GASTRONTESTNAL HORMONLAR ve NROENDOKRN TMRLER Prof Dr Sadi

GASTROİNTESTİNAL HORMONLAR ve NÖROENDOKRİN TÜMÖRLER Prof. Dr. Sadi Gündoğdu İ. Ü CERRAHPASA TIP FAKÜLTESİ Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı

• Nöroendokrin TM (NET): Nöroendokrin diferansiyasyon gösteren epitelyal tm’ler • Bazı klinik ve patolojik özellikler tm’ün yerine özgü ancak diğer özellikler tüm NET’lerde ortak

Gastroenteropankreatik NETler • Pankreatik NET (adacık hücre tm) • Karsinoid tm

Pankreatik NET ‘ler

q. Gastrinoma q. Insulinoma q. VIPoma q. Glucagonoma q. Somatostatinoma

Zollinger-Ellison sendromu (Gastrinoma) • Üst jejunumda ülserasyon, gastrik asit sekresyonunda artış ve pankreasın beta hücrelerinden kaynaklanmayan adacık hücre tm • Gastrin sekresyonu artar- gastrik asit salınımı artar • • % > 90 peptik ülser (+) • %75 –duedonum ilk kısımda, %14 distal duodenumda, %11 jejunumda • Rekürrens sık

• Diyare belirgin bir bulgu olabilir • Diyareye neden olan faktörler: – Artan gastrik asid sekresyonu→volüm yükü → ince barsak ve kolondan tam olarak emilemez – Artan asit sekresyonu → pankreasın HC 03 üretme kapasitesini aşar → azalan p. H pankreas sindirim enzimlerini inaktive eder→safra asitleri ile yağ etkileşimini bozulur, incebarsak villusları hasar görür – Yüksek serum gastrin düzeyleri Na ve su emilimini inhibe eder

• Gastrinomalı hastaların 1/3ünde tanı sırasında metastaz • En sık met yeri= Karaciğer

• Karın ağrısı ve diyare en sık başlangıç şikayetleri • Yanma tarzında ağrı • Kilo kaybı • GI kanama • Nefrokalsinozis öyküsü veya renal kolik → MEN 1? • Endoskopide-belirgin gastrik kıvrımlar

• Serum gastrin düzeyi — • Gastrik asit(gastrik p. H < 5. 0)+ açlık serum gastrin >1000 pg/m. L • Sekretin stim. testi — serum gastrin düzeyinde ≥ 200 pg/m. L artış olması tanısal

Insulinoma • Insulinomalar nadir pancreatic adacık tm’leridir • Çoğu sporadik, bazıları MEN 1 ilişkili • Insulin ↑→ Glukoz ↓→Hypoglisemi

• Açlık hipoglisemisi, (bazılarında postprandial olabilir) + nöroglikopenik semptomlar • ±sempatoadrenal (otonomik) semptomlar • Kilo artışı

• Nöroglikopenik semptomlar – konfüzyon – görmede bozukluk – davranış değişikliği – amnezi

• Sempatoadrenal semptomlar – çarpıntı – terleme – titreme

Whipple Triadı • Hastanın semptomları hipoglisemi ile tetiklenir • Semptomlar mevcut iken bakılan kan şekeri düzeyi düşük • Glukoz uygulanması ile semptomlar geriler

• soliter/multiple, benign/malign olabilir • çoğu soliter ve benign • Multiple insulinomalar daha nadir ve MEN 1 ilişkili • Tanı uzamış açlıkta (72 st uzamış açlık testi) hipoglisemi sırasında artmış insülin ve Cpeptid düzeyleri

VIPoma • Vazoaktif intestinal polipeptid (VIP) salgılayan NET’ler • Çoğu pankreasta lokalize • VIP intestinal epitel hc’lerinde reseptöre bağlanır →adenilat siklaz ve c. AMP üretimi aktive → lümene net sıvı ve elektrolit sekresyonu: diyare

• Çoğu hastada VIPoma sendromu – Pankreatik kolera sendromu – Verner-Morrison sendromu

• Sulu diyare+ hypokalemia + hipokloridi (VIP gastrik asit sekr. Suprese eder) • Gaita volümü >700 m. L/gün (açlıkta bile ) ve % 70 hastada > 3000 m. L/gün • Gaita : kokusuz, açlıkta persiste eden, yüksek Na konsantrasyonlu, düşük ozmolal açık (sekretuar diyare özellikleri) • Karın ağrısı hafif/yok

Glukagonoma • Pankreasın alfa hücrelerinde kaynaklanır

• Klinik sendrom: – Nekolitik migratuar eritem (NME) – cheilitis – diyabet – anemi – Kilo kaybı – Diyare – Veniz tromboz – Nöropsikiyatrik semptomlar

Somatostatinoma • Pankreas adacık D hücreleri • Somatostatin : insülin, glukagon, gastrin ve GH inh. eder • Kolesistokinin ile stimüle olan pankreatik enzim sekresyonunu ve safra kesesi kontraksiyonunu , intestinal aminoasit absorbsiyonunu, gastrik asit sekresyonunu inh eder • barsak hareketlerini azaltır böylece intest, nal geçiş zamanını arttırır

• En sık semptomlar karın ağrısı ve kilo kaybı • İnsulin sekr inh →Diyabet • Kolesistokinin salgısı ↓ →safrakesesi kontr ↓ → Kolelitiyazis • Pankreatik enzim ve HCO 3 sekr inh → intestinal lipid emilimi ↓ → Diyare –steatore • Gastrin sekr ↓ → Gastrik hipokloridi

Karsinoid Tm • En sık gastrointestinal orijinli (%55)

• “Karsinoid sendrom” karsinoid tm lerden salgılanan çeşitli humoral faktörler sonucunda oluşan semptomlardır • Tipik karsinoid sendrom: flushing ve diyare – Daha çok ince barsak kaynaklı metastatik karsinoid tm ‘lerde görülür

• Gastrik karsinoid tm’ler üçe ayrılır: – kronik atrofic gastrit ve pernisiyöz anemi – gastrinoma ile ilişkili (ZES)-MEN 1 – sporadik • İnce barsak: karın ağrısı ve/veya intermitan obstrüksiyon • Appendiks : insidental • Transvers ve inen kolon ve rektal karsinoidler: barsak alışkanlıklarında değişiklikler, obstrüksiyon veya kanama • Rectal karcinoidler: rektal muayene veya endoskopi sirasında insidental

GLP-1 (GLUCAGON-LIKE PEPTIDE-1) • Oral glukoz iv glukoza göre insüin salınımını daha fazla stim eder • Bu etki GLP-1 gibi GI peptidler aracılığı ile oluşur • GLP-1 ince barsak L-hücrelerinden besinlere yanıt olarak salgılanır

• GLP-1 glukoza bağımlı olarak pankreas adacık hücrelerinden insülin salınımını uyarır • Gastrik boşalmayı yavaşlatır • Yemek sonrası glukagon salınımını inh eder • Yemeyi azaltır

• GLP-1 düzeyleri tip 2 Dm de azalır • Tip 1 DM de GLP-1 regülazyonu bozulabilir