz. (zarf) Öyleleri sadece burada iş görebilir. (zamir)

2. Bu, şu, o sözcükleri bir tür yön ekleri olan “-ra” ile birleşerek mekan adlarının yerine zamir olarak kullanılabilir. Buralarda doğanlar, yazarlığa daha yatkındır.

3. Türkçede zamirler cinsiyet belirtmez, ayrıca çokluk halleri sayı da belirtmez. Onlar bizim dostlarımız. Sizler bizim için çok değerlisiniz.

KAYNAKÇA • edebiyatçıyız. com • türkçemiz. com