Groen voor gezondheid en welzijn Onderdeel van onderwijsmodule

  • Slides: 39
Download presentation
Groen voor gezondheid en welzijn Onderdeel van onderwijsmodule “Functies van stedelijk groen” Ontwikkeld door

Groen voor gezondheid en welzijn Onderdeel van onderwijsmodule “Functies van stedelijk groen” Ontwikkeld door Alterra en Praktijkonderzoek Plant en Omgeving Sjerp de Vries

Overzicht aan de hand van drie vragen § Is groen in (en om) de

Overzicht aan de hand van drie vragen § Is groen in (en om) de stad gezond voor mensen? ● Relatie, causatie en échte gezondheidswinst § Zo ja, waarom dan precies? ● mogelijke mechanismen achter de relatie § Waar moet dat groen aan voldoen om effectief te zijn? ● randvoorwaarden per mechanisme

Is groen in (en om) de stad gezond? § Vooraf: wat is gezondheid? Gezondheid

Is groen in (en om) de stad gezond? § Vooraf: wat is gezondheid? Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of gebrek (WHO, 1946) § (Achteraf: wat is groen? )

Is groen in (en om) de stad gezond? • Rotterdam (ZH) Vledder (Dr)

Is groen in (en om) de stad gezond? • Rotterdam (ZH) Vledder (Dr)

Wat de Nederlanders ervan vinden (surveys) § Buijs & Volker (1997): functies van natuur

Wat de Nederlanders ervan vinden (surveys) § Buijs & Volker (1997): functies van natuur ● Voor 75% is gezondheid één van de drie meest belangrijk functies ● 35% vindt het de meest belangrijke functie (recreatieve functie: 15%) § TNS NIPO (2007): leuke activiteiten die men ook gezond acht ● De natuur ingaan: 48% ● Vrijen en verder: 37% NB: laatste is leeftijdsafhankelijk: voor 25 -44 jarigen 50% § Menzis: ‘Groen is Gezond’ (2010) ● 97% van de Nederlanders denkt dat een groene omgeving een positief effect op de gezondheid heeft

Maar hebben ze gelijk? Gevonden relaties Lokale beschikbaarheid van groen Gezondheid en welzijn lokale

Maar hebben ze gelijk? Gevonden relaties Lokale beschikbaarheid van groen Gezondheid en welzijn lokale bevolking Percepties van bewoners Meer objectieve maten Zelfgerapporteer d Grahn & Stigsdotter (2003) Nielsen & Hansen (2007; stress) Sugiyama et al (2008) Stigsdotter et al (2010) De Vries et al (2003) Maas et al (2006) Mitchell & Popham (2007) Van Herzele & De Vries (2012) Meer objectieve maten Takano et al (2002) Nielsen & Hansen (2007; overgewicht) Mitchell & Popham (2008) Maas et al (2009) De Vries et al (2013)

Takano et al (2002): ouderen in Tokio (74+) § Gezondheidskenmerk: ● overlijden (binnen 5

Takano et al (2002): ouderen in Tokio (74+) § Gezondheidskenmerk: ● overlijden (binnen 5 jr. ) § Omgevingskenmerk: ● Waarneming inwoner ● ‘walkable green spaces’ ● Bomen met straten ● Groengebieden § Resultaten ● Gecorrigeerd voor sociaaleconomische status

Maas et al (2009): het vóórkomen van ziekten in Nederland § Gezondheidskenmerk: ● Door

Maas et al (2009): het vóórkomen van ziekten in Nederland § Gezondheidskenmerk: ● Door huisarts gestelde diagnoses (voor > 300. 000 mensen) ● 24 clusters van ziektebeelden onderscheiden § Omgevingskenmerk: ● Hoeveelheid groen binnen 1 kilometer van woning § Resultaten: ● Gecorrigeerd voor sociaaleconomische status ● Voor 18 clusters lagere prevalentie in groenere omgeving ● Met name voor angststoornissen en depressie ● Voor kinderen < 12 jr. relatie voor depressie nog sterker

Maas et al (2): over welk groen hebben we het? Percentage Groen § Groen

Maas et al (2): over welk groen hebben we het? Percentage Groen § Groen per buurt ● Hier binnen 3 km § Omvat WEL: ● Bos en natuur ● Stadsparken ● Agrarisch gebied § Omvat NIET: ● Straatbomen ● Tuinen

Van Herzele & De Vries: geluk in Gent § Opzet van het onderzoek: §

Van Herzele & De Vries: geluk in Gent § Opzet van het onderzoek: § § Vergelijking van twee sterk overeenkomstige binnenstedelijke buurten (sociaaleconomisch etc. ), maar verschillend in hun groenaanbod Gezondheidskenmerk: ● hoe gelukkig men zich voelt § Omgevingskenmerken o. a. : ● Wel versus geen park > 1 ha in de buurt zelf. ● Hoeveelheid straatbomen: 334 vs. 114 ● Hoeveelheid voortuinen: 70 vs. 4 § Resultaten ● Mensen uit de groene buurt voelen zich gelukkiger

Geluk in Gent (2): keten van relaties Zich gelukkig voelen Tevredenheid over woonomgeving Groen

Geluk in Gent (2): keten van relaties Zich gelukkig voelen Tevredenheid over woonomgeving Groen uitzicht vanuit woonkamer Wonen in groene buurt

Nogmaals gevonden relaties Lokale beschikbaarheid van groen Gezondheid en welzijn lokale bevolking Percepties van

Nogmaals gevonden relaties Lokale beschikbaarheid van groen Gezondheid en welzijn lokale bevolking Percepties van bewoners Meer objectieve maten Zelfgerapporteer d Grahn & Stigsdotter (2003) Nielsen & Hansen (2007; stress) Sugiyama et al (2008) Stigsdotter et al (2010) De Vries et al (2003) Maas et al (2006) Mitchell & Popham (2007) Van Herzele & De Vries (2012) Meer objectieve maten Takano et al (2002) Nielsen & Hansen (2007; overgewicht) Mitchell & Popham (2008) Maas et al (2009) De Vries et al (2013)

Reken je rijk!

Reken je rijk!

Relatie betekent niet automatisch causatie! § Over ooievaars en de geboorte van kinderen §

Relatie betekent niet automatisch causatie! § Over ooievaars en de geboorte van kinderen § Mogelijke niet-causale verklaringen groen - gezondheid ● Rijke mensen wonen groener (& zijn gezonder) ● Zieke mensen willen dicht bij zorgaanbieders wonen ● Het is niet het gebrek aan groen, maar het teveel aan mensen (en hun auto’s etc. ) § Geen causatie? Geen netto gezondheidswinst door vergroening (maar verplaatsing)

Mogelijke causale mechanismen achter de relatie groen - gezondheid Wie heeft er een idee?

Mogelijke causale mechanismen achter de relatie groen - gezondheid Wie heeft er een idee?

Mogelijke causale mechanismen § Luchtkwaliteit: zoals afvangen (zeer) fijn stof § Microklimaat: tegengaan hittestress,

Mogelijke causale mechanismen § Luchtkwaliteit: zoals afvangen (zeer) fijn stof § Microklimaat: tegengaan hittestress, UV-straling § Woonsatisfactie: woonomgeving die beter aansluit bij wensen van de bewoners § Stress: reduceren of voorkomen van chronische stress en/of herstellen van mentale vermoeidheid § Lichamelijke activiteit: stimuleren van actief transport of actieve vrijetijdsbesteding (m. n. recreatie) § Sociale samenhang in de buurt: faciliteren van sociale contacten en, in het verlengde daarvan, sociale veiligheid

Reduceren of voorkomen van stress: theorie § Bewezen uitgangspunt: chronische stress is ongezond §

Reduceren of voorkomen van stress: theorie § Bewezen uitgangspunt: chronische stress is ongezond § Twee theorieën rondom contact met natuur en stress ● Evolutionair: savanne-achtige natuur is onze natuurlijke habitat; daar voelen we ons nog steeds thuis. De voorliefde voor natuur zit in onze genen. ● Cognitief: een groene omgeving is een omgeving die geen aandacht opeist of zelfdiscipline vereist; daarom kun je hier goed herstellen van stress of aandachtsmoeheid § NB: de theorieën zijn niet noodzakelijkerwijs strijdig

Reduceren (chronische) stress: Ulrich (1984) § 3 Uitzicht muur Gezondheidskenmerk Uitzicht bomen Herstel na

Reduceren (chronische) stress: Ulrich (1984) § 3 Uitzicht muur Gezondheidskenmerk Uitzicht bomen Herstel na galblaasoperatie: 2. 5 ligduur, gebruik pijnstillers, aantekeningen verplegend 2 personeel § Omgevingskenmerk Uitzicht vanuit ziekenhuiskamer: blinde muur vs. bomen § 1 Resultaten Op alle drie kenmerken positiever bij bomen in zicht 1. 5 0. 5 Dosis sterke pijnstiller 0 Dag 0 -1 Dag 2 -5 Dag 6 -7

Misschien is zelfs een afbeelding van een bonsai-boom genoeg?

Misschien is zelfs een afbeelding van een bonsai-boom genoeg?

Reduceren van chronische stress: conclusies § Soort natuur: nog niet echt duidelijk ● Zelfs

Reduceren van chronische stress: conclusies § Soort natuur: nog niet echt duidelijk ● Zelfs een afbeelding van natuur werkt al (maar hoe sterk? ) ● Wellicht ‘doodgewone’ natuur even goed als hoogwaardige natuur § Ruimtelijke structuur: nog niet echt duidelijk ● Maximaliseren van contact met natuur (‘groene routes’), of ● Bieden van ‘groene oases van rust’ (wanneer nodig) § Randvoorwaarde: veiligheid, sociaal & fysiek § Inschatting effectiviteit: vooralsnog hoog ● Empirisch het best onderbouwd (maar veelal experimenteel)

Stimuleren lichamelijke activiteit: theorie § Bewezen uitgangspunt: bewegen is goed voor de gezondheid, lichamelijk

Stimuleren lichamelijke activiteit: theorie § Bewezen uitgangspunt: bewegen is goed voor de gezondheid, lichamelijk en geestelijk § Groen kan actief transport stimuleren ● Door aantrekkelijke route vaker te voet of per fiets naar bestemming in plaats van per auto, motor, brommer, scooter etc. § Groen kan actieve vrijetijdsbesteding stimuleren ● Door ruimte te bieden voor recreatie, sport en spel ● Door buitenruimte aantrekkelijker te maken

Stimuleren lichamelijke activiteit: buiten spelen § Secundaire analyse van data van de GGD IJssel-Vecht

Stimuleren lichamelijke activiteit: buiten spelen § Secundaire analyse van data van de GGD IJssel-Vecht (De Vries et al, 2008) ● Kinderen van 6 tot 12 jaar ● Buitenspeeltijd, gewichtsstatus (BMI), gezondheid ● Oordelen van ouders over speelaanbod ● Achtergrondkenmerken: leeftijd, geslacht etc. § Verrijkt met hoeveelheid openbaar groen ● Wel of geen 75 m 2 per woning binnen 500 meter ● Gelinkt per buurt (4 -positie postcode)

Stimuleren lichamelijke activiteit: buiten spelen (2) § In groene buurten spelen kinderen iets meer

Stimuleren lichamelijke activiteit: buiten spelen (2) § In groene buurten spelen kinderen iets meer tijd buiten ● 10%, oftewel 80 minuten per week bij een gemiddelde van 12 uur § In groene buurten zijn ouders Groenarm Groenrijk 100 95 iets vaker tevreden over de 90 aanwezigheid en veiligheid 85 van speelmogelijkheden 80 75 Aanwezig Veilig § De oordelen van ouders zijn sterker gerelateerd aan de buitenspeeltijd van de kinderen dan de groennorm ● Voldoende en veilig: 100% meer tijd

Stimuleren lichamelijke activiteit: buiten spelen (3) § Niet alleen openbaar groen van belang voor

Stimuleren lichamelijke activiteit: buiten spelen (3) § Niet alleen openbaar groen van belang voor buiten spelen aangepaste groenindicator ● Plattelandsbuurten altijd ‘groen’ § Bij aangepaste indicator wordt in groene buurten 15% meer tijd buiten gespeeld dan in niet-groene buurten (i. p. v. 10%) ● Sluit ook beter aan bij oordelen ouders over speelaanbod § Meer tijd buiten spelen gaat gepaard met lagere kans op overgewicht, maar alleen voor jongens! ● 1 uur meer per dag 25% lagere kansverhouding

Buiten spelen: het hoeft niet ingewikkeld te zijn

Buiten spelen: het hoeft niet ingewikkeld te zijn

Stimuleren lichamelijke activiteit: conclusies § Groen en actief transport ● In Nederland nog weinig

Stimuleren lichamelijke activiteit: conclusies § Groen en actief transport ● In Nederland nog weinig bewijs voor: wandel- en fietsmogelijkheden overal goed; mooiheid route minder belangrijk § Groen en actieve recreatie ● Groengebieden zijn populair als wandelgebied, maar. . . ● Ook zonder groengebied in de buurt gaat men wel wandelen § Groene wijken zijn vaak ruim opgezette woonwijken: ● minder winkels en andere bestemmingen dichtbij en meer parkeerruimte voor auto’s § Lichamelijke activiteit lijkt geen belangrijk mechanisme ● Uitzondering: jonge kinderen, vanwege buiten spelen

Faciliteren sociale samenhang in de buurt: theorie § Uitgangspunt: sociale samenhang bevordert de gezondheid

Faciliteren sociale samenhang in de buurt: theorie § Uitgangspunt: sociale samenhang bevordert de gezondheid § Groen in de woonomgeving draagt eraan bij dat buurtbewoners elkaar vaker tegenkomen (in het groen) ● Omdat men de buitenruimte aantrekkelijker vindt, gaat men vaker naar buiten ● Mensen komen elkaar tegen in een positieve, ongedwongen sfeer en herkennen elkaar als buurtgenoten (‘meet & greet’) ● Sociale samenhang leidt tot meer informele controle en (gevoelens van) sociale veiligheid

Faciliteren sociale samenhang: Kuo et al (1998) § Sociale woningbouw in Chicago: Robert Taylor

Faciliteren sociale samenhang: Kuo et al (1998) § Sociale woningbouw in Chicago: Robert Taylor Homes ● Identieke flats met oorspronkelijk allemaal wat groen erom ● Bij een deel van de flats is het groen verdwenen ● Toewijzing aan appartementen gebeurt centraal vanuit het stadhuis (willekeurig t. a. v. groen)

Faciliteren sociale samenhang: Kuo et al (1998) § Bewoners met groenere gemeenschappelijke buitenruimte gebruikten

Faciliteren sociale samenhang: Kuo et al (1998) § Bewoners met groenere gemeenschappelijke buitenruimte gebruikten de buitenruimte meer dan bewoners met een minder groene buitenruimte § Gebruik van de buitenruimte hing positief samen met de sociale band met medebewoners § Groenheid buitenruimte en gebruik ervan hingen ook samen met gevoelens van veiligheid § Vervolgonderzoek (Kuo & Sullivan, 2001 a&b) liet zien dat ● mensen met een groenere buitenruimte ook minder agressie en geweld rapporteerden. ● bij groenere flatomgevingen ook minder criminaliteit voorkwam volgens de politierapporten.

Faciliteren sociale samenhang

Faciliteren sociale samenhang

Faciliteren sociale samenhang: conclusies § Nog relatief weinig onderzocht, maar het lijkt aannemelijk dat

Faciliteren sociale samenhang: conclusies § Nog relatief weinig onderzocht, maar het lijkt aannemelijk dat het mechanisme werkzaam is § Welk groen: straatbeeld ● straat aantrekkelijker maken om doorheen te wandelen (voor je plezier) § Welk groen: groengebieden: ● Voor ontmoeten buurtgenoten: klein verzorgingsgebied liever meerdere buurtparkjes dan één groot park ● Vooral stationaire of ‘langzame’ activiteiten (bankjes, speelveldjes, ligweides, picknickplaatsen) ● Positieve contacten conflicterende gebruiksmogelijkheden vermijden (het kan ook te multifunctioneel zijn)

Welke mechanisme is hoe belangrijk? § Vitamine G (voor Groen) onderzoek (De Vries et

Welke mechanisme is hoe belangrijk? § Vitamine G (voor Groen) onderzoek (De Vries et al, 2013) ● 80 buurten in 4 steden, 20 per stad; 10 groenarm en 10 groenrijk (o. g. v. m 2 groen per woning binnen 500 m. ) § Groen in de buurt beoordeeld ● Groen in straatbeeld en aanbod van groengebieden ● Kwantiteit en kwaliteit § Bewoners van de buurt geënquêteerd ● Algehele en geestelijke gezondheid, gezondheidsklachten ● Ervaren stress, lichamelijke activiteit (totaal en ‘groen’), sociale samenhang in de buurt

Vitamine G: groen in het straatbeeld § Hoeveelheid groen beoordeeld op een 5 -puntsschaal

Vitamine G: groen in het straatbeeld § Hoeveelheid groen beoordeeld op een 5 -puntsschaal § Kwaliteit van het groen beoordeeld op: ● Variatie in het groen ● Onderhoud ● Overzichtelijkheid ● Zwerfvuil/rommel ● Algehele indruk

Vitamine G: relatie straatgroen en gezondheid Algehele gezondheid Hoeveelheid groen in het straatbeeld Kwaliteit

Vitamine G: relatie straatgroen en gezondheid Algehele gezondheid Hoeveelheid groen in het straatbeeld Kwaliteit van groen in het straatbeeld Gezondheid Geestelijke sgezondheid gerelateerde klachten ** ***

Relatie hoeveelheid straatgroen en gezondheid via. . . Stress Samenhang Groene LA Alle drie

Relatie hoeveelheid straatgroen en gezondheid via. . . Stress Samenhang Groene LA Alle drie 70 60 50 40 30 20 10 0 Algeheel Klachten Geestelijk

Welke mechanisme is hoe belangrijk: samenvatting Luchtkwaliteit (m. n. fijn stof) Stressniveau Lokale groenaanbod

Welke mechanisme is hoe belangrijk: samenvatting Luchtkwaliteit (m. n. fijn stof) Stressniveau Lokale groenaanbod Gezondheid Lichamelijke activiteit Sociale samenhang in de buurt

Kun je mechanismen combineren? Luchtkwaliteit Stress: routes Stress: oases Lich. activiteit Sociale samenhang +

Kun je mechanismen combineren? Luchtkwaliteit Stress: routes Stress: oases Lich. activiteit Sociale samenhang + - - + + -/+

Standing strong: 3 mechanismen ineen?

Standing strong: 3 mechanismen ineen?

Nog vragen?

Nog vragen?