GELM NVERSTES BEDEN ETM VE SPOR YKSEK OKULU

GELİŞİM ÜNİVERSİTESİ BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR YÜKSEK OKULU ANTRENÖRLÜK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ DERS NOTLARI SPOR SAKATLIKLARI ÖĞR. GÖR. ÖMÜR GÜLFIRAT

SPOR SAKATLIKLARI KAS İSKELET SİSTEMİ YARALANMALARINA GENEL BAKIŞ

Doku tipleri ¡ Kas dokusu l Esnektir ve strese dayanıklıdır l Şok emer l Hareket sağlar l Hasarlarından sonra hasar yerinde oluşan kollajen yapıdaki onarım dokusu esnek değildir l Kollajen dokunun travma sonrası organize olabilmesi için esnetme-germe egzersizleri yapılmalıdır! l Her şeye rağmen kollajen yapıdaki onarım dokusu kas kadar esnek ve güçlü olamaz Not: Kollajen (bazen kolajen veya kollojen olarak da anılır) hareket sisteminin yapı taşlarını, özellikle kemik, kıkırdak, lif ve eklemleri oluşturan proteine verilen isimdir.

Doku tipleri ¡ ¡ Tendonlar l Esneklikleri kasa göre azdır l Bol kollajen içerdikleri ve az kanladıkları için beyaz görünürler l Az kanlandıkları için geç iyileşirler Bağlar l Kemikleri birbirine bağlarlar ve esnek değillerdir l Eklem kapsüllerinin çevresini sararlar

Yaralanma tipleri ¡ ¡ Akut yaralanma l Tek bir travmatik olay tarafından oluşturulur l Yapmakta olduğunuz egzersiz programına devam etmeden önce tıbbi danışmanlık ve öneriler alın l Uygun program değişikliklerini uygulayın (dinlenme, egzersiz değişimi vs. ) Kronik yaralanma l Kronik ağrı iki haftadan uzun sürerse egzersiz programına devam etmeden tıbbi danışmanlık alın. l Uygun program değişiklikleri yapın.

İnflamasyonun belirti ve bulguları İnflamasyon (iltihap), tahriş, yaralanma veya infeksiyona karşı vücudun tepkisi anlamına gelen tıbbi terimdir. Bulaşıcı bir organizmaya (bakteriler veya virüsler gibi), antijene (vücuttaki yabancı bir madde) veya doku yaralanmasına karşı vücudun normal koruyucu tepkisidir. ¡ İlgili alanda sıcaklık artışı ¡ Kızarıklık ¡ Şişme ¡ Ağrı ¡ İşlev kaybı

Akut tedavi - RICE ¡ Ayak bileği burkulması gibi akut hasarlar hemen R I C E uygulaması gerektirir: R – rest I – ice C – compression E – elevation ¡ Buzu doğrudan deriye uygulamayın ¡ 20 -30 dakikadan fazla buz uygulamayın

Üst ekstremite yaralanmaları ¡ § Omuz sıkışma (impingement) sendromu M. supraspinatus (1) tendonunun(2) veya subakromiyal bursanın akromion ve humerus başı arasında sıkışması ve inflame olması ile oluşur. § Kolun başın üstüne kaldırıldığı hareketlerde şikayetler oluşur. § Ellerin baş hizasının üzerine çıkarıldığı egzersizlerde ağrı oluşur. 2 1

Üst ekstremite yaralanmaları ¡ Omuz çıkığı § Daha önceden omuz çıkığı olmuş kişilere omuz eklemini öne doğru zorlayacak egzersizler verilmemelidir! § Omuz çıkığı sonrası eklemin çevresindeki kasları (rotator cuff kasları) güçlendirmek için izometrik egzersizler verilir.

Omuz Yaralanmalarını Önleme Stratejileri Ball Combo

Omuz Yaralanmalarını Önleme Stratejileri Squat to row

Üst ekstremite yaralanmaları ¡ Tenisçi dirseği (lateral epikondilit) § Önkolun arka grup yüzeysel kaslarının epicondylus lateralis’te tutundukları yerdeki inflamasyonu veya hasarıdır. § El bileği ekstansiyonu ve/ya abdüksiyonu (radial deviasyon)sırasında ağrı oluşur. § Epicondylus lateralis’e baskı uygulandığında ağrı oluşur.

Üst ekstremite yaralanmaları ¡ Golfçü dirseği (medial epikondilit) § Önkolun ön grup yüzeysel kaslarının epicondylus medialis’te tutundukları yerdeki inflamasyonu ve/ya hasarıdır. § El bileği fleksiyonu ve/ya addüksiyonu(ulnar deviasyon) sırasında ağrı oluşur. § Epicondylus medialis’e baskı uygulandığında ağrı oluşur.

Üst ekstremite yaralanmaları ¡ Karpal tünel sendromu § Medyan sinirin el bileğinden ele geçerken sıkışması sonucu oluşur. § El bileğinin sık tekrarlayan ve yanlış yapılan hareketleri sonrası görülebilir. § Bazı tıbbi durumlara (şişmanlık, hormonal değişiklikler, romatizmal hastalıklar vb) bağlı olarak da oluşabilir. § Medyan sinirin sorumlu olduğu alanlarda duyu kusurları görülür.

Alt ekstremite yaralanmaları ¡ Diz yaralanmaları § Diz bedenin en büyük eklemidir. § Diz stabilizasyonunda en önemli etken kaslardır. § En önemli kas m. quadriceps femoris’tir. § En önemli bölümü m. vastus medialis’tir

Q AÇISI Q. femoris açısı (Q açısı) anterior superior iliac spineden (ASIS) patellanın merkezine çekilen bir çizgi ile patella merkezinden tibial tubercle merkeze çekilen diğer bir çizgi arasındaki açı olarak tanımlanmıştır Insall J, Falvo KA, Wise DW. Chondromalacia patellae. A prospective study. J Bone Joint Surg Am. 1976; 58: 1 -8

Q AÇISI Q açısı diz ile ilgili yaralanmalara yol açtığı gibi, birçok etmenden ve duruş bozukluklarından etkilenebilmektedir. Connell J, Fulkerson J. The knee. Patellofemoral and soft tissues. In: Athletic Injuries and Rehabilitation. Zachazewski JE, Magee DJ, Quillen WS, Eds. Philadelphia, WB Saunders. 1996: 693 -728.

Q AÇISI Düzenli fiziksel aktivite ve spor sırasında dinamik olarak kullanılan quadriceps kası ve kasın artan kuvvet uygulama kapasitesi ile Q açısının düşürülebileceği ve böylece yüksek Q açısına bağlı çeşitli diz rahatsızlıklarının azaltılabileceği düşünülmektedir. Murat ELİÖZ. Tülin ATAN, Ajlan SAÇ Bade YAMAK, Sporcu Ve Sedanterlerde Q Açısı İle Bazı Fiziksel Özellikler Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, Cilt / Vol : 6 Sayı / No : 1 Yıl / Year : 2015

Diz ekstansörü: ¡ 1. M. quadriceps femoris l M. rectus femoris + m. vastus lateralis + m. vastur intermedius + m. vastus medialis. l Kasın tendonunun (patella ligamanı) içinde patella bulunur.

ÇAPRAZ BAĞ YARALANMALARI ¡ Dizin dış bağlarının hasarları § Medial kollateral bağ hasarı dize lateralden gelen darbelerle oluşur. § Lateral kollateral bağ hasarı dize medialden gelen darbelerle oluşur. Sağ diz ekleminin önden görünüşü Lateral kollateral bağ Medial kollateral bağ

ÇAPRAZ BAĞ YARALANMALARI ¡ Dizin iç bağlarının hasarları § Ön çapraz bağ diz ekstansiyondayken gerilir; tibia’nın öne hareketini sınırlar. § Arka çapraz bağ diz fleksiyondayken gerilir; tibia’nın arkaya hareketini sınırlar. Sağ diz ekleminin önden görünüşü Lateral kollateral bağ Medial kollateral bağ

ÇAPRAZ BAĞ YARALANMALARI ¡ Dizin iç bağlarının hasarları § Ön çapraz bağ en çok ani yavaşlama ve durmalarda, hiperekstansiyonda veya ayak sabitken bedenin döndüğü durumlarda hasarlanır. § Arka çapraz bağ en çok tibia’ya önden gelen darbelerle hasarlanır, ancak hiperekstansiyonda veya aşırı ve sert fleksiyonda da hasarlanabilir.

Alt ekstremite yaralanmaları ¡ § Menisküs hasarları Medial menisküs medial kollateral bağa yapışık olduğu ve hareket yeteneği az olduğu için travmalarda daha çok hasarlanır. Sağ diz ekleminin önden görünüşü Lateral kollateral bağ Medial kollateral bağ

Alt ekstremite yaralanmaları ¡ § Menisküs hasarları en çok diz fleksiyondayken rotasyon yaparsa oluşur. Ön çapraz bağ Medial menisküs Arka çapraz bağ Lateral menisküs Sağ tibia’nın yukarıdan görünüşü

Alt ekstremite yaralanmaları ¡ Menisküs § hasarları Medial menisküs, medial kollateral bağ ve ön çapraz bağın beraberce yırtılması durumuna “unhappy triad” adı verilir. Unhappy triad

Alt ekstremite yaralanmaları ¡ Prepatellar bursit § Diz eklemi önündeki prepatellar bursa’nın inflamasyonu sonucu oluşur.

Patellofemoral Syndrome Patellofemoral ağrı dizde bağ yırtıkları, plikasendromu, bursitler, tendinitler gibi patolojiler dışında kalan diz kapağının, eklemin üzerinde düzgün bir şekilde kaymamasından kaynaklı diz ağrılarını kapsayan bir problemdir. Genç, fiziksel aktif bireyler arasında sık görülen ön diz ağrısıdır.

Patellofemoral Syndrome

Alt ekstremite yaralanmaları ¡ Ayak bileği burkulması § Ayak en çok inversiyon pozisyonunda burkulur. § Daha az olarak eversiyonda da burkulur. § Ayak bileğinin iç veya dış tarafındaki bağlarda zorlanma, yırtık veya kopma oluşabilir. § Hasara uğrayan bölgede ağrı ve şişlik oluşur, dokunmakla hassastır.

Plantar Fasciitis ¡ Plantar fasiit en yaygın topuk ağrısı nedenidir. Plantar fasya topuk kemiğinizi ayak parmaklarınıza bağlayan düz doku şerididir (bağ dokusu). Bu doku şeridi ayak kemerinizi destekler. Eğer plantarfasyanızı gererseniz, zayıflar, şişer ve tahriş olur (iltihaplanma).

Metatarsal Stress Fractures ¡ Stres kırığı tanımlamasının içerisinde kırık terimi geçmesine rağmen gerçek bir kırık değildir. Ayağın yük taşıması esnasında her bölgenin anatomik yapı uyarınca belli bir fonksiyonu vardır. Her bölge, yürüyüşün belli fazlarında belli bir miktarda yük taşır. Ayağın anatomik özelliklerinin dışında zorlandığı durumlarda ( yanlış ayakkabı ile yürüyüş yapma, yanlış ayakkabı ile spor yapma, aşırı yürüyüş, aşırı sportif faaliyet, ayakta deformiteler) yanlış yerlere fazla miktarda yük binmesi kemiğin basınç altında kalmasına yol açar. Basınç artışı silindirik yapıda olan uzun kemiklerde ( tarak kemikleri ve kaval kemiği) kemik iliğinin ödem yanıtı geliştirmesine yol açar. Gelişen ödem kemiğin içindeki basıncı arttırır bu basınç ağrı olarak hasta tarafından algılanır.

Alt ekstremite yaralanmaları ¡ Aşil tendonu hasarları § Aşil tendonu ani koşma, zıplama, atlama gibi hareketlerle hasarlanabilir. § İleri yaşla beraber zayıflaması sonucu daha kolay hasarlanır. § Esneklik, güç egzersizleri ve iyi ısınma ile risk azaltılabilir.

Alt ekstremite yaralanmaları ¡ Shin splint sendromu § Bacaktaki (alt bacak) ağrıları tanımlar. Bacak şok emicidir. § Aşil tendonu veya arka grup kaslarda esneklik azalması, § Ön kaslarda güç kaybı, § Düz tabanlık nedeniyle oluşabilir. § Ağrı, egzersiz kesilirse biter. § Esneklik, güç egzersizleri ve tabanlık verilebilir.

Ayak Yaralanmalarını Önleme Stratejileri Kas-tendon yapısını bazı egzersiler ile güçlendirmek ayağı ve propriosepsiyonunu güçlendirir. Tibialis anteriörü güçlendirmek için, Ayak parmağına cable istasyonunda dorsifleksiyon hareketi yaptırılabilir. Resisted dorsiflexion

Ayak Yaralanmalarını Önleme Stratejileri ¡ Aşil tendonu diz bent pozisyonunda stretch edilebilir yine aynı anda diz bükülmeden gergin posizyonda ise gastrocnemius kası ve tendon yapısı gerdirilmek suretiyle egzersiz yaptırılabilir. Plantar facia’ya stretch için parmaklar her iki pozisyonda da geriye doğru çekilmelidir. Soleus stretch (knee bent) Gastrocnemius stretch (knee straight)

Ayak Yaralanmalarını Önleme Stratejileri ¡ Ayak parmak fleksörlerine ve daha derin kas gruplarına ise havlu yardımıyla egzersiz yaptırılabilir. Ayak parmağı fleksörleri Towel crunches

AYAK SAĞLIĞI Metatarsals Doğru tip ayakkabı giymek, ayak yaralanmasını önlemede son derece önemlidir. Sporcular, katıldıkları faaliyet türü için tasarlanmış özel bir ayakkabı giymelidir. Ayakkabı, sporcunun özel ayak türüne ve boyutuna uygun seçilmelidir. Kişiye özel ortodondik olarak öncelikle sakatlığı önlemek ve daha rahat hareket imkanı sağlamak amacıyla yapılmalıdır.

Ayak Bileği Yaralanmalarını Önleme Stratejileri Ayak bileği burkulmalarını önleme ve rehabilitasyon sürecine katkıda bulunmada fiziksel egzersiz yöntemlerin etkili olduğu çalışmalarda kanıtlanmıştır. Hale SA, Hertel J, Olmsted-Kramer LC. Th e effect of a 4 -week comprehensive rehabilitation program on postural control and lower extremity function in individuals with chronic ankle instability. J Orthop Sports Phys Ther 2007; 37: 303– 11.

Ayak Bileği Yaralanmalarını Önleme Stratejileri Ayak bileği burkulmalarını önlemeye ve rehabilitasyona yönelik yapılacak fiziksel aktiviteler daha çok denge ve propriyoseptif drilleri içeren hareketlerden oluşturulmalıdır. Egzersiz programları belirli sıklıkta, sürede ve şiddette; kolaydan zora, özel ekipmalar eşliğinde veya sadece vücut ağırlığı ile, bölgesel stretching uygulamaları ile birlikte, yaptırılmalıdır.

WOBBLE BOARD

PFP AND ACL(ANTERIOR CRUCIATE LIGAMENT) INJURY PREVENTION PATELLOFEMORAL AĞRI VE ÖN ÇAPRAZ BAĞ YARALANMALARINI ÖNLEMEYE YÖNELİK EGZERSİZ YÖNTEMLERİ

PFP EGZERSİZLERİ Pfp egzersizleri genelde kalça ve diz çevresinde bulunan kas gruplarını güçlendirmeye yönelik aktiviteleri içerir. kalçaya stretching uygulamaları ile birlikte internal rotasyon, adduction, valgus diz egzersizleri yaptırılmalı ve quadriceps kası stretch edilip güçlendirilmelidir. Bir çok sakatlığın bu kasın güçsüzlüğünden kaynaklandığı yapılan çalışmalarda bildirilmiştir. Callaghan MJ, Oldham JA. Quadriceps atrophy: to what extent does it exist in patellofemoral pain syndrome? Br J Sports Med 2004; 38: 295– 9. Th omee R, Renstrom P, Karlsson J et al. Patellofemoral pain syndrome in young women: a clinical analysis of alignment, pain parameters, common symptoms, functional activity level. Scand J Med Sci Sports 1995; 5: 237– 44

Example hip strengthening exercise tube walking →

Example multi-joint exercise: step-up to balance

Example balance exercise: single-leg balance reach

Example plyometric exercise: hop to stabilization

BEL AĞRISI VE SAKATLIKLARI (DİSK HASARLARI) LOMBER DİSKOPATİ (BEL FITIĞI)

BEL FITIĞI Disk herniasyonu (bel fıtığı), intervertebral disk boşluğunun ötesine uzanan disk materyalini tanımlamak için kullanılır. Disk herniasyonuna bağlı sinir kökünde bası olabilir ve bu durumda lumbasakral radikulopati(sinir kökü hasarı) terimi kullanılır. Internal disk hasarı ise diskin iç yapısının bozulduğu ancak dış yüzeyinin normal olduğu bir durum olarak tanımlanır.

Bel Fıtığına Bağlı Sinir Basısı

Disk herniasyonları bulging, protrüzyon ve ekstrüzyon olarak sınıflandırılabilir. normal 00: 37 Bulging Protrüzyon Ekstrüzyon 50

SAKROİLİAK EKLEM FONKSİYON BOZUKLUĞU ¡ Eklemde herhangi bir patoloji saptanmadığı, fakat eklemin alt ekstremiteye yük dengesini sağlamada biyomekaniksel olarak yetersiz olduğu durumlarda sakroiliak eklem fonksiyon bozukluğu söz konusudur. ¡ Sakroiliak eklem fonksiyon bozukluğunda ağrı akut veya kronik, tek ya da her iki tarafta, orta şiddette ve devamlı ya da sızlayıcı şekilde olabilir. Genellikle küçük bir travmadan sonra ortaya çıkar. Kalça üzerine düşme, ani bir şekilde ağır bir cismi kaldırma, ani doğrulmalar gibi. Ağrı tüm kalçaya, kasık ve tüm alt ekstremiteye yayılabilir; fakat tipik olarak ağrılı bölge spina iliaka posterior superiorun 10 cm aşağısı ve 3 cm yukarısı arasıdır.

Sakroiliak eklem disfonksiyon bozukluğu tanısı klinik ile konulur. Radyolojik yöntemlerle bir bulguya ulaşılamaz.

SAKROİLİAK EKLEM FONKSİYON BOZUKLUĞU Kronik dönemde; Bel ve kalça stabilizasyon egzersizleri. Germe egzersizleri ve fizik tedavi uygulamaları yaptırılabilir.

Disk herniasyonları en sık L 4 -5, L 5 -S 1 düzeylerinde görülür. L 5 ve S 1 sinir kökleri en sık etkilenen köklerdir.

Omurga bozuklukları ¡ Kifoz, lordoz ve skolyoz § Omurgada doğal olarak kifoz ve lordoz vardır. Bunların aşırı olması patolojiktir. § Skolyoz tamamen anormaldir.

Omurga bozuklukları ¡ § Kifoz, lordoz ve skolyoz Kifozda, omurganın torakal bölümündeki eğrilik artmıştır.

Omurga bozuklukları ¡ Kifoz, lordoz ve skolyoz § Lordozda, omurganın lumbal bölümündeki eğrilik artmıştır. § Lordozda oluşan bozukluklar: § Kalça fleksörleri kısalır § Gluteal ve karın kasları gerilir ve zayıflar. § Pelvis öne doğru devrilir.

Omurga bozuklukları ¡ § Kifoz, lordoz ve skolyoz Skolyozda omurgada yana doğru eğilmeler olur.

TEŞEKKÜRLER!