GEOLOGIE VAN NEDERLAND Holoceen v a 11 000

GEOLOGIE VAN NEDERLAND

Holoceen (v. a. 11. 000 jr) • Warmer klimaat • Stijging zeespiegel ging in fases van: – Transgressie (snelle zeespiegelstijging) – Regressie (langzame zeespiegelstijging)

Holoceen - Zeespiegelstijging • De stijging werd veroorzaakt door: – Afsmelten ijskappen – NL aan rand van een dalingsgebied (kantelt de Noordzee in – 7 cm per 100 jaar) • door omhoogkomen Alpen/Ardennen • isostatisch evenwicht afsmelten ijskappen. – Inklinken van venen en kleien (10 m sinds Romeinen) – NU: onttrekking aardgas (verwachting enkele dm in de komende 50 jaar)

Holoceen - Boreaal • Fase 1: Regressie: Veenvorming op pleistocene dekzanden en duinvorming langs de kust • In Boreaal Basisveen achter strandwallen Waar? Noord- en West NL, IJsselmeer, Wadden

Basisveen

Holoceen Boreaal Veenontwikkeling Anderen, Drenthe

Holoceen - Atlanticum n Fase 2: Transgressiefase: (afzetting van Calais) Oude blauwe zeeklei en strandwallen Ontstaan van kreken en geulen Waar? Noord- en West NL

Oude blauwe zeeklei

Holoceen - Subboreaal • Fase 3: Regressiefase: Veenvorming achter strandwallen en duinen • In Subboreaal (vanaf 3500 BP) Hollandveen Waar? Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht

Hollandveen

Holoceen Subboreaal Amsterdam Veen in West NL: Westelijk veenweidegebied

Holoceen - Subatlanticum n Fase 4: Transgressie: (afzetting van Duinkerke) n In Subatlanticum – inbraken in het landschap Jonge zeeklei Waar? Langs de kusten

Jonge zeeklei

Waar liggen de oude en jonge zeekleiafzettingen?

Jonge duinen en oude strandwallen

Oude duinen • (5000 BP): – Strandwallen niet meer opgeruimd door de zee – Opgestoven tot duinen • Nieuwe strandwal voor de oude (4 x) – Kleiige opslibbing er tussen in, later ook veen • Den Haag: – Binnenhof = strandwal – Hofvijver en arbeiderswijken = strandvlakte

Oude duinen

Jonge duinen • 12 e eeuw: – Sterke terugwijking van de kust – Kalkrijk zand en schelpen • Hoge duinenrij - tot 60 m

Duinen • Verstoord door afgravingen – Geëgaliseerd optimale (kunstmatige) waterhuishouding – Uitstekend voor bloembollen

Afzettingen Noordelijk zeekleigebied • Jonge zeeklei • Kwelders (1 a 1, 5 m hoogteverschil) – Kwelderwallen – zandige klei/zavel – Kwelderbekken – kleiiger/zware klei – Oude landschap met terpen • http: //www. geologievannederland. nl/landschappen/zeekleilandschap • Indijken nieuwe kwelderwal voor de dijk – Landaanwinning – Jonge landschap

Afzettingen Noordelijk zeekleigebied

Zuidwestelijk zeekleigebied • Subboreaal: – Vorming strandwallen + veengebied • Subatlanticum: – Doorbraken / overstroming – Erosie van veen zeegaten (estuaria)

Ontstaan kreekruggen-poelen landschap Bron foto: beeldbank. rws. nl

Zuidwestelijk zeekleigebied • Oudland – Klei op veen, via kreken – Kreken later opgevuld met zand – Inklinking: Inversie van het landschap (2 m) • Nieuwland – Zeegaten – Zandige afzettingen tegen oudland aan – Geen inversie

Zuidwestelijk zeekleigebied • Overgebleven Oudland:

West NL – gebied achter de duinen

West NL – gebied achter de duinen • Geen jonge zeeklei! • Hollandveen deels afgegraven • Droogmakerijen oude zeeklei – 6 á 2 m-NAP:

Invloed van mens - droogmakerijen Droogleggen binnenzeeën

Rivierengebied • Jonge rivierklei-gebied – Dalingsgebied • Oude rivierklei-gebied – Opheffingsgebied

Rivierengebied - oud • Tektonische opheffing/daling • Klimaatsverandering – Glaciaal: sedimentatie – vlechtende rivieren – Interglaciaal: erosie/insnijding – meanderende rivieren • Terrassenvorming – http: //www. geologievannederland. nl/landschappen/heu vellandschap

Rivierengebied - jong • Sedimentatie gebied • Oeverwallen (0, 5 - 1, 5 m hoger) – Landinwaarts breed – Dicht bij de zee smaller • Kommen (overstromingsvlakten) • Nu: alleen nog sedimentatie in uiterwaarden (binnendijks) • http: //www. geologievannederland. nl/landschappen/rivierland schap

Invloed van mens • Kappen van bos (eind middeleeuwen) – Uitgebreide heidevelden n Potstalsysteem (eind Middeleeuwen – 1900) – – Water voor mens en dier (beekje/grondwater) Natte gronden grasland Drogere gronden (niet te droog!!!) akkers Vruchtbaarheid: Afplaggen heide potstal + (schapen)mest akkers • Zandverstuivingen door overbegrazing heide en teveel afplaggen heide

Heide & Stuifzand Wekeromse zand Kootwijkerzand

Samengevat Holoceen Subatlanticum Keileem E Holoceen Subboreaal Jonge zeeklei E Holoceen Atlanticum Basisveen O Holoceen Boreaal Veen en klei O Weichselien Oude zeeklei G Eemien Rivierzand G Saalien Dekzand L Tertiair Hollandveen I

Links • • www. geologievannederland. nl www. bodemdata. nl www. aardkundigewaarden. nl Intranet. cah. nl mediatheek bodemkaarten