GVENL VE ETKN LABORATUVAR UYGULAMALARI 111 546 LABORATUVAR

GÜVENLİ VE ETKİN LABORATUVAR UYGULAMALARI 111 -546 LABORATUVAR ORGANİZASYONU VE PROSEDÜRLERİ Doç. Dr. Hilâl Özdağ 2225826/125 ozdag@medicine. ankara. edu. tr

Yaşambilimlerinde Laboratuvar • Laboratuvar hangi sahada çalışıyor? Kanser, gelişim biyolojisi, sinyal ileti yolakları…. . • Temel bilim araştırmaları mı yapıyor, uygulamaları bilimler üzerine mi yoğunlaşıyor?

Yaşambilimlerinde Laboratuvar • Her laboratuvarın fiziki yapısı ve mali kaynakları farklıdır. • Bir laboratuvar sahip olduğu fiziki yapı ve mali kaynaklara bağlı olarak temel olarak:

Yaşambilimlerinde Laboratuvar • -80 derin dondurucu, ultrasantrifüjler, soğuk oda, karanlık oda, film banyo sistemleri, otoklav, bulaşık makinaları gibi sistemlerin yerleştirildiği ve ortak kullanılan odalar. • Bilim dergilerinin geldiği, temel referans kitaplarının bulunduğu ve genellikle aynı zamanda yemek/kahve/dinlenme odası işlevi gören bir oturma salonu. • İlan panosu (seminer saatleri, kim ne iş yapar listesi, toplantı duyuruları…).

Yaşambilimlerinde Laboratuvar • Laboratuvarda geçirilen saatler ve bu süre zarfında yapılan işler çok önemlidir ancak… • Laboratuvarda SAKLANMAYIN, araştırma etkileşim, fikir paylaşımı, tartışma gerektirir. Dinamik bir çalışma gerektiren laboratuvar ortamının atmosferi etkileşim ile beslenir.

Laboratuvar Personeli • Laboratuvarın kendine özgü bir hiyerarşisi vardır. • Bu hiyerarşide ön plana çıkan KIDEMDİR. • Lisans üstü öğrencilerinin, doktora sonrası araştırıcıların teknisyen, laborant gibi yardımcı personele “talimat vermesi” laboratuvar atmosferini bozabilen etkenler arasında yer alır. • Grup lideri ile olan diyaloğunuza gösterdiğiniz özeni diğer ekip elemanlarına gösterirseniz

Laboratuvar Personeli • Grup lideri ile olan diyaloğunuza gösterdiğiniz özeni diğer ekip elemanlarına gösterirseniz : – Su banyosunda unuttuğunuz örneklerinizi birisi yerine kaldırır. – Derin dondurucuda fazladan istediğiniz alanı birileri sizin için açar. – İhtiyaç duyduğunuz bir reaktif bittiğinde birileri kendi “zulasından” size bir “fincan” malzeme verecektir. – Eğer diyaloğunuzu talimatlar üzerinden yürütürseniz işlerinizin yürümesinde de sıkıntı çekmeyi garantilersiniz.

Laboratuvar Personeli • Grup Lideri (Principal Investigator PI) – Patron, danışman – Proje yazma, rapor hazırlama, makale yazma, ihalelere katılma gibi işler nedeniyle laboratuvara girme şansı düşüktür. – Laboratuvarın mali kaynağını bulmakla (proje kaynağı) yükümlüdür. – Araştırma projesini yazar, kaynağını bulur. Projede çalışacak lisans üstü öğrenci, doktora sonrası araştırıcı(lar)nın araştırma konusu ve kaynağı böylelikle bulunmuş olur. – Her grup liderinin “kendine göre bir yoğurt yiyişi” vardır. – Grup liderinin tarzı laboratuvar atmosferini belirler.

Laboratuvar Personeli • Doktora Sonrası Araştırıcı (Postdoc) – Doktorasını tamamlamış bir araştırıcının grup lideri olmadan geçirmesi gereken genellikle 2 -5 yıl süren araştırma süreci. – Bu süreçte “bağımsız olarak bir proje nasıl yürütülür? ” öğrenilir. – Çalışmanın sonunda yayın çıkarma baskısı altındadır. – Grup liderinin laboratuvara gir(e)mediği düşünüldüğünde doktora sonrası araştırıcılar lisans üstü öğrenciler için önemli birer rehberdirler.

Laboratuvar Personeli • Teknisyen-Araştırma Asistanı (RA) – Genellikle lisans veya bilim uzmanlığı diploması olan • • sarf malzemelerinin siparişi, besiyeri hazırlanması, hücre kültürlerinin bakımı, projenin bir ayağında bir diğer grup elemanına yardım etmek veya • grup lideri tarafından belirlenen deney/araştırmaları yapmak

Laboratuvar Personeli • Lisansüstü öğrenci (Ph. D-MSc) – Doktora veya yüksek lisans öğrencisi • Grup liderleri projeleri çıktığında ilgili proje başlığı altında lisans üstü öğrenci aradıklarını duyurur. • Lisans üstü öğrenci ilan edilen bu projeye başvurur. • Bu proje kapsamında tez çalışmasını yürütür. • Hem ders alınan hem lab çalışması yürütülen uzun lab saatleri ve emek isteyen bir çalışmanın içindedir. • Projenin ilerleyen yıllarında kazanılan tecrübe ile oranlı olarak doktora öğrencileri kısmi bağımsızlık kazanır.

Laboratuvar Personeli • Stajyer – 2, 3, 4. sınıf lisans öğrencileri • Genellikle bir ay süre ile lab çalışmasının havasını öğrenmek üzere gelirler. • Bu öğrenciler grup lideri tarafından bir lisans üstü öğrenci, doktora sonrası araştırıcı veya teknisyenin yanına verilip görgülerinin arttırılması sağlanır.

Laboratuvar Personeli • Laboratuvar Menajeri – Lab ondan sorulur • • • Laboratuvar stoklarının kaydı. Gelenin gidenin kayıt ve kontrolu. Girenin çıkanın takibi ve kontrolu. Laboratuvar güvenlik ve sağlık protokollerinin takibi. Laboratuvarda düzenlenecek toplantı vs aktivitelerin koordinasyonu. • Laboratuvara yeni katılan personel, öğrencilerin bütün ekiplere tanıtılması.

Laboratuvar Rutinleri • Çalışma Saatleri – Laboratuvar menajeri, teknisyenler, idari personel 9 -5 mesai saatlerine bağlıdır. – Laboratuvar araştırma personeli, grup lideri de dahil olmak üzere kanunen bu saatlere bağlı olsalar dahi: • Araştırma saatten bağımsız yapılır. • Her labın bu anlamdaki düzenlemesi farklı olabilir. Çalışmaya başladığınız labın düzenini öğrenip buna uyun. • Laboratuvarda ne kadar süre geçirdiğiniz değil ne kadar iş çıkardığınız önemlidir.

Laboratuvar Rutinleri • Giyinme Kuralları – – Laboratuvar içinde önlük giyilir. Önlük YALNIZCA laboratuvar içinde giyilir. Açık ayakkabı ile lab çalışması yapılmaz. Alev önünde çalışmanız olacaksa kravat takmamanızda fayda vardır.

Laboratuvar Rutinleri • Periyodik görevler – CO 2 tüplerinin kontrolü/doldurulması gerektiğinin haber verilmesi. – Sıvı nitrojen tankının seviye takibi – Bazı cihazlarının temizlik/bakımlarının kontrolü benzeri işler lab çalışanları arasında dağıtılır. – Bu görev dağılımlarına ve sorumluluklarına önem verilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde lab çalışanlarından işbirliği beklemeniz mümkün olmaz.

Laboratuvar Rutinleri • Laboratuvar Toplantıları – Veri takdimi – Makale saati – Lab konuları/problemleri

İLK HAFTA BEKLENMESİ GEREKENLER • Tezgah alanınızın belirlenmesi • Grup liderinin projenizi ve yapacaklarınızı belirlemesi • Laboratuvar sağlık ve güvenlik kurallarının öğrenilmesi • Laboratuvar giriş kart ve anahtarının teslim alınması • -20 o. C, -80 o. C derin dondurucularda kullanım alanlarının belirlenmesi

İLK HAFTA YAPILMASI GEREKENLER • • Deneylere başlangıç Laboratuvar tezgahının düzenlenmesi Laboratuvarın bütün elemanları ile tanışılması Söylenen, yapılan herşeyin not edilmesi (Hafıza her zaman güvenilir olmayabilir. ) • Gözler açık olup, laboratuvarın nasıl işlediğinin öğrenilmesi (ne nerededir, hangi işi kim bilir, ne zaman ne yapılır) • Soru sor, sormaktan çekinme

İLK HAFTA ÖĞRENİLMESİ GEREKENLER • Kimyasallar: yerleri neresi, nerede tartılıyor, p. H metre nerede? • Bilgisayar: kullanılabilecek bilgisayar var mı? Şifre gerekiyor mu? Internet kullanım kuralları nedir? • İlk yardım: Acil telefon numarası nedir? İlk yardım dolabı nerede? Kimyasal döküntü kiti nerede? Güvenlik/Göz duşu nerede, nasıl çalışıyor? • Cam eşya: Temiz cam malzeme nerede tutuluyor? Kirliler nereye konuluyor? Sorumlu var mı?

İLK HAFTA ÖĞRENİLMESİ GEREKENLER • Kütüphane: Nerede? Fotokopi imkanı var mı? Elektronik ulaşım mevcut mu? • Lab önlükleri: Kurum önlük veriyor mu? Çamaşırhane/çamaşır makinası lab’da var mı? • Lab toplantıları: Nerede? Ne zaman? Formatı nedir? • Lab defteri: Özel bir yazım kuralı var mı? Spiral veya ciltli format tercihi var mı? Veriler nasıl yedekleniyor?

İLK HAFTA ÖĞRENİLMESİ GEREKENLER • Sipariş usulü: Herkes kendi siparişini kendisi mi veriyor? Bütçe durumu nedir? Siparişleri kim teslim alıyor? • Fotokopi makinası: Var mı? Kart veya şifre gerekiyor mu? • Telefon: Labın numarası nedir? Telesekreter/Sesli mesaj servisi var mı? Telefon için ödeme yapılıyor mu?

İLK HAFTA ÖĞRENİLMESİ GEREKENLER • Atıkların uzaklaştırılması: Atıkları kim topluyor? Biyolojik atık nereye gönderiliyor? İğne, kesici malzemeler nereye atılıyor? Atık kağıt için geri dönüşüm kutusu var mı? • Çalışma saatler: Mesai saatleri nedir? Genel kural nedir?

İLK HAFTA YAPILMAYACAKLAR • “Eski labımda biz böyle değil şöyle yapardık” denmez. Her labın kendine has bir yoğurt yiyişi vardır. • Lab’da gazete, roman okunmaz. Bilgisayar oyunu yapılmaz. • Telefon ve fotokopi makinası iş gerekçesi kullanılmaz.

SAĞDUYU VE NEZAKET I DAVRANIŞ • Rica et, emretme • Varsayma, farz etme: Hiç kimsenin sizin istediğiniz anda sizin için işini/deneyini bırakacağını varsaymayın • Not al: Birisi size bir şey anlatıyorsa herşeyi not edin • Randevu al: Birisinden yardım istiyorsanız önce ondan randevu alın. Direksiyon başındaki şöför, deney başındaki araştırıcıya soru SORULMAZ.

SAĞDUYU VE NEZAKET I DAVRANIŞ • Yerinde bırak: Aldığınız herhangi bir şeyi mutlaka aldığınız yere ve zamanında bırakın • Laboratuvar sonuç ve/veya olaylarını bir başka bölüm veya labdan olan arkadaşlarınızla ASLA tartışmayın/konuşmayın.

SAĞDUYU VE NEZAKET II TEZGAHTA NEZAKET • Başkasının reaktif veya tampon çözeltilerini izinsiz kullanma • Ortak kullanılan bir kimyasal/reaktif azaldıysa hemen sipariş ver veya sipariş verilmesi için gereken kişi/kişileri bilgilendir • Bir cihaz alarm veriyorsa veya bozulduysa duymazdan görmezden gelme • Ortak lab alanındaki cihaz, tüp, reaktiflerin yerini kafana göre değiştirme • Lab’da annen peşinden gezmez, her yerde herşeyini bırakma

SAĞDUYU VE NEZAKET II TEZGAHTA NEZAKET • Hatalı bir şey yaptıysan hemen itiraf et • Bir deneyin herbir aşamasından sonra (veya sırasında) temizliğini yap • Kıyak istemeyi adet haline getirme

LABIN YAZILI OLMAYAN KANUNLARI • • Laboratuvar yenilmez, içilmez. Labda açık ayakkabı, sandalet giyilmez. Labda önlük giyilir. Lab dışında önlük giyilmez. Ağızla pipetleme yapılmaz. Acil telefon numaralarını ezberle. İlkyardım dolabının, kimyasal döküntü kitinin, göz yıkama istasyonunun, duşun yerini öğren. • Güvenli olduğundan emin olmadığın hiçbir şey yapma