Gio vin L Th H H THNG CC

Giáo viên: Lê Thị Hà

HỆ THỐNG CÁC THỂ LOẠI VĂN HỌC D N GIAN ĐÃ HỌC VĂN HỌC D N GIAN Truyện dân gian Thơ ca dân gian Lớp 6 Lớp 7 Truyền thuyết Ca dao Truyện cổ tích Tục ngữ Truyện ngụ ngôn Truyện cười

Tuần : 20 Tiết: 73 TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT

Tiết 73: TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT I- Giới thiệu tục ngữ là gì? Tục ngữ là gì? =>Tục ngữ là những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về tự nhiên, lao động sản xuất, con người và xã hội.

II- Đọc- hiểu văn bản: 1. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng, Ngày tháng mười chưa cười đã tối. 2. Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa. 3. Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ. 4. Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt. 5. Tấc đất tấc vàng. 6. Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền. 7. Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống. 8. Nhất thì, nhì thục.

Tiết 73 - Bài: TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT I- Giới thiệu: Có thể chia 8 câu tục ngữ II- Đọc- hiểu văn bản: trong bài làm mấy nhóm? Mỗi nhóm gồm những câu nào? Gọi tên từng nhóm đó. =>Có thể chia 8 câu tục ngữ này làm hai nhóm : - Câu 1, 2, 3, 4: Những câu tục ngữ về thiên nhiên. - Câu 5, 6, 7, 8: Những câu tục ngữ về lao động sản xuất.

1. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng, Nhóm 1: Tục ngữ về thiên nhiên. Ngày tháng mười chưa cười đã tối. 2. Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa. 3. Ráng mỡ gà có, nhà thì giữ. Nhóm 2: Tục ngữ về lao động sản xuất. 4. Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt. 5. Tấc đất tấc vàng. 6. Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền. 7. Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống. 8. Nhất thì, nhì thục.

II – Đọc-tìm hiểu văn bản 1. Những câu tục ngữ về thiên nhiên

Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng, Ngày tháng mười chưa cười đã tối. Nhận xét gì về vần, phép đối và biện pháp nghệ thuật trong câu tục ngữ này. Các yếu tố có tác dụng gì trong biểu đạt? -Vần lưng: năm- nằm; mười- cười -Các cặp từ trái nghĩa: đêm ><ngày; sáng><tối -Biện pháp nói quá: chưa nằm đã sáng; chưa cười đã tối -Điệp từ: tháng, chưa, đã =>Các yếu tố này làm nổi bật đặc điểm của hai tháng trong năm Câu tục ngữ đã nêu lên đặc điểm gì của thiên nhiên? =>Tháng 5: đêm ngắn, ngày dài; =>Tháng 10: đêm dài , ngày ngắn. Cơ sở nào để người xưa rút ra kinh nghiệm này? =>Quan sát hiện tượng thiên này trong thực tế. Kinh nghiệm này có giá trị như thế nào trong đời sống? => Câu tục ngữ giúp con người chủ động tính toán, sắp xếp thời gian, công việc, sức lao động, cả việc giữ gìn sức khỏe

Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng Ngày tháng mười chưa cười đã tối. -Nghệ thuật: + Gieo vần lưng: năm-nằm, mười-cười + Đối lập: (đêm-ngày, sáng-tối); + Nói quá: (chưa nằm đã sáng, chưa cười đã tối); điệp từ(tháng, chưa, đã) -Nội dung: Tháng năm đêm ngắn ngày dài và tháng mười ngày ngắn đêm dài. Bài học(kinh nghiệm): cần tranh thủ, chủ động sắp xếp công việc thời gian cho hợp lí.

Đọc lại câu 2 và trả lời các câu hỏi sau: 2. Nhiều sao thì nắng, vắng sao thì mưa. Em có nhận xét gì về nghệ thuật dùng trong câu? =>2 vế đối xứng với các cặp từ trái nghĩa (nhiều - vắng, nắngmưa), vần lưng. Câu tục ngữ đã nêu lên đặc điểm gì của thiên nhiên? => Đêm trước nếu trời nhiều sao thì sẽ nắng vào ngày mai, ít sao thì trời sẽ mưa. Kinh nghiệm này có giá trị như thế nào trong đời sống? => Giúp con người có ý thức biết nhìn sao để dự đoán thời tiết, sắp xếp công việc

Câu 2: Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa -Nghệ thuật: + gieo vần lưng: nắng-vắng + hai vế đối nhau: mau-vắng; nắngmưa + Kết cấu: nhân – quả + điệp ngữ: sao, thì -Nội dung: Đêm trước nếu trời nhiều sao thì sẽ nắng vào ngày mai, ít sao thì trời sẽ mưa. Bài học (kinh nghiệm): Giúp con người có ý thức biết nhìn sao để dự đoán thời tiết, chủ động sắp xếp công việc.

3. Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ.

Đọc lại câu 3 và trả lời các câu hỏi sau: 3. Ráng mỡ gà có nhà thì giữ. Em có nhận xét gì về nghệ thuật dùng trong câu? =>vần lưng, vần cách; hình ảnh cụ thể “có nhà thì giữ” ý chỉ sắp có bão lớn. Câu tục ngữ đã nêu lên đặc điểm gì của thiên nhiên? => Ráng vàng xuất hiện phía chân trời là dấu hiệu sắp có bão Kinh nghiệm này có giá trị như thế nào trong đời sống? => Giúp con người có ý thức chủ động giữ gìn nhà cửa, hoa màu khi có bão.

Câu 3: Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ. Nghệ thuật: - Câu , gieo vần - Hoán dụ - Kết cấu: nhân – quả Nội dung: Dự báo thời tiết quan sát mây buổi chiều tà Hàm ý: Cần chủ động sắp xếp công việc tránh rủi ro.

Tiết 73 - Bài: TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT I- Giới thiệu: II- Đọc- hiểu văn bản: 1 - Những câu tục ngữ về thiên nhiên. Câu 4:

Đọc lại câu 4 và trả lời các câu hỏi sau: 4. Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt. Em có nhận xét gì về nghệ thuật dùng trong câu? =>vần lưng, vần cách Câu tục ngữ đã nêu lên đặc điểm gì của thiên nhiên? ÞTháng 7 thấy kiến di chuyển lên chỗ cao biết là sắp có lụt Kinh nghiệm này có giá trị như thế nào trong đời sống? =>Giúp con người có ý thức dự đoán lũ lụt từ một hiện tượng tự nhiên để chủ động phòng chống.

Câu 4: Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt. Nghệ thuật: - Câu hai vế, gieo vần - Kết cấu: nhân – quả Nội dung: Dự báo thời tiết quan sát hiện tượng kiến di chuyển chỗ ở lên nơi cao hơn vào tháng 7 âm lịch. Cần chủ động gìn giữ nhà cửa, hoa màu, … tránh rủi ro thiệt hại.

Sưu tầm một số câu tục ngữ về thiên nhiên - Ráng vàng thì nắng, ráng trắng thì mưa. - Quạ tắm thì ráo, sáo tắm thì mưa. - Mây xanh thì nắng, mây trắng thì mưa. - Chuồn chuồn bay thấp thì mưa. Bay cao thì nắng bay vừa thì râm. - Kiến đen tha trứng lên cao Thế nào cũng có mưa rào thật to. - Mây kéo xuống biển thì nắng chang, Mây kéo lên ngàn thì mưa như trút” -Mống đông vồng tây, chẳng mưa dây cũng bão giật”

II – Tìm hiểu văn bản 1. Những câu tục ngữ về thiên nhiên 2. Những câu tục ngữ về lao động sản xuất

Đọc lại câu 5 và trả lời các câu hỏi sau: 5. Tấc đất tấc vàng. Em có nhận xét gì về nghệ thuật dùng trong câu? =>phép so sánh, từ ngữ so sánh đã được lược bỏ, cách nói trở nên hết sức ngắn gọn và cụ thể. Qua phép so sánh, câu tục ngữ đã nêu lên ý nghĩa? Þđất được coi như vàng, quí như vàng, nói lên giá trị của đất đối với đời sống lao động sản xuất của con người Bài học thực tế từ kinh nghiệm này là gì ? =>Giúp con người có ý thức được giá trị của đất, tránh hiện tượng lãng phí đất đai.

Câu 5: Tấc đất tấc vàng. Nghệ thuật: - Hình thức : gieo vần - So sánh Nội dung: Giá trị một tấc đất bằng một tấc vàng. Giá trị của đất đai trong sản xuất nông nghiệp, khuyên con người cần sử dụng đất đai có hiệu quả.

6. Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền.

Đọc lại câu 6 và trả lời các câu hỏi sau: 6. Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền. Cách dùng từ trong câu tục ngữ có gì đặc biệt? Điều đó có tác dụng gì? =>câu tục ngữ dùng từ Hán Việt, làm cho cách diễn đạt có phần trang trọng, nhấn mạnh tính chất quan trọng của vấn đề được nêu trong câu tục ngữ. Vấn đề được nêu lên trong câu tục ngữ là gì? ÞNêu thứ tự các nghề, các công việc đem lại lợi ích kinh tế cho con người: nuôi cá-> làm vườn-> làm ruộng Kinh nghiệm này giúp con người điều gì? =>Giúp con người khai thác tốt điều kiện, hoàn cảnh tự nhiên để tạo ra của cải, vật chất.

Câu 6: Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền. Nghệ thuật: - Hình thức : gieo vần - Liệt kê Nội dung: Khẳng định thứ tự lợi ích các nghề. Nuôi cá -> làm vườn -> làm ruộng.

Tiết 79 - Bài: TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT I. Giới thiệu: II- Đọc- hiểu văn bản: III. Tìm hiểu văn bản 1. Những câu tục những về thiên nhiên 2 - Những câu tục ngữ về lao động sản xuất Câu 6: Giúp con người khai tốt điều kiện, hoàn cảnh tự nhiên để tạo ra của cải, vật chất.

7. Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống.

Đọc lại câu 7 và trả lời các câu hỏi sau: 7. Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống. Cách dùng từ trong câu tục ngữ có gì đặc biệt? Điều đó có tác dụng gì? =>câu tục ngữ dùng từ Hán Việt, làm cho cách diễn đạt có phần trang trọng, nhấn mạnh tính chất quan trọng của vấn đề được nêu trong câu tục ngữ. Vấn đề được nêu lên trong câu tục ngữ là gì? ÞNêu thứ tự quan trọng của các yếu tố trồng lúa nước của nhân dân ta Kinh nghiệm này giúp con người điều gì? =>Giúp cho nông dân thấy được tầm quan trọng của từng yếu tố trong quá trình canh tác lúa nước.

Câu 7: Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống. Nghệ thuật: - Hình thức : gieo vần - Liệt kê Nội dung: Khẳng định thứ tự quan trọng của các yếu tố: nước, phân, chuyên cần, giống với trồng trọt nông nghiệp. Đảm bảo 4 yếu tố để mùa màng bội thu.

Tiết 79 - Bài: TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT I. Giới thiệu: II- Đọc- hiểu văn bản: III. Tìm hiểu văn bản 1. Những câu tục ngữ về thiên nhiên 2 - Những câu tục ngữ về lao động sản xuất Câu 7: Giúp cho nông dân thấy được tầm quan trọng của từng yếu tố trong quá trình canh tác lúa nước.

8. Nhất thì, nhì thục.

Đọc lại câu 8 và trả lời các câu hỏi sau: 8. Nhất thì, nhì thục. Cách dùng từ trong câu tục ngữ có gì đặc biệt? Điều đó có tác dụng gì? =>câu tục ngữ dùng từ Hán Việt, làm cho cách diễn đạt có phần trang trọng; vần lưng, vần liền, ngắn gọn, nhấn mạnh tính chất quan trọng của vấn đề được nêu trong câu tục ngữ. Vấn đề được nêu lên trong câu tục ngữ là gì? Þ khẳng định tầm quan trọng của yếu tố thời vụ và yếu tố đất đai, trong đó yếu tố thời vụ là hàng đầu Kinh nghiệm này giúp con người điều gì? =>Giúp cho nông dân thấy được tầm quan trọng của từng yếu tố thời vụ và đất đai để canh tác có hiệu quả cao.

Câu 8: Nhất thì, nhì thục. Nghệ thuật: - Hình thức : gieo vần - Liệt kê Nội dung: Nhất thời vụ, thứ nhì mới đến cày, bừa cuốc xới. Thời vụ, đất đai là hai yếu tố quan trọng với nhà nông.

Tiết 73 - Bài: TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT I- Giới thiệu: II- Đọc- hiểu văn bản: III- Tìm hiểu văn bản 1 - Những câu tục ngữ về thiên nhiên 2 - Những câu tục ngữ về lao động sản xuất Câu 8: Giúp cho nông dân thấy được tầm quan trọng của yếu tố thời vụ và yếu tố đất đai để canh tác có hiệu quả cao.

Sưu tầm một số câu tục ngữ về lao động sản xuất - Con trâu là đầu cơ nghiệp. - Lúa chiêm lấp ló đầu bờ. Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên - “Đom đóm bay ra, trồng cà tra đỗ - Tua rua, bằng mặt, cất bát cơm chăm” - Đất thiếu trồng dừa, đất thừa trồng cau” - Ăn kĩ no lâu, cày sâu tốt lúa” - trời năng tốt dưa, trờimưa tốt lúa - Năm trước được cau, năm sau được lúa - Được mùa cau đau mùa lúa. - Làm ruộng ăn cơm nằm,

III – Tổng kết 1. Nghệ thuật: - Cách diễn đạt ngắn gọn, cô đúc. - Kết cấu diễn đạt theo kiểu đối xứng, nhân quả. - Cách gieo vần lưng làm cho câu văn dễ nhớ, dễ vận dụng. - Lập luận chặt chẽ, giàu hình ảnh. 2. Nội dung: Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất là những kinh nghiệm từ quan sát và là bài học quý giá của nhân dân ta.

IV – Luyện tập

Con trâu là đầu cơ nghiệp

Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm.

Cau sai quả Lúa lép Được mùa cau, đau mùa lúa.