Geboorte leven en dood van sterren Paul Groot

Geboorte, leven en dood van sterren Paul Groot Afdeling Sterrenkunde, IMAPP Radboud Universiteit Nijmegen pgroot@astro. ru. nl

Overzicht Honours cursus ‘Geboorte, leven en dood van sterren’. 10 cursus avonden: 9 x hoorcollege + 1 x excursie 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. De Aarde en de Mens: onze plek in het Heelal De Zon, onze ster; kijken naar sterren Waterstof: de schone motor De geboorte van sterren Het leven van sterren: diversiteit aan de hemel De nadagen van sterren en hun dood De overblijfselen van sterren Eén, twee, veel sterren. De sterren in het Melkwegstelsel Excursie

Overzicht Honours cursus ‘Geboorte, leven en dood van Sterren’ Cursus avonden: College 1: 17/9 College 2: 24/9 College 3: 1/10 College 4: 8/10 College 5: 15/10 22/10 NIET: Herfstvakantie College 6: 29/10 College 7: 5/11 College 8: 26/11 College 9: 3/12 Colleg 10: 10/12

Literatuur Honours cursus ‘Geboorte, leven en dood van sterren’. Boek bij het college: ‘An introduction to the Sun and Stars’ Simon F. Green and Mark H. Jones Online materiaal: http: //www. cambridge. org/catalogue. asp? isbn=0521546222&ss=res Presentaties op het web: http: //www. astro. ru. nl/ -> Studiemateriaal

1: De Aarde in het Heelal: Ø Ø Ø Ø De Aarde: hoe en wat Het Zonnestelsel: hoe en wat De afstanden tussen de planeten en de Zon Seizoenen, de beweging van planeten, de kalender Tijdsrekening De leeftijd van de Aarde en het Zonnestelsel De Zonsomgeving

De Aarde Basis gegevens: Ø Ø Ø Ø Straal: 6380 km* Massa: 5. 98 x 1024 kg Aantal mensen: 6. 5 miljard Land oppervlak: 30 % Water oppervlak: 70 % Atmosfeer: druk 1 atmosfeer Samenstelling: N 2, O 2, CO 2 Ø Volume water: ~1. 4 miljard kubieke kilometer…. * Zie Appendix A 1 in het boek.

Doorsnede van de Aarde

De Aarde: atmosfeer

De Aarde & De Maan Vormen een dubbelplaneet. Maan: ¼ van de Aarde Afstand: 385000 km

Het Zonnestelsel De Zon met negen (nee, ACHT!) planeten: Pluto Jupiter Neptunus Aarde Mars Saturnus Uranus Mercurius Venus

Exotische werelden • Niet allemaal saai en bekraterd. • Verkenning van ons Zonnestelsel is cruciaal geweest voor een beter beeld van ons Zonnestelsel, maar ook van andere zonnestelsels en hoe sterren en planeten vormen.

Mercurius

Venus

Maan

Maan landing 1969

Mars

De Gasreuzen Jupiter Saturnus Neptunus Uranus

Jupiter: de reus

De Galileische manen van Jupiter Io Europa Ganymedes Callisto Exact 400 jaar geleden!!!

Wonderlijke werelden Io

Europa Subterrane oceaan

Saturnus: magistraal

Saturnus, de ringen

Titan!

Uranus & Neptunus

Het Zonnestelsel Ø Banen zijn (bijna) cirkelvorming Ø Alle planeten draaien in dezelfde richting rond de Zon Ø Bijna alle planeten draaien in dezelfde richting rond hun as (en rond de Zon) Ø De rots-achtige planeten zitten aan de binnenkant en de gasreuzen buiten

Het Zonnestelsel

Het Grut Ø Tussen Mars en Jupiter de asteroiden gordel: voornamelijk steengruis

Het Grut II Ø Buiten de baan van Neptunus: de Kuiper gordel van ‘vuile sneeuwballen’.

De Dwergplaneten Ø Maar er zijn ook grotere ‘Plutinos’ Xena [2100 miles]

De Seizoenen • Wat veroorzaakt de seizoenen? A. De schuine stand van de Aardas B. De eccentriciteit van de Aardbaan.

De Seizoenen

Een Zonsverduistering

Een Maansverduistering

De Sterrenbeelden bv. Orion: De Krijger

De Ecliptica (Dierenriem) Is de verzameling sterrenbeelden die in het pad staan dat de Zon aan de hemel beschrijft in de loop van het jaar (de ecliptica = baanvlak van de Aarde).

Van tijd en afstand • De afstand van de Aarde naar de Zon noemen we 1 Astronomische Eenheid (1 AU)

Van tijd en afstand • De tijd voor de Aarde om 1 keer rond Zon te gaan (t. o. v. de sterren) is een jaar. • De tijd voor de Aarde om 1 keer rond zijn as te gaan is 1 dag. Maar let op! Ø Zonnedag: tijd tussen twee meridiaandoorgangen van de Zon Ø Sterrendag: tijd tussen twee meridiaandoorgangen van de sterren! ØDat scheelt 4 minuten per dag!

Het meten van afstanden • Meten van relatieve afstanden makkelijk, maar absolute afstanden moeilijk. • Beste manier: een eclips van Venus!!! • Het moment van start van eclips is cruciaal. Zon Venus A B Aarde

Het meten van afstanden • Overgang van Venus op 8 juni 2004, gezien met de 20 cm telescoop van de RU

De parallax meting 2 p 1 AU Zon Aarde d De afstand van de ster: tan p = d / 1 AU ≈ p Dit is de definitie van de afstandsmaat ‘parsec’ : een ster staat op 1 parsec afstand als hij een parallax vertoont van 1 boogseconde.

De Ruimte Is leeg!

De Afstand Aarde - Zon Ø De afstand van de Aarde naar de Zon is 200 Zon-stralen (bv 1 mm tot 20 cm) Ø De afstand van de Zon tot Pluto is 8000 Zon-stralen (bv 1 mm tot 8 meter) Ø De afstand van de Zon tot de eerste ster is 6 miljoen zonstralen (bv 1 mm tot 6 kilometer) Ø En daar tussen: zit niets….

Zon in de Melkweg

De Andromedanevel

Messier 74