HAS 5016 Sal Uygulamalar ve Risk Etmenleri Alp

  • Slides: 51
Download presentation
HAS 5016 İş Sağlığı Uygulamaları ve Risk Etmenleri Alp Ergör alp. ergor@deu. edu. tr

HAS 5016 İş Sağlığı Uygulamaları ve Risk Etmenleri Alp Ergör alp. [email protected] edu. tr

1. Hafta 27 Mart İş sağlığı kavramı, tanımlar, halk sağlığı ile ilişkisi, çalışma alanları

1. Hafta 27 Mart İş sağlığı kavramı, tanımlar, halk sağlığı ile ilişkisi, çalışma alanları 2. Hafta 3 Nisan İş sağlığı uygulamaları + Kimyasal, fiziksel, biyolojik, ergonomik, psikososyal tehlikeler 3. Hafta 4. Hafta 5. Hafta 10 Nisan İş sağlığı ile ilgili yasal düzenlemeler (Uluslararası ve ulusal) 17 Nisan Göstergeler, (ülke değerlendirmesi, İşyeri değerlendirmesi, hızlar, risk, Türkiye’de durum 24 Nisan SABAH 09: 00 -12: 00 İşyeri gezisi (sağlık işkolu) 15 Mayıs teslim tarihi! 5. Hafta 24 Nisan Öğlenden sonra: Durum saptama ve önleme politikaları 6. Hafta 8 Mayıs Öğlenden sonra: Örgütlenme, Taraflar (İşçi-İşveren-Kamu), Uluslar arası düzeyde örgütlenme, UÇÖ, DSÖ, …, Ulusal düzeyde örgütlenme, işyeri düzeyinde örgütlenme (işyeri hekimliği, işyeri sağlık birimi, …) 7. Hafta 15 Mayıs SABAH 09: 00 -12: 00 İşyeri gezisi (daha sonra açıklanacak – 8 Mayıs yerine!) 22 Mayıs teslim tarihi! 7. Hafta 15 Mayıs İşyeri gezisi raporlarının tartışılması, iş kazaları ve meslek hastalıkları, geri bildirim, genel değerlendirme ve tartışma (22 Mayıs) 8. Hafta 22 Mayıs Yarı Yıl Sınavı

Anımsayalım: Çalışma yaşamında sağlığın bileşenleri nelerdir?

Anımsayalım: Çalışma yaşamında sağlığın bileşenleri nelerdir?

Çalışma Yaşamı ve Sağlık İlişkisi Çalışma Koşulları Çalışma Ortamı fiziksel kimyasal Süre Ücret Vardiya

Çalışma Yaşamı ve Sağlık İlişkisi Çalışma Koşulları Çalışma Ortamı fiziksel kimyasal Süre Ücret Vardiya Gece Çalışma İlişkileri biyolojik Örgütlenme ergonomik İş güvencesi psikososyal İstihdam biçimi SAĞLIK Bireysel Özellikler Yaşanan Çevre

Anımsayalım: İş sağlığı uygulamalarının temel amacı nedir?

Anımsayalım: İş sağlığı uygulamalarının temel amacı nedir?

 • Çalışma yaşamının temel bileşenlerini sürekli olarak izleyerek • Bütünsel, çok disiplinli, sürekli

• Çalışma yaşamının temel bileşenlerini sürekli olarak izleyerek • Bütünsel, çok disiplinli, sürekli ve kapsayıcı bir hizmet sağlayarak • Çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek

Anımsayalım: İş sağlığının temel özellikleri nelerdir?

Anımsayalım: İş sağlığının temel özellikleri nelerdir?

Çalışanlar Üretim sistemleri Tüm çalışanlara yöneliktir Yaşanan ve çalışılan çevre (tüm yaşam alanları) birlikte

Çalışanlar Üretim sistemleri Tüm çalışanlara yöneliktir Yaşanan ve çalışılan çevre (tüm yaşam alanları) birlikte değerlendirilir Temel araçlardan biri sürekli izlemdir Koruyucu hizmet ağırlıklı bütünsel bir yaklaşımdır Çalışma ortamı Çalışma koşulları Çalışma alanları Ham madde, ara ürün, ürün ve atıklar Çevreleyen sistemler arasındaki ilişki ve etkileşimleri irdeler, değerlendirir, girişim yapar

Çalışma yaşamı bir sistemdir Çevreleyen pek çok sistemle ilişki içindedir Sağlık bu sistemlerin etkileşimi

Çalışma yaşamı bir sistemdir Çevreleyen pek çok sistemle ilişki içindedir Sağlık bu sistemlerin etkileşimi ile biçimlenir

 LIK A Ğ ŞM SA I L ÇA NDA I M ŞA A

LIK A Ğ ŞM SA I L ÇA NDA I M ŞA A Y HUKUK SİST EMİ SİYASAL S İS TEM EKOLOJ İK SİSTE M İŞÇİ ÇALIŞMA YAŞAMI TO PL U M DEVLET SA L Sİ İŞVEREN M E ST Sİ ST ON K E İS S L O EM SAĞ K İ M T L Ü E R Ü K LIK S İ STEM İ A. Ergör - Y. Demiral M E T

“Çalışma yaşamında sağlık irdelenirken 3 bileşen göz önünde tutulmalıdır” Paul A. Landsbergis, JOEM 2003

“Çalışma yaşamında sağlık irdelenirken 3 bileşen göz önünde tutulmalıdır” Paul A. Landsbergis, JOEM 2003 – Çevreleyen yapılar – Örgütsel yapılar – İşin yapısal özelliği

Yaşanan çevre Sağlık çıktıları Bireyin sağlık durumu Mesleksel karşılaşmalar İşyeri Uyarlama: Aw, Gardiner &

Yaşanan çevre Sağlık çıktıları Bireyin sağlık durumu Mesleksel karşılaşmalar İşyeri Uyarlama: Aw, Gardiner & Harrington 2007

YAPISAL ÖĞELER Sosyal – ekonomik – demografik durum KARŞILAŞMA Ç. ortamı Toplumsal alan Ev

YAPISAL ÖĞELER Sosyal – ekonomik – demografik durum KARŞILAŞMA Ç. ortamı Toplumsal alan Ev sonuç ilişki EYLEM Koruyucu eylemler SAĞLIK SONUÇLARI İyilik durumu Mortalite Morbidite İyileştirici

İşyerindeki risk etmenleri biyolojik, psiko-sosyal, kimyasal, fiziksel, ergonomik etmenler

İşyerindeki risk etmenleri biyolojik, psiko-sosyal, kimyasal, fiziksel, ergonomik etmenler

Biyolojik Tehlikeler

Biyolojik Tehlikeler

Etmenler: – – – Bakteriler Mantarlar Virüsler Paraziter hastalıklar Organik tozlar, proteinler, enzimler •

Etmenler: – – – Bakteriler Mantarlar Virüsler Paraziter hastalıklar Organik tozlar, proteinler, enzimler • nişasta, lateks, vd. . .

Biyolojik etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma: 1. 2. 3. 4. Üretim süreçleri ile ilişkili etmenler

Biyolojik etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma: 1. 2. 3. 4. Üretim süreçleri ile ilişkili etmenler Gıda, su vb süreçlerle ilişkili etmenler Havalandırma vb donanım ya da sistemlerle ilişkili etmenler Toplumsal yaşam ile ilişkili etmenler

Organizmaya giriş: – Solunum – Deri – Sindirim

Organizmaya giriş: – Solunum – Deri – Sindirim

Karşılaşma yolları: • Su ve hava yolu ile bulaş – Kolera, tifo, . .

Karşılaşma yolları: • Su ve hava yolu ile bulaş – Kolera, tifo, . . • Kan ve vücut sıvıları – HBV, HIV-AIDS, • Damlacık ya da yakın temas – Tbc, menenjit, • Vektörler – Sıtma, … • Zoonozlar – Lejyonella, antraks, SARS, …

Biyolojik Risk Etmenleri ile karşılaşma ve sonuçları • Sonuçlar: Mesleksel dermatozlar, mesleksel astım •

Biyolojik Risk Etmenleri ile karşılaşma ve sonuçları • Sonuçlar: Mesleksel dermatozlar, mesleksel astım • Önlemler: Yalıtım-kapalı çalışma, havalandırma, genel temizlik önlemleri, kişisel koruma, İZLEM

İnşaat İşkolu ve Biyolojik Etmenlere Bağlı Hastalıklar Risk Etmenleri (RE) Ana Gruplar Biyolojik RE

İnşaat İşkolu ve Biyolojik Etmenlere Bağlı Hastalıklar Risk Etmenleri (RE) Ana Gruplar Biyolojik RE Örnekler Olası Sağlık Sonuçları – Meslek Hastalıkları İşkolunda İlişkili (özgün) Meslek Grupları ya da İşler Toprak ya da binalarda yerleşen organizmalar (C tetani, küf mantarları vb) Yaralanmalar sonucu tetanoz, akut ya da kronik akciğer hastalıkları Yıkım-söküm işleri, hazırlık işleri vb Toplu yaşam alanlarında (işçi yatakhaneleri, barakalar vd) hızla yayılabilecek insan kaynaklı organizmalar Akut ya da kronik solunum sistemi hastalıkları (tüberküloz vb enfeksiyonlar) Özellikle uzun erimli süreçlerde işçi barakaları vb alanlarda yaşayan işçiler temel

İnşaat İşkolu ve Biyolojik Etmenlere Bağlı Hastalıklar Risk Etmenleri (RE) Ana Gruplar Biyolojik RE

İnşaat İşkolu ve Biyolojik Etmenlere Bağlı Hastalıklar Risk Etmenleri (RE) Ana Gruplar Biyolojik RE Örnekler Olası Sağlık Sonuçları – Meslek Hastalıkları Toprak ya da binalarda yerleşen organizmalar (C tetani, küf mantarları vb) Yaralanmalar tetanoz, akut Toplu yaşam alanlarında (işçi yatakhaneleri, barakalar vd) hızla yayılabilecek insan kaynaklı organizmalar Akut ya da kronik solunum sistemi hastalıkları (tüberküloz vb enfeksiyonlar) kronik hastalıkları sonucu ya da akciğer İşkolunda İlişkili (özgün) Meslek Grupları ya da İşler Yıkım-söküm işleri, hazırlık işleri vb temel Özellikle uzun erimli süreçlerde işçi barakaları vb alanlarda yaşayan işçiler

Biyolojik Risk Etmenlerine Yönelik Koruma • Ortam ve çalışan izlemi • Bakım – onarım

Biyolojik Risk Etmenlerine Yönelik Koruma • Ortam ve çalışan izlemi • Bakım – onarım • Toplumsal boyut

Psikososyal Tehlikeler

Psikososyal Tehlikeler

Etmenler: – – – – Stres Yalıtılmış çalışma Vardiya ya da gece çalışması Uzun

Etmenler: – – – – Stres Yalıtılmış çalışma Vardiya ya da gece çalışması Uzun süreli çalışma Zaman dilimi değişimi vb Şiddet türleri …

Psiko-sosyal etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma: 1. 2. 3. 4. 5. Üretim süreçleri İşin örgütlenmesi

Psiko-sosyal etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma: 1. 2. 3. 4. 5. Üretim süreçleri İşin örgütlenmesi Çalışma yaşamındaki ilişkiler Toplumsal yaşam Olaylara – yaşanmışlıklara bağlı etmenler

ÖRNEKLER Vardiyalı Çalışma ve Tanımlanan (Çalışılan) Etkileri Uyku Metabolizma ve endokrin bozukluklar Kaza Odaklanma

ÖRNEKLER Vardiyalı Çalışma ve Tanımlanan (Çalışılan) Etkileri Uyku Metabolizma ve endokrin bozukluklar Kaza Odaklanma – Algı Genel morbidite – sağlık nedeniyle işten kalma Üreme sağlığı Mortalite Nöromotor işlevler Kanser (kolon ve meme) ? ? ? Toplumsal işlev bozuklukları

İş stresi İş yükü – iş kontrolü dengesi İçerik Kültürel yapı Örgütlenme İlişkiler Rol

İş stresi İş yükü – iş kontrolü dengesi İçerik Kültürel yapı Örgütlenme İlişkiler Rol – görev – konum Yapısal özellikler Çevresel özellikler Ev – iş etkileşimi

İş stresi ve olası sağlık sonuçları Huzursuzluk Davranış bozuklukları Saldırganlık Duyarsızlık Uyku bozuklukları Dikkat

İş stresi ve olası sağlık sonuçları Huzursuzluk Davranış bozuklukları Saldırganlık Duyarsızlık Uyku bozuklukları Dikkat azalması Biyolojik bulgular …

İş stresi etmenleri áiş yükü Bireysel etmenler Yaş Cinsiyet Medeni durum Eğitim durumu Alışkanlıklar

İş stresi etmenleri áiş yükü Bireysel etmenler Yaş Cinsiyet Medeni durum Eğitim durumu Alışkanlıklar BKİ Yandaş hastalık Uyku bozuklukları İş türü ve Sektör Deneyim … İşyerinde şiddet Bilişsel beceri gereksinimi âİş kontrolü Psikososyal Stres Tepkileri İş doyumu Depresyon bulguları … Yetilerin kullanılamayışı Kişiler arası çatışmalar İş güvencesizliği … Olası İş Sağlığı Çıktıları İş kazası … Dengeleyici Etmenler Sosyal destek Yöneticiler Çalışma arkadaşları Aile NIOSH iş stresi modeli (Hurrel & Mc. Lanney 1988) üzerinde geliştirilen iş stresi – iş kazası kuramsal ilişki kuramı Nakata et al. 2006

İş stresi ve ölçüm yöntemleri Genel Sağlık Anketi (GHQ) SF 36 Modeller: Karasek Modeli

İş stresi ve ölçüm yöntemleri Genel Sağlık Anketi (GHQ) SF 36 Modeller: Karasek Modeli İş yükü – kontrol - gerilim Çaba – ödül dengesizliği modeli …

VARDİYALI ÇALIŞMA Zorlayıcı Etmenler Demografik ve sosyal Olası sağlık sorunları alanda yapısal değişim KDH

VARDİYALI ÇALIŞMA Zorlayıcı Etmenler Demografik ve sosyal Olası sağlık sorunları alanda yapısal değişim KDH Metabolik hst Gastrointestinal S hst Psikopatolojiler Kazalar Yapısal Sorunlar Etkileşecek özellikler Hizmete erişim Kronik hastalıklar Gıdaya erişim Yaş Toplumsallaşma sorunu Cinsiyet Risk etmenleri ile karşılaşma Kültürel – toplumsal özellikler Sirkadiyen ritm Ulaşım

Fiziksel risk etmenleri

Fiziksel risk etmenleri

 • • • Sıcaklık – Yüksek – Düşük Gürültü Radyasyon – İonizan –

• • • Sıcaklık – Yüksek – Düşük Gürültü Radyasyon – İonizan – Nonionizan Basınç – Yüksek basınç – Düşük basınç Titreşim …

Fiziksel etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma: 1. 2. 3. Üretim süreçleri ile ilişkili etmenler •

Fiziksel etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma: 1. 2. 3. Üretim süreçleri ile ilişkili etmenler • Hammadde, ara ürün, atıklar • Alet, makine, sistemler • Çalışan – üretim aracı etkileşimi Çalışma ortamından kaynaklanan öğeler • Dış ortam (uv, sıcak, soğuk), yüksekte çalışma, yüksek/alçak basınçta çalışma Çevre ilişkili etmenler

Organizmaya giriş: – Solunum – Deri – Sindirim

Organizmaya giriş: – Solunum – Deri – Sindirim

Korunma • Mühendislik önlemleri – Alet, makine, sistemlerin tasarımı • Yerel ve genel havalandırma,

Korunma • Mühendislik önlemleri – Alet, makine, sistemlerin tasarımı • Yerel ve genel havalandırma, iklimlendirme • Destek hizmetleri • Yerine koyma, yalıtım • Koşulların (süre) düzenlenmesi • Kişisel koruyucular • Ortam ve çalışan izlemi

Kimyasallar

Kimyasallar

 • • Metaller Solventler Gazlar Pestisidler

• • Metaller Solventler Gazlar Pestisidler

Kimyasal etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma: 1. 2. 3. Üretim süreçleri ile ilişkili etmenler •

Kimyasal etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma: 1. 2. 3. Üretim süreçleri ile ilişkili etmenler • Hammadde, ara ürün, atıklar • Makine, sistemler Çalışma ortamından kaynaklanan öğeler Çevre ilişkili etmenler

Organizmaya giriş: – Solunum – Deri – Sindirim

Organizmaya giriş: – Solunum – Deri – Sindirim

Korunma • Mühendislik önlemleri – Makine, sistemlerin tasarımı • Yerel ve genel havalandırma, iklimlendirme

Korunma • Mühendislik önlemleri – Makine, sistemlerin tasarımı • Yerel ve genel havalandırma, iklimlendirme • Yerine koyma, yalıtım • Koşulların (süre) düzenlenmesi • Kişisel koruyucular • Bakım-onarım (destek hizmetleri) • Ortam ve çalışan izlemi

Ergonomik etmenler

Ergonomik etmenler

 • Ağır kaldırma • Yineleyici hareketler • Uzanma, çekme, dönme vb hareketler •

• Ağır kaldırma • Yineleyici hareketler • Uzanma, çekme, dönme vb hareketler • Uzun süre ya da yoğun odaklanma, hızlı algılama gerektiren durumlar • Çalışma sürecinde duruş/konum • …

Ergonomik etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma: 1. 2. 3. 4. 5. 6. Alet, makine, sistemler

Ergonomik etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma: 1. 2. 3. 4. 5. 6. Alet, makine, sistemler Çalışma ortamının özellikleri • İzlem, gözlem, üretim sürecinin tasarımı • Makine, sistemlerin konumlandırılması Görev tanımı İş yükü Çalışma süresi …

Korunma • Mühendislik önlemleri – Tasarım, yapılandırma, … • Koşulların (süre, görev tanımları vb)

Korunma • Mühendislik önlemleri – Tasarım, yapılandırma, … • Koşulların (süre, görev tanımları vb) düzenlenmesi • Bakım-onarım (destek hizmetleri) • Ortam ve çalışan izlemi

Tehlikeler (risk etmenleri) ile ilgili korunmasavaşım süreçlerinde göz önüne alınması gereken İSAGÜ uygulamaları •

Tehlikeler (risk etmenleri) ile ilgili korunmasavaşım süreçlerinde göz önüne alınması gereken İSAGÜ uygulamaları • Ortam izlemi • Çalışanın izlemi • Değerlendirme • Girişim • Eğitim • Düzenleme • …

Ev ödevi: İzleyen 2 slaytta görünen işyerlerinde, verilen bilgilerden de yararlanarak sağlığı etkileyeceğini düşündüğünüz

Ev ödevi: İzleyen 2 slaytta görünen işyerlerinde, verilen bilgilerden de yararlanarak sağlığı etkileyeceğini düşündüğünüz etmenleri belirleyin ve gruplayın.

 • • • Künk üretimi Özel sektör İşyeri hekimi çalışıyor ve işyeri sağlık

• • • Künk üretimi Özel sektör İşyeri hekimi çalışıyor ve işyeri sağlık birimi var Sendika yok Fotoğraf ve veriler ışığında size sunulan kesiti “çalışma yaşamının temel bileşenleri” açısından değerlendirin.

 • • Küçük sanayi sitesinde bir mobilya boya-cila atölyesi, sipariş üzerine çalışıyorlar Çırak

• • Küçük sanayi sitesinde bir mobilya boya-cila atölyesi, sipariş üzerine çalışıyorlar Çırak da içinde olmak üzere 4 çalışan var Atölye 4. katta, 120 metre karelik bir alan, penceresi yok, tuvalet vb olanaklar yok Genellikle korsan boya ve çözücüler kullanıyorlar

TEŞEKKÜRLER

TEŞEKKÜRLER