Gezinssystemen GEBASEERD OP DE SYSTEEMTHEORIE Uitgangspunten v d

Gezinssystemen GEBASEERD OP DE SYSTEEMTHEORIE

Uitgangspunten v. d. systeemtheorie Het geheel is meer dan de delen, waarbij het eigen karakter niet te herleiden is tot de eigenschappen v. d. delen. Bijv. een groep is een verzameling van leden, waarbij de groep als geheel een eigen karakter heeft: bijv. coöperatief, energiek, lusteloos, los zand, sterk samenhangend etc.

Uitgangspunten v. d. systeemtheorie Binnen het systeem zijn de delen van elkaar afhankelijk Verandering in het systeem betekent dat het gehele systeem verandert. Een nieuwe deelnemer in de groep heeft een plaats nodig. Net als in het kippenhok heeft elke kip een eigen plek en de nieuwe kip zorgt voor onrust, omdat de hiërarchie opnieuw moet worden opgemaakt.

Uitgangspunten v. d. systeemtheorie Het systeem bepaalt in grote mate het gedrag van de individuen Henk gaat crimineel gedrag vertonen onder invloed van de groep waar hij deel van uitmaakt. Zou hij geen lid zijn van deze groep dan zou hij mogelijk geen crimineel gedrag vertonen Een team kan het beste of het slechtste in je naar boven halen (bijv. waardering of gepest worden)

Uitgangspunten v. d. systeemtheorie Het systeem probeert zich aan te passen aan de omgeving om zo te overleven. Bijstellen van doelen om aan te sluiten op de behoefte van de samenleving Creëren van nieuwe behoefte Marktonderzoek doen om in te spelen op de behoefte van consumenten

Uitgangspunten v. d. systeemtheorie Een systeem heeft de eigenschap zichzelf te handhaven en te blijven voortbestaan Als een onderdeel van het geheel overbodig wordt, dan kan men zoeken naar vervangende werkzaamheden of m. b. v. subsidie zoeken naar nieuwe mogelijkheden. Bijv. de thuiszorg die geprivatiseerd wordt kan zoeken naar redenen of werkzaamheden die voortbestaan noodzakelijk maken.

Natuurwetten De natuur is volledig gebaseerd op evenwicht Als er verandering plaatsvindt dan zal het natuurlijk evenwicht zich gaan herstellen tot een nieuw natuurlijk evenwicht is bereikt (gezond of ongezond) Begrippen die je hierbij tegenkomt zijn: Balans Eco-systeem Recht van de sterkste homeostase

Over gezinssystemen Systeemgerichte gezinstheorie en op de systeembenadering gebaseerde gezinshulpverlening zijn tegelijkertijd tot ontwikkeling gekomen en dateren uit de jaren zestig en zeventig v. d. twintigste eeuw.

Over gezinsfenomenen Een fenomeen of verschijnsel is een observeerbare gebeurtenis, in het bijzonder iets speciaals. Het woord fenomeen is afgeleid uit het Grieks en betekent letterlijk 'iets dat gezien kan worden' (Grieks: phainomenon = observeerbaar) Het systeemkarakter v. h. gezin kan bekeken worden vanuit de volgende aspecten: Gezinsrollen, gezinsposities en gezinsfenomenen Het ouderlijk subsysteem en het subsysteem v. d. kinderen. Gezinsmythen en gezinsgeheimen De dynamiek v. h. gezinssysteem en de “verandering in samenhang” hierbinnen. De levenscyclus van het gezin Het gezin in de sociale omgeving

Gezinsrollen en -posities Een rol is een manier waarop men zich gedraagt en die typerend is voor die persoon (speler). (definitie) Een sociale rol is een geheel van min of meer bindende verwachtingen ten aanzien van het gedrag van een persoon in een bepaalde positie.

Gezinsrollen en -posities De volgende spelers zijn bij een rol betrokken: De positiebekleder, ten aanzien van wie bepaalde verwachtingen bestaan Degenen die verwachtingen hebben t. a. v. de positiebekleder De leden van het systeem die ervoor zorgen of er reeds voor gezorgd hebben dat iemand uit het systeem in die bepaalde positie terechtkomt of is gekomen.

Gezinsrollen en -posities Het innemen van de positie gebeurt vaak onbedoeld of onbewust. Er ontstaat onevenwicht of een vacuüm die door een speler wordt ingevuld om het evenwicht te herstellen. Bijv. speler moeder wordt ziek, speler dochter neemt de moederrol over.

subsystemen Het gezinssysteem bestaat uit het ouderlijk subsysteem en het subsysteem van de kinderen. Tussen de subsystemen zit een grens en de openheid van de grens is bepalend voor een geestelijk gezond of ongezond gezinsysteem.

De grens tussen het ouderlijk subsysteem en het subsysteem van de kinderen Te starre grens Normale grens Te open grens

Effect van de grenzen �Een te starre grens tussen de subsystemen betekent dat ouders voor kinderen niet bereikbaar zijn. Bezig met eigen carrière, hypotheeklasten, kind in de kinderopvang, kind moet overal aan meedoen. �Een te open grens betekent dat ouders hun kinderen als vrienden zien en de rollen die men heeft niet duidelijk zijn. �Een normale grens betekent dat ouders de ouderrol vervullen en kinderen kind kunnen zijn en worden opgevoed (gesocialiseerd) voor hun toekomstige rollen.

Te open grensfenomenen De zondebok (zwarte schaap, pispaal, bliksemafleider, oud vuil) Er is sprake van hardnekkige afleidingsmanoeuvres naar één kind. Alle onvrede komt bij dit ene kind terecht De ouders kunnen onderling problemen hebben. Als dat het geval is hebben ze meestal de neiging om deze problemen te ontkennen Beide ouders uiten voortdurend verwijten aan het adres van het eerdergenoemde kind Het kind past zich aan dit patroon aan en doet eraan mee, in die zin dat het gedrag gaat vertonen dat een rechtvaardiging vormt voor de verwijten die ouders in zijn richting maken.

De zondebok In situaties, waarin de ouders onderling een probleem hebben, maar dit niet kunnen oplossen, kan de zondebok in dit vacuüm springen, door alle (negatieve) aandacht op zich te richten. Het zorgt voor ‘stout’ gedrag en zorgt zo voor aandacht. Het gedrag zal extremer worden naarmate de ‘reddingspoging’ meer vereist. Het kan zelfs zo ver gaan dat ook de broertjes en zusjes in het ‘spel’ mee gaan spelen met ondersteuning van de ouders.

Parentificatie (maken tot ouder) �In situaties, waarin een ouder de ouderrol niet vervult of kan vervullen, kan dit vacuüm worden opgevuld door een kind. Dit kan voorkomen in het eenoudergezin Dit kan voorkomen bij ziekte van een ouder Dit kan voorkomen wanneer ouders deze taak onvoldoende invullen � Door onbekwaamheid (verstandelijke beperking) � Door onbekwaamheid omdat men geen ouder wil/kan zijn. �Kenmerkend is dat het kind verantwoordelijkheden heeft die bij ouders horen te liggen. (kind kan geen kind zijn)

Parentificatie (maken tot ouder) Parentificatie is een ongewenst fenomeen. Het kind hoort kind te kunnen zijn. Parentificatie past niet bij de machtstructuur van de rol van het kind en indien de rol niet meer nodig is, dan geeft dit problemen bij de macht weer over te dragen wanneer men terug moet naar het eigen subsysteem.

De go-between In situaties waarin het kind de communicatie in het gezin in stand houdt is sprake van de go-between. Het kind is sfeergevoelig De ouders zijn niet in staat een warme sfeer te creëren Het kind wordt de communicatiefunctionaris en zorgt ervoor dat er momenten van gezelligheid ontstaan Het kind zal er ook voor zorgen om deze gezelligheid zo lang mogelijk te laten duren. Het kind voelt zich verantwoordelijk voor het bij elkaar houden van de ouders/gezin door ruzie te voorkomen.

De perverse triade Er is sprake van drie personen in een interactiepatroon Twee personen behoren tot dezelfde hiërarchie en de derde tot de lagere De hogere in de hiërarchie gaat een bondje aan met die uit de lagere waarbij dit bondje gericht is tegen de hiërarchische gelijke Ouder gebruikt het kind (dwingt het kind om disloyaal te zijn met de andere ouder) Vader die altijd werkt en afwezig is. Moeder beklaagt zich bij het kind en lost de situatie niet op met haar man.

Gezinsmythen en -geheimen Bij een gezinsmythe is het van belang dat de buitenwereld hiervan op de hoogte is Bij een gezinsgeheim is het de bedoeling dit voor de buitenwereld te verbergen Ze hebben beide invloed op het gezinssysteem in die zin dat men op gespannen voet leeft met de realiteit. Men moet veel energie steken in het krampachtig ontkennen van de werkelijkheid. Dit kan ervoor zorgen dat men geïsoleerd wordt als persoon of als gezin t. o. v. de omgeving.

Gezinsmythen en -geheimen Wij hebben een geweldige band met elkaar Kinderen waarop tevergeefs een beroep wordt gedaan Wij zijn een open en modern gezin en gaan in alle opzichten met onze tijd mee Homoseksuele zoon die wordt doorverwezen naar een psychiater Wij praten met elkaar over alles Dochter die zegt dat ze teleurgesteld is dat men niet bij de diploma-uitreiking was wordt doodgezwegen

Gezinsmythen en -geheimen Kenmerkend is dat men de gezinsmythe (wij zijn een fantastisch gezin) met elkaar in stand moet houden om hiermee de mythe in stand te houden Een gezinsmythe kan leiden tot ziekte van een gezinslid die wel dingen ziet, maar deze zijn onbespreekbaar Een gezinsmythe kan leiden tot niet meer spontaan kunnen reageren en normaal reageren komt in de verdrukking Een gezinsmythe is een collectief afweermechanisme om de realiteit onder ogen te zien en bespreekbaar te maken

Gezinsgeheimen Bij een gezinsgeheim doet men van alles om het geheim voor de buitenwereld te verbergen Een geadopteerde zoon die dit niet weet Een foute opa die NSB’er was in de oorlog Een vader die is ontslagen vanwege ongewenste intimiteiten met een meisje van zijn afdeling Een zoon die in de gevangenis een straf uitzit, maar waarbij wordt verteld dat hij in het buitenland studeert De oudste dochter die een abortus heeft laten plegen Een moeder die een buitenechtelijke relatie heeft met iemand van haar werk

Gezinsgeheimen �Kindermishandeling en incest vormen de ernstigste vormen van gezinsgeheimen Echter zijn deze bij de buitenwereld al vaak herkend en bekend Toch moet het gehele gezinssysteem krampachtig voorkomen dat de buitenwereld bekend wordt van het gezinsgeheim Men moet voortdurend alert zijn zich niet te verspreken Chantagemiddelen worden niet geschuwd � Het zwakke hart van vader � Het zwakke zenuwgestel van moeder Het geheim bekend maken kan dus de dood tot gevolg hebben Gezinsgeheimen zorgen voor (schijn)veiligheid, (schijn)geborgenheid en (schijn)gemeenschappelijkheid. Dus is er voortdurend sprake van schijnheiligheid.

Open en minder open systemen �Naast grenzen tussen de subsystemen zijn er ook grenzen met de omgeving die open of minder open zijn �De openheid kan o. a. te maken hebben met de geografische of religieuze redenen Boswachter, vuurtorenwachter Samenwonen in een religieuze sekte �Ook kan een gezin ervoor kiezen zich van de omgeving af te sluiten Hulpverleners dienen hierbij alert te zijn � Wat is de reden waarvoor men hiervoor kiest? � Wat heeft men te verbergen door te zeggen het wel te redden? � Waarom laat men geen ‘vreemde’ binnen? Het dilemma hierbij is het zelfbeschikkingsrecht en gedwongen hulpverlening

Totaliteit �Gezinsleden zijn onzichtbaar aan elkaar verbonden �Verandering van een enkel gebeuren hebben invloed op de verandering van de totaliteit van het systeem Vader die werkloos wordt Man die van het dak valt en eigenaar is van een Chinees restaurant Een gezinslid dat gaat trouwen en het huis verlaat betekent een herschikking van het systeem Emigranten en achterblijvers � Fase van rouwverwerking (die vaak nooit stopt (kerst, verjaardagen, geboortes, dood)) � Fase van de vraag waarom (waren wij niet goed genoeg) � Fase van de herschikking om de opgevallen plaats(rol) weer te vullen binnen het systeem (emigrant had ‘heldenrol’) � Meeleven als het niet goed gaat met de emigrant, terwijl men niets kan doen � Door verkleining van de wereld speelt het nu een minder grote rol

De levenscyclus v. h. gezin � Kinderloze fase (veel tijd voor elkaar) � Gezinsuitbreiding (vrijheidsbeperking en aandachtsverdeling) – echtelijk subsysteem uitgebreid met subsysteem kind � Schoolfase v. d. kinderen – confrontatie met de buitenwereld (geldt vooral voor de Fcultuur (sterke FIJNMAZIGE familieband – Family First)) � Stabilisatiefase – opvoeding totdat het eerste kind het nest verlaat � Het lege nest – echtelijk systeem blijft over � Pensioenfase – stoppen met werken � Grootouderfase – genieten van de kinderen zonder al te grote verantwoordelijkheid � De afscheidsfase – een partner wordt dement of overlijdt. Dit kan leiden tot afhankelijkheid van de kinderen en de vraag in hoeverre de kinderen tijd kunnen en willen vrijmaken.

De levenscyclus v. h. gezin Elke overgang tussen de fases vragen om herschikking van het systeem Een niet geslaagde overgang tussen twee fases heeft invloed op de overgang naar een volgende fase (stagnatie of niet overgaan naar een volgende fase) Bijv. in de eerste fase (kinderloos) heeft men onvoldoende gewerkt aan de totstandkoming van de relatievorming. Als dan een kind wordt geboren kan blijken dat men niet als eensgezind opvoedingsduo kan functioneren.

Het gezin als deel van een omvangrijk systeem �Gezinnen leven normaliter niet in een isolement. De contacten met de buitenwereld verlopen via de gezinsleden, die elk hun eigen contacten kunnen hebben. Deze contacten zijn van invloed op het gezinssysteem. Er is contact met andere waarden en normen. �Wonen doet men in een woning, een wijk, een dorp of stad etc. Al deze gegevens zijn van invloed op de gezinsleden. Wonen met 10 personen in een te kleine woning, in een onveilige buurt, heeft invloed op het gezinssysteem. De kans dat een gezinslid crimineel wordt in een omgeving waar volop hennep wordt gekweekt en met wapens rondloopt is veel groter, dan wanneer men in een buurt woont met veel grote eengezinswoningen en sociale controle.