HAYOTNING HUJAYRASIZ SHAKLLARI A F I D U

HAYOTNING HUJAYRASIZ SHAKLLARI A. F. I. D. U. M. Umarova Muqaddas

Viruslar 1892 -yilda rus olimi D. I. Ivanovskiy tamaki o’simligida uchraydigan tamaki mozaikasi deb ataluvchi kasallik qo’zg’atuvchisini aniqlaydi. Ushbu kasallik qo’zg’atuvchi viruslar bakteriali filtrdan o’ta olish xususiyatiga edi. Oradan bir necha yil o’tgach F. Leffler va P. Froshlar uy hayvonlarida uchraydigan oqsil kasalligini qo’zg’atuvchilar ham bakteriali filtrdan o’tib ketar ekan degan xulosaga keladi. Nihoyat, 1917 -yili kanadalik bakteriolog F. de Errel bakteriyalarni zararlovchi bakteriofag-virusni kashf etdi. Ushbu kashfiyotlar virusologiya fanini ochilishiga sababchi bo’ldi

Viruslar B A A. Tamaki mozaikasi virusi B. Gripp virusi

VIRUSLARNING HUJAYRA BILAN O’ZARO TA’SIRI Odatda hujayraga virusning kirishidan avval hujayra sirtidagi maxsus oqsil retseptor bilan bog’lanish sodir bo’ladi. Virus bilan bog’langan hujayraning qismi sitoplazmaga birlashib vakuolaga aylanad. Virusning hujayraga kirib borishi yuqumlilik xususiyatini keltirib chiqaradi. Sariq kasalligini qo’zg’atuvchi A va B viruslari faqat jigar hujayralariga kirishi mumkin va ularda ko’paya oladi. Virus zarrachalarining hujayradan chiqib ketishi “portlash” tarzida ro’y beradi. Natijada hujayra nobud bo’ladi. Bakteriya virusi – bakteriofaglarning hujayraga kirishi biroz boshqacharoq. Bakteriyalarning qalin hujayra qobig’i hayvon hujayralaridek oqsil-retseptorli va unga birikkan virus bilan birgalikda sitoplazmaga kirib borishiga imkon bermaydi. Shuning uchun bakteriofag hujayrasiga ichi kovak tayoqcha yordamida uning boshchasida joylashgan DNK (yoki RNK) itarib kiritiladi. Bakteriofagning genomi sitoplazmaga tushadi, kapsid esa tashqarida qoladi. Bakteriya hujayrasi sitoplazmasida bakteriofagning genomi reduplikatsiyasi boshlanadi hamda oqsil sintezlanib uning kapsidi shakllanadi. Oradan ma’lum vaqt o’tgandan so’ng bakteriya hujayrasi nobud bo’ladi. Yetilgan fag zarrachalari esa tashqariga chiqadi

VIRUSLARNING HUJAYRA BILAN O’ZARO TA’SIRI DNK li boshcha DNK Yoqachasi G’ilof Dum qismidagi iplar

Viruslarning Kelib chiqishi Viruslar avtonom genetik tuzilmalar bo’lib, hujayradan tashqarida rivojlana olmaydi. Taxminlarga ko’ra viruslar va bakteriofaglar hayotning hujayraviy shakllari bilan birgalikda rivojlangan hujayraning maxsus irsiy elementlari hisoblanadi.