HACVAT LE KARAGZ HAZIRLAYAN MER AKBA Karagz ve

HACİVAT İLE KARAGÖZ HAZIRLAYAN : ÖMER AKBAŞ

Karagöz ve Hacivat taklide ve karşılıklı konuşmaya dayanan, iki boyutlu tasvirlerle bir perdede oynatılan gölge oyunudur.

Karagöz oynatıcısına kurgusal, hayalbaz denir.

Kökeni 17. yüzyılda son şeklini alan Karagöz gölge tiyatrosunun ne zaman Osmanlı topraklarına geldiğiyle ilgili farklı görüşler ileri sürülmüştür. 1. Birinci görüş: Çin'den Moğollar'a geçen bu gölge oyununu Türkler de Anadolu'ya göçerken beraberlerinde getirmişlerdir. Orta Asya’da çadırlarda oynatılan ve "Çadır Hayal" ya da "Kolkorçak" adı verilen bir tür kukla oyunu ile Karagöz oyunu arasında büyük benzerlikler vardır. "Kolkorçak" sözcüğü, Türkçe'de korçok, konçak gibi "çocuk" anlamına gelen yarım düzine kadar sözcükle çağrışım yapmaktadır.

2. İkinci görüş: Padişah Yavuz Sultan Selim'in 1517 yılında Mısır’ı ele geçirmesinden sonra bu ülkeden Anadoluy’a gelmiştir. Sultan Selim, Memluk Sultanı Tomanbay’ın asılışının canlandırıldığı gölge oyununu izlemiş ve çok beğenmiş. Sanatçıları İstanbul'a getirtmiş, bu sanatçılar da İstanbul'da başka sanatçıları yetiştirmişlerdir.

3. Üçüncü görüş: Anadolu'ya Cava Adalarından ve Hindistan’dan çingeneler eliyle getirilmiştir. Buna dayanak olarak çingenelerin Anadoluya geliş tarihleri ile Karagöz'ün geliş tarihinin çakışması gösterilmektedir. Ayrıca Karagöz oyunlarında rastlanan bazı çingene özellikleri de bu teoriyi desteklemektedir.

4. Dördüncü görüş: Yahudiler tarafından İspanya ve Portekiz ’den getirilmiştir.

Oyundan bir görüntü.

HACİVAT KARAGÖZ

Karagöz Oyunları A. Kâr-ı Kadîm Karagöz Oyunları Ağalık, Aptal Bekçi, Bahçe, Bakkallık, Balıkçılar, Baskın, Bursalı Leyla, Büyük Evlenme, Cambazlar, Çeşme (Kütahya Çeşmesi), Çifte Cazular, Ferhat ile Şirin, Hamam, Kanlı Kavak, Kanlı Nigâr, Kayık, Kırgınlar, Leyla ile Mecnun, Mal Çıkarma, Mandıra, Meyhane, Orman, Ortaklar, Pehlivanlar, Salıncak, Sünnet, Şairlik ( şıklar), Tahir ile Zühre, Tahmis, Ters Evlenme, Tımarhane, Yalova Sefası, Yangın, Yazıcı.

B. Nev-i İcâd Karagöz Oyunları • Asçılık, • Bakkallık, • Cincilik, • Eczahane, • Hain Kahya, • Hançerli Hanım, • Hekimlik, • Kâğıthane Sefası, • Karagöz Dans Salonunda, • Sahte Esirci.

BOZACI KARAGÖZ

CANAVAR

DEFLİ KARAGÖZ

GELİN KARAGÖZ

SEPETLİ KARAGÖZ

PEHLİVAN KARAGÖZ

SÜPÜRGELİ KARAGÖZ

KARAGÖZÜN KARISI İLE KARAGÖZ

K TİP KARAGÖZ

OYUNCU KARAGÖZ

SATICI KARAGÖZ

TULUMLU KARAGÖZ

ÇELEBİ

TİRYAKİ

BEBERUHİ

BABA HİMMET

LAZ

Karagöz Oyun Bölümleri • A. Mukaddime • B. Muhavere • C. Fasıl • D. Bitiş

Hayâlî • Eskiden Karagöz oynatan kişiye Hayâlî, Hayâlbâz, Şebbâz isimleri verilirken günümüzde Usta diye anılmaya başlanmıştır.

Yakın Tarihimizin Hayâlîleri: • Kör İmam, Katip Salih, Cerrah Salih, Yorgancı Abdullah, Kantarcı Hakkı, Şekerci Derviş, Aktar Rıza, Usturacı Mustafa, Çilingir Ohannes, Küçük İsmail, Zenne Sait, Miralay Neşet Bey, Şeyh Tahir Ağa Bu ustaların asıl geçimlerini temin ettikleri birde meslekleri vardı. Kimi marangoz, kimi demirci, kimi medrese de hoca idi.

Günümüzün Hayâlîleri • • 1. Hasan Hüseyin KARABAĞ 2. Alican BALAKİN (En küçük Karagözcü) 3. Alpay EKLER 4. Ayfer BALAKİN 5. Emin ŞENYER 6. Haluk YÜCE 7. İbrahim PİRİNÇ

Günümüzün Hayâlîleri • • • 8. Mahmut Hazım KISAKÜREK 9. Mehmet BAYCAN 10. Metin ÖZLEN(Hayâli Safderi) 11. Mustafa MUTLU 12. Orhan KURT 13. R. Şinasi ÇELİKKOL 14. Ramil BALAKİN 15. Selim BAŞEĞMEZ(Kaptan Amca) 16. Tacettin DİKER 17. Ünver ORAL