GVENL VE ETKN LABORATUVAR UYGULAMALARI 111 546 LABORATUVARDA

GÜVENLİ VE ETKİN LABORATUVAR UYGULAMALARI 111 -546 LABORATUVARDA ÇALIŞMA Doç. Dr. Hilâl Özdağ

NASIL BAŞLAMALI, NASIL DEVAM ETMELİ? • Bir şehir efsanesi: “Bilim adamının çalıştığı mekan biraz dağınık, karmaşık olur, olmalıdır. ” • Edinilen bilgi/veri miktarının inanılmaz bir ivme ile arttığı bir devirde organizasyonda zaaf bilimde de zaaf anlamına gelecektir. • Referanslar, veriler, bilgisayar dosyaları, makaleler eğer kontrol altında tutulmaz ise DAĞILMA kaçınılmazdır.

NASIL BAŞLAMALI, NASIL DEVAM ETMELİ? • Tezgah alanı temiz tutulmalı. En azından bir önceki deneyin artıkları ortadan kaldırılmış olmalı. • Laboratuvarda belli deneylerin yapıldığı ortak alanlar ayrılmış ise (jel elektroforezi gibi)

İŞLEVSEL BİR ÇALIŞMA TEZGAHI İhtiyaçlarını belirle. Mevcut olanları tespit et. Gereksiz olanları uzaklaştır. Temizlik yap. – Birşeyi atmadan önce atık uzaklaştırma protokolünü öğren. – Atık veya geri dönüşüm: kağıt – Biyolojik atık – Radyoaktif atık – Kırık cam – Şırınga, iğne, pastör pipeti – Kimyasal atık • İhtiyaçlarının siparişini ver (Asgari ihtiyaçlar). • Deneylerinin planlarını yap ki ihtiyaçların ortaya çıksın (Bazı ufak tefek deneyleri mevcut reaktifleri ödünç alarak da yapabileceğini unutma). • •

SARF VE KİMYASAL SİPARİŞİ NASIL YAPILIYOR? (1) • Siparişin nasıl yapıldığını öğren. • Sipariş ettiğin malzemenin lab’da zaten olmadığından emin ol. • Sipariş ettiğin malzeme lab için rutin bir malzeme ise tam olarak kullanılan ne ise (Kat. No) ve genellikle ne kadar sipariş ediliyorsa öğren ve ona göre sipariş et.

SARF VE KİMYASAL SİPARİŞİ NASIL YAPILIYOR? (2) • Eğer malzeme lab için yeni bir malzeme ise – Protokolü aldığın kişi veya kaynağa geri dön. İlgili malzeme protokol için çok önemli bir bileşen olabilir. Bu durumda tecrübe ön plana çıkar. Danışabileceğin kıdemli bir teknisyen, doktora sonrası araştırıcı varsa bu fırsatı hiç kaçırma. – Protokol ilgili reaktif için bir markayı öngörmüyorsa dahi tecrübeli birisinden tavsiye iste. Google’a başvur. Firma temsilcileri ile görüşmek zaman alıcıdır. Ancak işine hakim bir temsilci bulmak karar vermek ve ekonomik alım yapmada yardımcı olabilir. Uygun fiyata alım yapabilmek için ilgili malzemenin yurtdışı fiyatlarına Google aracılığı ile ulaş. – Malzemenin raf ömrünü muhakkak kontrol et. Kullanabileceğin miktarda sipariş et. – Özellikle kritik protokoller için muhakkak en kaliteli ürünü al. En pahalı her zaman en kaliteli olmayabilir. Kaliteliyi öğrenmek için laboratuvarın tecrübeli ve kıdemli üyelerine danış. WWW protokol forumlarına gir. – Sipariş verdiğin malzemelerin marka, kat. no. , miktarlarını kaydet. Tekrar siparişi kolaylaştır. • Malzemenin gönderilme protokolünü öğren (Buz, Kuru buz gibi): – Liyofilize primerler oda sıcaklığında rahatlıkla gönderilebilir. Soğuk zincir yüksek fiyat demektir.

LAB TEZGAHINDA NELER OLMALI • Çalışma Alanı – Yaklaşık 50 -60 cm’lik boş alan çok uygundur. – Çalışma alanı yüzeyi tezgah koruyucu kağıt ve/veya plastik koruyucu ile kaplanabilir. – Her zaman çalışmaya açık ve temiz olmalıdır. • Raflar – Oda sıcaklığında tutulacak çözeltiler ve kitlerin konulması içindir. Asit, baz veya tehlikeli çözeltiler ASLA bu raflarda tutulmaz.

TEZGAH RAFINDA GENELLİKLE BULUNDURULANLAR • • • 10 x. PBS Et. Br (5 mg/ml) 10 x. TAE 10 x. TBE (çökelti oluşmaması için 5 x. TBE) %10 SDS 20 x. SSC 1 M Tris p. H 7. 0 3 M Na. Asetat p. H 5. 2 5 M Na. Cl 10 x Laemmli

+4 o. C’de BULUNDURULMASI GEREKENLER • • Fenol: Kloroform: İsoamil alkol RNA örnek tampon çözeltisi Protein örnek tampon çözeltisi Reaktif ve kitlerin üzeri gelir gelmez kontrol edilir ve gereken sıcaklıkta saklanması sağlanır.

KONTROL LİSTESİ • • Biyolojik atık çöp torbası Buz kovası Lab önlüğü Eldivenler (Lateks, Nitril, Vinil) Mikrofüj Tüplük Parafilm

KONTROL LİSTESİ • • • Pastör pipeti Transfer pipeti Otomatik pipet seti Pipetör (Pipette aid) Cam Kalemi (Sharpie) Piset Eppendorf tüpler Pipet uçları Renkli etiket bantları Kronometre Pipet uçları/kesici malzeme için küçük çöp kutusu Vorteks

Pipetler/Pipetörler/Pipet Yardımcılar (1) • Pipetörler – Ayarlanabilir otomatik pipetler – Elektronik pipetler – Çoklu kanallı pipetler – Elektronik çoklu kanallı pipetler – Tekrar edici pipetler

Otomatik Pipetler

Pipetler/Pipetörler/Pipet Yardımcılar (2) • Pipetler – Serolojik pipetler – Pastör pipetleri – Transfer pipetleri

Pipetler

Pipetler/Pipetörler/Pipet Yardımcılar (3) • Pipet Yardımcıları – Puar – Pipet tabancası – Pipet pompası

Pipet Yardımcıları

TEZGAHIN BAKIMI (1) • GÜNLÜK – Deney alanı tamamiyle boşaltılmış olmalı. – Her günün sonunda tezgah yüzeyi bir deterjan ve %70’lik Et. OH ile silinmeli. – Buz kovası boşaltılmalı. • HAFTALIK – Mikrofüj tüplerini doldur. –Biyolojik atık çöpünü boşalt.

TEZGAHIN BAKIMI (2) • Biyolojik Çöpün Atılması – Yerel kuralları öğren. – Kırmızı özel çöp torbaları. – Gereğinde çift kat. • Pipet ucu kutuları – Eldiven giyilerek dizilir. 15 dakika otoklavlanır. –Filtreli uçları steril ve dizilmiş olarak gelir. • Mikrofüj tüpleri – Dnaz/Rnaz free almak tercih edilmeli. – Steril edilmiş kavanozlarda (kavanoz kapakları alüminyum folyaya sarılır) saklanır. – Eldivensiz el ile ASLA dokunulmaz.

TEZGAHIN BAKIMI (3) • Pipet Yardımcıları – Zayıfladı ise önce ağzında pamuk kalıntısı var mı kontrol et. – Cihaz içine sıvı geçmesini engelleyici filtre tıkanmış, ıslanmış olabilir. Filtreyi değiştir. Bu filtrelerin yedeklerini her zaman bulundur. – Şarja tak. • Pipetörler – %70 Et. OH veya %10’luk çamaşır suyu ile sil. –UV altında beklet. –Çektiği volümleri gözle, gerekiyorsa kalibre et veya kalibrasyona gönder. • Su Banyoları – – Suyun rengi değiştiğinde suyu değiştir. Suyun içine antibakteriyel madde ekle. Yalnızca distile su ile doldur. Buharlaşmayı engellemek için kapağını kapalı tut.

SEVK VE İDARE (1) • MASA – – – Bilgisayar Hesap makinası Ajanda CD Lab defteri Defter Post it Kalemler Cetvel Scotch bant Kağıt Havuzu

SEVK VE İDARE (2) • KAĞITLARLA BAŞA ÇIKMAK – Aradığınıza 5 dakika içinde ulaşabilmelisiniz. – “Kağıtlarla başa çıkmada önemli olan düzen veya dağınıklık değildir. Kağıt birikmesine neden olan karar verme yetisidir. Aynı kağıdı alıp bırakıyor ve ne yapacağını bilemiyorsan problem var demektir. ” – O halde…. :

SEVK VE İDARE (3) • Bir kağıt/evrak geldiğinde hemen ilgilen ve sonrasında ya yok et veya dosyala. • Bir dosyalama sistemi oluştur. – Ajanda: Ne zaman, ne yapılacak. Seminerler, randevular, toplantılar…. Bilgisayarın tek kullanıcısı iseniz Outlook iyi bir seçenektir. – Dosya dolabı (Kartoteks): Bütün evrak ve makaleleri dosyalamanın en iyi yolu. – Kağıt havuzu: 2 veya 3 tepsili. Hemen halledilmesi gereken evraklar için.

SEVK VE İDARE (4) • Bir rutin oluştur: – Rutinler belirle: makalelere bakmak için haftanın bir gün ve saatini belirle. Besiyerlerini hazırlamak için bir başka zaman dilimi ayarla.

SEVK VE İDARE (5) • Bir rutin oluştur: – İlgilenilmesi gereken kağıdı (makale, yazı, evrak) hemen hallet, halledilmek üzere dosyala, hallet ve dosyala. – Her durumda dosyalama yoluna git. – ÖNCELİK HER ZAMAN DENEYİNDİR: • Acil bir deney durumunda belirlenen sistem sekteye uğrayabilir. Deneyini hallet ve düzene geri dön.

BİLGİSAYAR • Bibliyografya – Tez ve makaleler için en ideal program End. Note Plus. • Veri/Örnek bilgiler – File Maker Pro

BİLGİSAYAR KULLANIM KURALLARI (1) • Kullanabileceğiniz bilgisayarı öğrenin. • Birisinin kullanıyor olduğunu gördüğünüz bilgisayarı kişi bilgisayar önünde değilse bile izin almadan kullanmayın. • Bilgisayarla işiniz bittiğinde kullandığınız programı kapatın. • KAYDETMEYİ UNUTMAYIN! • Labdan çıkarken önce kullandığınız programlardan çıkın sonra bilgisayarı kapatın.

BİLGİSAYAR KULLANIM KURALLARI (2) Önce bilgisayarı sonra ekranı açın. Labdaki bilgisayarda oyun oynamayın. Birisinin işi varken internette gezinmeyin. Kendinize ait bir dosya veri olmadığı sürece bilgisayardan hiçbir şey silmeyin. • Bilgisayarda çalışırken yiyip içmeyin. (Klavyeye su vs dökülürse bilgisayarı kapatın. Klavyeyi bilgisayardan ayırın. Mümkün olduğunca sıvıyı uzaklaştırmaya çalışın. Geceboyu iyice kuruduktan sonra klavyeyi çalıştırmayı deneyin. • •