Hart en bloedvaten Hart en bloedvaten bij bejaarden

Hart- en bloedvaten

Hart- en bloedvaten bij bejaarden. � Veranderingen ◦ ◦ Slagaders en aders verliezen hun elasticiteit Kalk- en vetafzetting tegen de wanden De bloedvaten worden harder en nauwer Het hart moet harder pompen door die vernauwingen �Hierdoor stijgt de bloeddruk �Meer slijtage op de hartspier

Preventie van hart- en bloedvaten • • • Zo weinig mogelijk verzadigde vetzuren Overgewicht vermijden Zoutgebruik beperken Niet roken Alcoholverbruik matigen Stress vermijden Voldoende lichaamsbeweging Geen overdreven inspanningen Regelmatige bloeddrukcontrole Andere aandoeningen goed verzorgen (diabetes, hoge bloeddruk, …)

Anatomie en fysiologie � Organen betrokken bij de bloedsomloop ◦ Het hart ◦ De longen ◦ De aders (slagaders en aders) � Het hart is de pomp die het bloed rondstuwt in de bloedvaten. � Slagaders lopen van het hart naar een orgaan, aders lopen van een orgaan naar het hart.

Het hart • • • Het hart is ongeveer zo groot als een gebalde vuist Gelegen tussen beide longen boven het middenrif Het hart bestaat ui 2 delen Iedere harthelft bestaat uit 2 delen – Kamer – voorkamer Over het hart lopen bloedvaten. Dat zijn de kransslagaders en de kransaders. De kransslagaders voeren bloed met voedingsstoffen en zuurstofgas naar de hartspier Aan het hart bevinden zich enkele grote bloedvaten. Aan de rechterkant van het hart zie je bovenaan twee bloedvaten, de holle aders. Ze monden uit in de rechtervoorkamer. In de linkervoorkamer monden vier longaders uit. Vanuit het hart vertrekken twee slagaders: de longslagader uit de rechterkamer, de aorta of lichaamsslagader uit de linkerkamer.

Het hart � http: //www. biovoorjou. be/cdrom/2 T/pcl/t 6_ hart/multimedia/film 1. htm � http: //www. hartstichting. nl/flash/basis. swf

Het hart

Grote en kleine bloedsomloop • Grote bloedsomloop. Deze begint in de linkerkamer • Kleine bloedsomloop. Deze loopt van de van het hart en eindigt in de rechterboezem. De grote bloedsomloop heeft als taak het lichaam (de organen en spieren) van zuurstof te voorzien. rechterkamer van het hart naar de linkerboezem. De kleine bloedsomloop heeft tot taak het zuurstofarme bloed uit de grote bloedsomloop weer om te zetten in zuurstofrijk bloed. Dit gebeurt in de longhaarvaten: de zuurstof wordt uit de longen opgenomen, het koolstofdioxide eraan afgegeven. Nu is het bloed zuurstofrijk en kan het via de grote bloedsomloop naar de organen worden gebracht.

Slagader-haarvat

Aandoeningen • • • Atherosclerose Angor Hartinfarct Hartinsufficiëntie Varices C. V. A. Intermitterend hinken Ritmestoornissen Tachycardie Bradycardie Bloeddrukstoornissen anemie

Atherosclerose Wat? = Slagaderverkalking • Vet- en kalkafzetting tegen de wanden waardoor de bloedvaten vernauwen en er minder bloed naar de organen gaat. Arteriosclerose is het gevaarlijkst als de bloedvaten van de hersenen en het hart dichtslibben Vooral hart, hersenen en benen zijn gevoelig voor arteriosclerose

Atherosclerose

Atherosclerose • Gevolgen – Vorming van een kalk- en bloedklonter (thrombus) die de vaten nog meer vernauwen – http: //www. ziekenhuis. nl/index. php? cat=animaties&a ction=show&movie=169 – Het loskomen van een thrombus (embool) die met de bloedstroom meegevoerd wordt en een bloedvat kan verstoppen (embolie) – Het afsterven van (een deel) van een orgaan (infarct) omdat dit door de thrombose of de embolie niet meer van zuurstofrijk bloed voorzien wordt.

Wat kunnen we zien? Atherosclerose � Hard voelbare polsslag � Verwikkelingen ◦ Thrombose ◦ Embolie ◦ infarct

Behandeling atherosclerose • Medicatie – Cholesteroldalend – vaatverwijdend • Dieet – Zoutbeperkend – Arm aan verzadigde vetzuren • Operatie – Vaten open maken – Vaten vervangen – ballondilatatie • Preventie hart- en bloedvaten

Hartbeklemming Wat? ◦ Beklemmende pijn die ontstaat in de hartstreek door te kleine zuurstofvoorziening van de hartspier ◦ Het treedt op als de hartspier onvoldoende zuurstofrijk bloed krijgt om naar behoren te kunnen functioneren. Bijna altijd is angor het gevolg van een vernauwing van de kransslagaders ◦ Er is vaatkramp in de kransslagaders door: �Inspanning �Stress �Koude �Veel eten, …

Symptomen angina pectoris � Vage tot stekende pijn achter het borstbeen, soms uitstralend naar linker schouder , arm � Beklemmingsgevoel � Transpireren � Angst � PIJN verdwijnt bij rust of vaatverwijdende medicatie

Hulpverlening angina pectoris � Laat angst verwoorden, blijf bij de bejaarde � Bejaarde kalmeren, doen rusten � Voorgeschreven medicatie toedienen � Observeer de vitale functies pols ademhaling huidskleur bewustzijn

Behandeling Angor � Zuurstoftoediening � Medicatie: bloedvatverwijdend, bloedverdunners, hartvertragers � Operatie: ◦ Vaten openmaken ◦ Vaten vervangen ◦ ballondilatatie � Preventie van hart- en bloedvaten

Hartinfarct � Een hartinfarct is bijna altijd het gevolg van het plotseling verstopt raken van een van de kransslagaders van het hart � Een deel van de hartspier komt in zuurstofgebrek en sterft af.

Hartinfarct

Hartinfarct

Symptomen hartinfarct � Stekende pijn achter het borstbeen, soms uitstralen naar linker schouder of arm � Beklemmingsgevoel � Angst � Transpireren � Bleekheid � Plotse dyspnoe � Zwakke (of geen) en onregelmatige pols � Rusteloosheid, verwardheid � Problemen verdwijnen niet door rust of vaatverwijdende smelttablet

Diagnose � Anamnese � ECG (elektrocardiogram of hartfilmpje) � Bloedonderzoek � Echografie � Hartkatheterisatie

Wat kunnen we doen? � Dringend alarmeren � Volledige rust � Halfzittende houding � Kalmeren � Vitale functies controleren en indien nodig ingrijpen � Observeren en rapporteren van parameters � Hartmedicatie toedienen indien hartpatiënt

Spataders of varices Wat? ◦ Blijvende, uitgezette, kronkelige aders waardoor de aderlijke bloedafvoer verstoord wordt. ◦ http: //www. ziekenhuis. nl/index. php? cat=anim aties&action=show&mo vie=282

Oorzaken spataders � Normaal wordt het bloed vanuit de aders naar het hart teruggepompt, maar bij spataders loopt dit mis. ◦ Ofwel doordat de druk in de beenaders verhoogd is ◦ ofwel doordat de aderkleppen die moeten beletten dat het bloed dat naar het hart wordt gestuwd terugvloeit, slecht functioneren. � Het bloed hoopt zich dan op in de aders, vooral van de onderste ledematen, en wordt te traag naar het hart afgevoerd.

Varices

Symptomen varices � Kronkelige zichtbare aders in de benen � Bruine-, blauwe verkleuring in de omgeving � Huidletsels, open been � Oedeemvorming � Plaatselijk branderig gevoel en jeuk

Behandeling varices � Elastische � Operatie kousen ◦ Strippen ◦ Droogspuiten

Wat kunnen we doen? � Elastische kousen aandoen voor het opstaan � Voeten in hoogstand bij rust � Lang rechtstaan vermijden � Verwondingen voorkomen � Beweging stimuleren, kuitspieren doen gebruiken � Observeren en rapporteren van parameters

Hoe spataders voorkomen? � Vermijd lang staan en zitten met de benen omlaag � Aangepaste beweging � Dragen van steunkousen bij beginnende spataders

Flebitis of aderontsteking � Wat? ◦ Ontsteking van de aderwand door: � Slechte circulatie � Spataders � Een acute aderontsteking kan zowel van binnenuit als van buitenaf ontstaan: ◦ van binnenuit wanneer uit een ontstekingshaard in het lichaam micro-organismen worden versleept, die zich op de vaatwand vastzetten en op deze wijze een aderontsteking kunnen veroorzaken. ◦ Ook kan een acute aderontsteking van buitenaf ontstaan wanneer, bijvoorbeeld vanuit een steenpuist, de nabijgelegen vaatwand wordt aangetast.

Symptomen flebitis Plaatselijk warme en rode huid Pijnlijke, gespannen ader Pijn bij het bewegen temperatuursverho ging

Flebitis Wat doen? ◦ Verband ter hoogte van flebitis aanbrengen ◦ Bejaarde doen bewegen met benen ◦ Observeren en rapporteren van parameters Medische behandeling ◦ Medicatie Pijnstillend Antistollend Antibioticum ontzwellend ◦ Beweging ◦ Preventie hart- en bloedvataandoeningen

Thromboflebitis � Wat? ◦ Op de ontstoken aderwand wordt een thrombus gevormd die de ader in het been kan afsluiten. � Wat kunnen we zien? ◦ Pijnlijk, gezwollen been ◦ Koud aanvoelend, wit gekleurd been

Thromboflebitis Wat kunnen we doen? ◦ Drukverband aan ganse been aanbrengen ◦ Bedlegerigheid vermijden ◦ Parameters observeren en rapporteren Medische behandeling. ◦ Medicatie ◦ Operatie ◦ Preventie hart- en bloedvataandoeningen ◦ Steunkousen, drukverband

Claudicatio intermittens Wat? ◦ Door verminderde circulatie in de onderste ledematen is er tijdelijk onvoldoende zuurstof in de spieren. ◦ Hierdoor ontstaan pijnlijke krampen in de spieren van de kuit of het bovenbeen ◦ Wordt ook etalagebenen genoemd

Symptomen etalagebenen Pijn, kramp in de kuit bij inspanning en koude Koude voeten en onderbenen Startpijn bij bewegen Nachtelijke krampen in de benen Afwisselend lopen stoppen (wachten tot de kramp over is) Bleek of cyanotisch onderbeen

Hulpverlening � Bij pijnaanval laten rusten � Benen laten afhangen en doen bewegen � Bloedcirculatie bevorderen door antitrendelenburg houding � Druk vermijden, geen knellende kousen � Zorgen voor ruimzittend schoeisel � Verwondingen voorkomen

Medische behandeling � Bloedvatverwijdende medicatie � Soms operatie om vaten open te maken � Roken afraden � Aangepaste beweging

Ritmestoornissen � Wat? ◦ Onregelmatig hartritme � Mogelijke oorzaken: ◦ Voorkomen bij hartinfarct ◦ Bij ernstige decompensatie

Symptomen � De symptomen zijn de volgende: ◦ Overslaan van de hartslag (enkel door een leek vast te stellen met een bloeddrukmeter die tegelijkertijd de hartslag weergeeft) ◦ Zeer snelle hartslag (dat voel je aan de pols) ◦ Voelbare hartkloppingen (licht beklemmend gevoel in de borst) ◦ Duizeligheid, koud zweet, krampen, misselijkheid en flauwvallen.

Medische benamingen � Tachycardie = te snel ritme � Bradycardie = te traag ritme � Artimie = onregelmatig ritme

Bloeddrukstoornissen � De bloeddruk is de door het hart veroorzaakte kracht die nodig is om de bloedsomloop in de lichaamsvaten voortdurende aan de gang te houden. � 2 waarden die gemeten worden ◦ De systolische druk: samentrekken van de hartspier ◦ De dyastolische druk: de fase van verslapping

Bloeddrukwaarden De normale bloeddruk is bij ouderen wat hoger dan bij andere volwassenen, zonder dat dit echt problemen geeft ◦ Normale BD: 13, 5/8 ◦ BD bij ouderen: 17/9

Hypertensie of hoge bloeddruk Oorzaken: ◦ Vernauwing van de kleine bloedvaten ◦ Erfelijke aanleg ◦ Nierziekten ◦ Hormonale stoornissen ◦ http: //www. ziekenhuis. nl/index. php? cat=anim aties&action=show&mo vie=137

Gevaren hoge bloeddruk Bij aanhoudende belasting van het hart kan het hart vergroten en beschadiging van het hart ontstaan De bloedvaten staan bloot aan een grotere slijtage , daardoor kunnen de vaten beschadigd worden

Symptomen hoge bloeddruk � Hoge BD geeft geen typische klachten � Het wordt vaak opgemerkt tijdens routineonderzoek of wanneer zich verwikkelingen voordoen.

Behandeling hoge BD � Hoge BD kan niet genezen worden � Met medicatie kan de BD onder controle gehouden worden ◦ Moet levenslang ingenomen worden � Dieet � Preventie � Hoge van hart- en bloedvataandoeningen bloeddruk verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, vooral beroerte en hartinfarct, vaaten nierlijden. Het is bewezen dat verlaging van de bloeddruk dit risico doet dalen.

Hypotensie of lage BD Lage BD kan zeer vervelend zijn, maar het is eigenlijk een goed teken: het betekent dat hart en bloedvaten niet overbelast zijn. Symptomen: ◦ Neiging tot syncope ◦ Duizeligheid, zwarte vlekken voor ogen, sterretjes zien

Behandeling � Oorzaken aanpakken (vb. bloedarmoede) � BD-verhogende medicatie

Hartfilmjes � http: //www. ziekenhuis. nl/index. php? cat=ani maties&action=show&movie=132 � http: //www. ziekenhuis. nl/index. php? cat=ani maties&action=show&movie=274 � http: //www. ziekenhuis. nl/index. php? cat=ani maties&action=show&movie=133 � http: //www. ziekenhuis. nl/index. php? cat=ani maties&action=show&movie=134