Grny paleolit 40 16 000 lat BP Prezentacja

Górny paleolit 40 – 16 000 lat BP Prezentacja wykonana na potrzeby zajęć dydaktycznych na kierunku archeologia. Może być wykorzystywana wyłącznie w celach edukacyjnych i wyłącznie w zastosowaniach niekomercyjnych. W prezentacji wykorzystano materiał ilustracyjny z publikacji i stron internetowych m. in. Nature, Science, National Geographic, Wikipedia i in.

Rewolucja czy ewolucja? Wyniki najnowszych W klasycznej wizjibadań: przejście między środkowym iØZnajdujemy górnym paleolitem miało mieć charakter genetyczne i antropologiczne dowody na rewolucji i kulturowej. Przełom krzyżowanie biologicznej się neandertalczyków i AMH. Współcześni wyznaczało pojawienie Europie ok. 40 tys. Europejczycy dziedziczą do się 4% w genów neandertalskich. lat nowegoteż typu przemysłów wiórowych Genytemu te znajdujemy u innych populacji Eurazji, ale nie (tzw. oryniacka)mieszkańców i ludzi współczesnych ma ichkultura u współczesnych Afryki. AMH (AMH Anatomically Modern Humans). pojawiają=się w Europie co najmniej 43 tys. lat cal BC. Tę wizję wsparły w ciągu ostatniej dekady badania Ø Pierwsze kultury AMH w Europie mają wiele elementów genetyczne sugerując całkowity brak środkowopaleolitycznych. krzyżowania się między neandertalczykami i AMH. Tymczasem archeologia i antropologia od Øzasadnicza rewolucja górnopaleolityczna zachodzi dawna dostarczają dowodów na to, że przejście dopiero między 38 a 35 tys. lat cal. BC, gdy upowszechnia do górnego paleolitu było procesem się technologia oryniacka i pojawia wyrafinowana sztuka stopniowym, poprzedzonym ewolucją mobilna i naskalna Szkielet hybrydy – dziecka o cechach neandertalskich i kulturową także w społecznościach (człowieka współczesnego) z portugalskiego Jaskinia el Castillo, Hiszpania. Malowidła neandertalskich okresuśrodkowego MIS 3 kromaniońskich i trwającym Ø Ostatnie klasyczne kultury paleolitu w Lagher Velo (ok. 24 tys. lat BP, tj. ok. 27 tys. BC cal), podobnie naskalne datowane na okres ok. 40, 8 ka BC ponad 15 obszarach tys. lat. badania peryferyjnych Eurazji. Najnowsze trwają cojak najmniej do 30 znaleziska z rumuńskiego stanowiska Oase sugerują, że cal. , a więc na okres, z którego w tej częśc potwierdzają tetys. poglądy. tys. lat cal BC (28. BP). neandertalczycy mogą być przodkami współczesnych Europyw nie znamy żadnych Europejczyków stopniu większym, niż szczątków się to obecnie j. Denisova, Ałtaj, Syberia Homo sapiens. wydaje

Kwestie antropologiczne W środkowym paleolicie poza Europą występowały także inne populacje o podobnym stopniu rozwoju kulturowego i antropologicznego jak u neandertalczyków. Od co najmniej 200 tys. lat BP w Afryce rozwija się populacja ludzi o nowoczesnej budowie, tzw. H. helmei, z której, co sugeruje większość analiz antropologicznych i genetycznych, wywodzi się nasz obecny gatunek H. sapiens. Badania genetyczne szczątków ze stanowiska j. Denisova (Rosja) dowiodły, że w okresie odpowiadającym śr. pal. istniała co najmniej jeszcze jedna populacja. Zarówno neandertalczycy, jak i denisowianie krzyżowali się z naszymi bezpośrednimi przodkami, choć udział ich genów w naszej puli genowej jest wg. obecnych badań, niewielki. Sam fakt krzyżowania się i potwierdzenie istnienia w paleolicie obserwowanych i dziś różnic regionalnych w populacji Homo sugeruje jednak, że ewolucja człowieka ma bardziej policentryczny charakter. Tym samym najpopularniejsza dotąd hipoteza monocentryczna musi zostać częściowo zweryfikowana. Przedstawiciele afrykańskiego H. sapiens, jak się wydaje, osiągnęli rzeczywiście duży sukces ewolucyjny, ale zastąpienie innych populacji nie było całkowite. Ważnym dowodem na afrykański rodowód AMH i stosunkowo niedawne zastąpienie poprzednich populacji są badania DNA mitochondrialnego (mt. DNA), sugerujące bardzo silne podobieństwa między współczesnymi ludźmi i ich afrykańskie pochodzenie (DNA mieszkańców Afryki jest bardziej zróżnicowane i odrębne od bardziej jednorodnego DNA mieszkańców innych kontynentów). Jednak tylko badania DNA jądrowego, dziedziczonego po obojgu rodzicach, dostarczają pełnych wyników. Nasza wiedza będzie tu jeszcze podlegać modyfikacjom. j. Denisova, Ałtaj, Syberia

Kwestie kulturowe: Końcowy okres kultur neandertalskich w to ewolucja w kierunku modelu górnopaleolitycznego. Popularyzuje się m. in. technologia wiórowa, obecna w Europie od końca eemu. Stopniowo zanikają asymetryczne i płasko-wypukłe formy narzędzi rdzeniowych. W momencie pojawienia się AMH, lub jeszcze nieco wcześniej w Europie zachodniej pojawiają się nowe jednostki kulturowe: MTA (Moustérien de tradition acheuléenne), charakteryzujący się obecnością trójkątnych pięściaków i narzędzi wiórowych, a w końcowym okresie – ulucien (pn. Włochy) i szatelperonien (Francja) charakteryzowany obecnością narzędzi górnopaleolitycznych, oraz ozdób i narzędzi kościanych. Choć nowe badania sugerują, że te dwie kultury były tworzone przez ludzi o współczesnej budowie ciała, także w centralnej i wschodniej Europie istnieją w MIS 3 przemysły o charakterze pośrednim, takie jak Bohunicien, Seletien, czy Jerzmanowicien, gdzie narzędzia mikockie stopniowo są zastępowane ostrzami liściowatymi, ale obok narzędzi górnopaleolitycznych wciąż funkcjonuje np. technologia lewaluaska. Kwestia uczestnictwa neandertalczyków w kulturach górnego paleolitu, a także to, jakim zmianom podlegali w wyniku ewolucji i krzyżowania się z AMH pozostaje więc otwarta. Warto odnotować, że mimo ekspansji modelu górnopaleolitycznego klasyczne kultury środkowego paleolitu utrzymywały się w peryferyjnych regionach Eurazji co najmniej do 30 tysięcy lat BC cal, o czym świadczą m. in. znaleziska z płw. Iberyjskiego i Syberii Ostrza liściowate z różnych środkowoeuropejskich zespołów przejściowych. Nie jest jasne, kto był wytwórcą tych narzędzi, mógł być to zarówno neandertalczyk, jak i człowiek współczesny. Narzędzia kościane i ozdoby w przemysłach przejściowych. Wg. nowych badań, szatelperonien i ulucien są już związane człowiekiem współczesnym.

Anatomia zmiany Czaszka z jaskini Border w RPA zcal okresu, w Na stanowisku Kostienki na Ukrainie jak dotąd Wykopaliska w jaskini Kebara napochodzi innych Około 50 i odkryto tys. latnajstarsze BC stanowiskach Proto – Pierwsze kultury proto-oryniackie pojawiają Okres koegzystencji różnych zespoły w Europie, ok. 45 tys. ternie lat BP bliskowschodnich wykazały, że na na tym którymgórnopaleolityczne przedstawiciele AMHdatowane stanowili niewielką oryniackie kultury AMH zaczynają się w Kostienkach i na Bałkanach w okresie populacji ludzkich, poprzedzający (ok. 50 tys. lat BCi cal). Niewspółcześni ma jasnych koegzystowali dowodów kto był ich neandertalczycy ludzie przez ekspansje do Europy. W tym 50 -45 tys. lat BC cal (45 -40 tys. BP). populację afrykańską. wytwórcą, ale prawdopodobnie odpowiadają one pierwszemu upowszechnienie sięszczątki AMH i kultury tysiące lat, za nim ok. 50 tysięcy lat temu AMH wcześniej rozpoczęli lub nieco Najstarsze aktualnie AMH z Europy etapowi rozprzestrzenianiasamym się ludzi okresie, współczesnych. górnopaleolitycznej przekracza 150 swoją i populacyjną. rozpoczyna się ekspansja w pochodzą z jaskini Cavallo we Włoszech i są ekspansję kulturową tysięcy lat. tego. Około 38 kierunku Azji. W okresie między 30 datowane na Przez 45 -43 większość tys. lat BC cal. okresu między a 13 tysięcy lat zostają tys. lat różnice BC cal kulturowe (35 tys. BP) w Europie skolonizowane wszystkie Centralnej pojawiają się już masowo AMH i innymi populacjami były zespoły kontynenty łącznie z Ameryką i wczesno niewielkie. - oryniackie, Biorąc podcharakteryzowane uwagę Australią m. in. obecnością ostrzy procesu kościanych z długotrwały charakter rozszczepioną podstawą. Z okresu około 35 zastępowania innych populacji tys. lat BC cal znamy więcej szczątków ludzi przez AMH, (m. in. dowody na współczesnych z jask. Mladeč w autochtoniczną ewolucję Czechach) i zaawansowane przejawy sztuki neandertalczyków, również fakt naskalnej i mobilnej jak (Vogelherd, Niemcy). W pozostawienia przez też nich tym okresie istnieją przemysły przejściowe, zanikające stopniowo wyraźnego śladu w kulturze AMHdo około 30 -28 tys. lat. przejściowe), BP. Najpóźniejsze wystąpienia (przemysły wydaje osobników cechach się, że o „rewolucja” hybryd neandertalskich datowane są na ok. 24 -21 górnopaleolityczna to przede tys. lat BP. wszystkim zjawisko kulturowe, a nie antropologiczne.

Kultura oryniacka Ludność kultury oryniackiej prowadziła gospodarkę podobną do neandertalskiej, wykorzystując stosunkowo dobre warunki klimatyczne interstadiału Hengelo. Kluczowe różnice kulturowe widoczne są nie tyle w sferze kultury materialnej (wyłącznie technologie wiórowe, intensywna produkcja narz. Kościanych i kompozytowych), co w sferze zachowań symbolicznych. Pochówki, a przede wszystkim sztuka figuratywna wskazują na kluczowe różnice w sferze wierzeń, a także w zdolnościach do konceptualizacji otaczającego świata. Wytwory sztukinoszą ślady Okreszłożonych rozwoju kultur oryniackich Pochówki oryniackie rytuałów, a zmarli mobilnej jak klasycznie dzielono na V faz, są bogatotakiewyposażani, co sugeruje kompleksowe Człowiek-lew z pozagrobowego. definiowanych obecnością wyobrażenia nt. świata Vogelherd nie tylko charakterystycznych typów dowodzą talentu ostrzy kościanych. W obrębie tej oryniackich kultury występują facje lokalne, wytwórców, ale np. kremska, charakteryzująca pozwalają także się produkcją małych wiórków. zorientować się w Technologia wytwórczości złożoności ich narzędzi jest dużo prostsza niż w koncepcji religijnych. środkowym paleolicie. Dominuje technologia wiórowa, typowe narzędzia to wkładki wiórowe, zdławce, wiórowe drapacze, przekłuwacze i rylce. Częstą formą są rdzenie łódkowate. Zaskakującą cechą oryniackiego malarstwa naskalnego jest to, że od samego pojawienia się wykazuje ono tak wysoki poziom rozwoju, w zasadzie bez żadnej ewolucji (j. Chauveta, Francja).

Kultura grawecka W okresie między 29 a 23 tys lat BP następowała, mimo kilku cieplejszych wahnięć, oziębianie i kontynentalizacja klimatu. Dominującym środowiskiem stał się tzw. step mamuci wraz z charakterystyczną fauną wielkich zwierząt stadnych. Jako, że było to środowisko o wyjątkowej wydajności w produkcji biomasy zwierzęcej, paradoksalnie tworzyło to świetne warunki dla rozwoju nowego, graweckiego kompleksu kulturowego. Charakterystycznym zabytkiem tych kultur były grawety, tylczaki, wykorzystywane jako ostrza broni miotanej. Rozwój broni dystansowej, m. in. dzięki ostrzom kościanym i miotaczowi oszczepów doprowadził do intensyfikacji i specjalizacji myślistwa. Łatwość w pozyskiwaniu pożywienia poprzez masowe odławianie zwierząt stadnych umożliwiła budowanie osad wielosezonowych oraz znaczący rozwój zdolności artystycznych i wiedzy. Do innowacji graweckich należy zaliczyć plastykę figuralną z wypalanej gliny, rzeźbę portretową, tkactwo i plecionkarstwo. Pierwszym etapem rozwoju kultur graweckich jest kompleks Pavlowienu, istniejący w Europie Centralnej między 30/29, a 24/23 tys. lat BP (m. in. słynne stanowiska Pavlov i Dolni Vestonice). Nieco później rozwijają się kultury graweckie w zachodniej części kontynentu (Perigordien). W konsekwencji tego dynamicznego kultury rozwoju kultury te zajmują obszar od Półwyspu Iberyjskiego aż po jezioro Bajkał. Na całym terytorium występują nie tylko graweckie wytwory kultury materialnej, ale także ślady podobnych wierzeń, wyznaczane licznymi znaleziskami figurek tzw. Wenus. Ważnym aspektem wierzeń graweckich był Figurki Wenus pogrzebowy. nawiązują do Obserwujemy późniejszych także rytuał wyobrażeń Wielkiej Matki, symbolu obfitości i znaczną komplikację funeralnych Sztuka mobilna rozwijazwyczajów się także w kulturach płodności. Grawetien jest pierwszą tak Grawecka plastyka Właściwości figuralna wypalonej (tu: z Dolnich gliny (pogrzebowych), widoczną między innymi w zachodniej strefy grawetienu. Widoczna na W kulturach graweckich znajdujemy dowody uchwytną kulturyz Vestonic) archeologicznie osiągnęła znali poziom jużjakwspólnotą ludzie umożliwiający pochówkach zbiorowych, ten pochodzący zdjęciu figurka z Bressempouy dowodzi Budowle mieszkalne w osadzie na istnienie szamanizmu, zarówno w złożono postaci materialnej i oryniackiej, duchowej w oto Europie. Wg. tworzenie przedstawień ale wkultury charakterze gravetienie Dolnych Vestonic. W jednym grobie wysokiego kusztu paleolitycznych Pavlowskiej wmotywów dolnych Vestonicach specyficznych w sprawność sztuce, jakistnienia i sztuka dzięki niektórych badaczy dowodzi toten także portretowym. zastosowano Podobną proces do dwóch młodych mężczyzn i kobietę. rzemieślników. W Perigordienie rozwija się (Morawy) dość solidne ztakim uwagi naświata bezpośrednim znaleziskom jak grób wspólnego języka –figurek. być może osiągnęła były dopiero wyrabiania w cywilizacjach Interpretacja takich znalezisk nie jest łatwa. także malarstwo naskalne. długotrwały charakter osadnictwa. szamana z okolic Brna na Morawach. praindoeuropejskiego. Górnopaleolityczne ozdoby – Pavlowien. starożytnego.

Maksimum zlodowacenia W okresie między 20 a 18 tys lat BP (BC cal podobnie) następuje drugi i największe maksimum zimna ostatniego zlodowacenia. W tym okresie centrum rozwoju kultur wschodnio-graweckich przenosi się z Europy Centralnej bardziej na południowy wschód (kultura kostienkowsko-awdiejewska i późniejsze jednostki). Nasze ziemie są odwiedzane tylko epizodycznie (stanowisko Kraków-Spadzista). Wschodni grawetien kontynuuje tradycje wyspecjalizowanego myślistwa. Na zachodzie, po okresie hiatusu osadniczego, ok. 19 tys. lat BP pojawia się nowa kultura solutrejska z charakterystycznymi ostrzami liściowatymi i kontynuacją rozwoju sztuki naskalnej i mobilnej. Ważnym dowodem na Ziemie Polskie w maksimum ostatniego afrykański rodowód zlodowacenia – zasięg lądolodu. człowieka i stosunkowo niedawne zastąpienie poprzednich populacji są badania mt. DNA, sugerujące bardzo silne podobieństwa między współczesnymi ludźmi i ich afrykańskie pochodzenie. Jednak badania DNA jądrowego, dziedziczonego po obu rodzicach, dostarczają pełniejszych wyników i Kultury wschodniograweckie kontynuują rozwójwykluczyć, oparty na nie można intensywnym, wyspecjalizowanymże myślistwie, a w także na tym polu zasadzie na eksploatacji stad dużych gł. mamutów. Kultura górnego paleolitu osiągassaków, apogeum rozwoju. nasza wiedza będzie W kulturze kostienkowsko-awdiejewskiej, mezyńskiej i in. podlegać Tabliczka z syberyjskiego stanowiska Malta, modyfikacjom. jednostkach budowane są trwałe osady z domami z kości prawdopodobnie stanowiła rodzaj kalkulatora mamutów, jak tendo z Mezyriczi astronomicznego obliczania(Ukraina). faz Słońca i Księżyca.

Kultura magdaleńska Gdy we wschodniej części Europy kultury póżno-graweckie osiągają apogeum, a potem schyłek swojego rozwoju, na zachodzie, od ok. 17 tys. BP rozwija się kultura magdaleńska. W początkowym etapie ta jednostka kontynuuje tradycje paleolityczne, osiągając najwyższy poziom w zakresie rozwoju sztuki naskalnej. Stopniowo, dzięki mniejszej specjalizacji myślistwa i wykorzystaniu bardziej różnorodnej, mniejszej zwierzyny (renifery, konie) ludzie kultury magdaleńskiej przystosowują się do zmieniających się warunków środowiska, podczas gdy przedstawiciele wschodniego grawetienu zmuszeni są migrować w poszukiwaniu kurczących się zasobów megafauny. Wraz z końcem epoki lodowcowej następują gwałtowne zmiany w kulturze i podstawach gospodarki. Ludzie kultury magdaleńskiej będą pierwszymi kolonizatorami opustoszałego podczas zlodowaceń Niżu Europejskiego. Zmiany dotkną także ich u schyłku paleolitu daje się Sztuka paleolitu to nie tylko malarstwo naskalne i plastyka figuralna, ale także płaskorzeźby i zauważyć pewne uproszczenie i geometryzacja w wytworach sztuki. dla przedstawienia magdalenienu jest reliefy Charakterystyczne w skale, a nawet wykonywane z gliny namulisk jaskiniowych. zaawansowane krzemieniarstwo. Technologia wiórowa jest Magdaleńczycy osiągnęli naturalistycznym przedstawianiu świata paleolitu, włączają Malunki z jaskini Lascauxwyżyny (na fot. wtzw. grupa z rannym bizonem) pozwalają zauważyć, z jaką realizowana za pomocą miękkiego tłuka, przy wykorzystaniu w to wykonywanie portretowych. Na podobnie wysoki poziom Magdaleńczycy sprawności artystycznej sprawnością artyścipodobizn byli w stanie oddać i charakter zwierzęcia. potrafili dobrej jakości surowców, pochodzących często wygląd z bardzo ipokazać umiejętności naturalistycznego odwzorowania było pojawia czekać kolejne tysiące odległych wychodni. Intensywnie produkowano narzędzia prawidłowo relacje przestrzenne międzyrzeczywistości obiektami, cotrzeba ponownie się dopiero w kościane, w tym charakterystycczne harpuny, i cechuje inne Malarstwo Wytwórczość naskalne narzędziową pozwala magdaleńczyków nie tylkoostrza podziwiać sprawność intensywna magdaleńskich produkcja narzędzi artystów, kościanych, ale także lat. Interpretacja sztuki paleolitycznej nie jest prosta, niewątpliwie jednak nie była ona sztuką w sztuce cywilizacji starożytnych. Stosowano różne barwniki, a do ich nakładania używano pędzli ii wyroby, które często były bogato zdobione. Rozwój kultury umożliwia m. in. takich wejrzenie jak widoczne w skomplikowany tu(dmuchawek). harpuny, charakterystyczne paleolitycznych dla wierzeń. magdalenienu Nanie scena IV. z. Bogato jaskini dzisiejszym rozumieniu tego słowa, a świat stanowiła raczej przedstawień efekt działań wzdjęciu: sferze symbolicznej, paleolitycznych Lokalizacja byłafazy przypadkowa. magdaleńskiej, tak, aerografów jak w przypdku starszych jednostek Lascaux, dla zdobione która były także byłaz których inne rodzajem wyroby, podziemnego takieścian, jak miotacze oszczepów odwiedzanego (ten. Wpowyżej i ze pokrywanego stanowiska istotnej ówczesnych ludzi. Praktyki szamańskie, magia myśliwska, odtwarzanie historii i Malowidła dostosowywano do kształtu nadając im plastyczność. Lascaux poszczególne podzielono na kilka faz, ostatnie reprezentują już sanktuarium, etap schyłkowego paleolitu. malowidłami Bruniquel) przez kilkasię pokoleń magdaleńczyków. mitologii ludów paleolitu towtylko niektóre salach z możliwości. przedstawienia grupują określonych jaskini.