Fr hndum til hugar Breytingar slensku atvinnulfi 1995

Frá höndum til hugar Breytingar í íslensku atvinnulífi 1995 – 2005 möguleg þróun til 2015 Hvað gekk á í atvinnulífinu á áratugnum 1995 – 2005? Hvaða kraftar voru þar að verki? Skar Ísland sig eitthvað úr hvað þetta varðar?

Upplýsinga- og þekkingarsamfélagið tekur til alls samfélagsins; bæði þess hefðbundna og nýja!! • Peter F Drucker. , , Þessi breyting þýðir að í dag sjáum við þekkinguna sem mikilvægustu auðlindina. Mikilvægi auðlinda eins og lands, vinnuafls og fjármagns felast aðallega í þeim skorðum sem þær setja. Án tilveru þessara auðlinda blómstrar þekkingin ekki og án þeirra getur stjórnun ekki skilað árangri. En þar sem virk stjórnun er til staðar, það er beiting þekkingar á þekkingu, getum við alltaf höndlað þessar hefðbundnu auðlindir” • Micael E Porter. Aðspurður sagði Porter að ekki væri hægt að flokka atvinnuvegina í nýja og gamla; framsækna og úrelta. Það væri miklu frekar hvernig staðið væri að hlutunum heldur en í hvaða atvinnuvegi væri verið að vinna sem réði úrslitum um árangur í atvinnulífinu og hvað varðar samkeppnislega yfirburði

Birtingarform þekkingarsamfélagsins • Sérfræðingarnir taka völdin • Hækkandi tekjur – meiri launamunur • Framleiðnilágar þjónustugreinar sitja eftir í launaþróun • Vöxtur án starfa • Útrás – úthýsing • Vöxtur án takmarkana

Dæmi um mikinn vöxt • Írland og Lúxemborg dæmi um lítil hraðvaxta hagkerfi • Meðalvöxtur landsframleiðslu 5, 7% og 4, 9% á árunum 1985 – 2005 • Hagvöxtur á Íslandi var 3, 1% á sama tíma • Á Ísland eftir seinni áratuginn af samfelldum vexti?

Árlegur vöxtur landsframleiðslu á Írlandi, Lúxemborg og Íslandi 1985 – 2005

Ísland og framleiðnibyltingin • Vöxtur langt fram á síðustu öld byggðist á handafli • Þróun landsframleiðslu og landsframleiðslu á unninn tíma á Íslandi og Bandaríkjunum. 2000 = 100; sem þýðir að landsframleiðsla á unninn tíma vex meira á Íslandi en USA 2000 - 2003

Bakslag frá 2004? • Landsframleiðsla og fjöldi starfandi 2000 - 2006

Framleiðslugreinarnar skapa rými

Aðferðafræði þekkingarsamfélagsins í framleiðsluiðnaðinum • Niðurstaðan er í stuttu máli sú að hjá þeim tveimur rekstrareiningum sem eru teknar sem dæmi, sem eru fiskvinnsla Samherja á Dalvík og slátrun og kjötvinnsla hjá Norðlenska á Akureyri og Húsavík, hafi orðið mjög mikil framleiðniaukning vinnuafls sem skilaði allt að því fjórföldum í afköstum á tímaeiningu á einstökum sviðum starfseminnar • Það eru leiddar líkur að því að þessi árangur hafi náðst með því að nota nýjustu tækni á upplýsingasviðinu og dæmigerð þekkingarvinnubrögð sem hafi verið notuð samhliða hefðbundnum aðferðum framleiðnibyltingarinnar. Ekkert bendir til að slaknað hafi á framleiðnikröfunni frá 2004

Breytingar á vinnumarkaði 1995 - 2004 • Er hægt að sjá tilfærslu á vinnuafli frá framleiðslugreinum til þjónustugreina 1995 2004? • Eru breytingar á íslenska vinnumarkaðnum hvað varðar færslu vinnuafls frá framleiðslustörfum til þekkingar og þjónustustarfa í takt við það sem hefur verið að gerast í nálægum löndum? • Verður tiltækur mannafli til að standa undir væntingum um aukinn orkuiðnað og aukningu í hátæknigreinum samfara frekari vexti hjá stóru fjölþjóðlegu þjónustufyrirtækjunum s. s. fjármálastofnunum?

Starfandi eftir starfsstéttum 1995 og 2004. Allt landið

Starfandi eftir atvinnugreinum 1995 og 2004. Allt landið

Starfandi eftir atvinnugreinum 1995 og 2004. Utan höfuðborgarsvæðisins

Þróun atvinnutekna 1998 - 2005

Hlutverk erlends vinnuafls 1998 - 2005

Hvernig styður menntakerfið við þróunina • Til að skoða framboð fyrir atvinnulífið er rannskað hvað margir hafa útskrifast úr atvinnulífs tengdum greinum (í flokkunum; samfélagsvísindum – lögfræði, viðskipta og hagfræði, náttúrufræði – stærðfræði, tæknigreinum – verkfræði og landbúnaðar – matvælafræði) • Núverandi framboð virðist nægja til að styðja áframhaldandi vöxt • Hvað kemur á undan eggið eða hænan? Er það aukin menntun sem örvar atvinnulífið eða öfugt?

Fjöldi í háskólanámi og brautskráðir með háskólapróf 1994 – 1995 og 2004 – 2005. Útgjöld hins opinbera til háskóla 1998 og 2005

Er þróunin öðruvísi í Svíþjóð og Danmörku? Hlutfallsleg skipting og hlutfallsleg breyting á nokkrum hagstærðum.

Hvert stefnir vinnuaflið? Spá um fjölda starfandi eftir atvinnugreinum 2015

Hvað þýðir þetta fyrir einstakar greinar? • Við úrvinnslu talnanna hér að framan kemur í ljós að fjölgun sérfræðinga og sérmenntaðs starfsfólks fullnægir þörfum tækni og þjónustugreina fram til 2015 • Sjávarútvegurinn og álframleiðslan munu einungis nota rúmlega 5% af mannaflanum 2015 en standa undir allt að 45% af heildarútflutningi 2015 samkvæmt rannsókninni

Hvernig mun útflutningur og landsframleiðsla þróast? • Ef þróun útflutnings verður sú sama 2006 – 2016 og hún var 1995 – 2005 þá verður þjónustuútflutningur orðinn meiri en vöruútflutningur • Ísland er með lágt hlutfall útflutnings af landsframleiðslu (ath. erlendar þáttatekjur) • Hátt útflutningshlutfall er mikilvægt fyrir lítil hagkerfi

1995 – 2005 er framreiknað til 2015

Landsframleiðsla og vöruútflutningur 2015. Vöruútflutningur festur og í seinna dæminu er spá SI um hátækniiðnað tekin með (á verðlagi 2005)

Hlutfallsleg skipting útflutnings á Íslandi, Svíþjóð og Danmörku og sem hlutfall af landsframleiðslu

Landsframleiðsla og útflutningshlutfall í fámennum OECD ríkjum

R Square = 0, 73

Fámennustu þjóðirnar innan OECD raða sér í 1, 3, 4, 5, 6, 7, og 8 sætið á topp 10 listanum yfir landsframleiðslu á mann 2005 Byggt á árunum 2000 - 2005

Framreikningur á þróun tekna eftir atvinnugreinum til 2015

Samantekt • Á árunum 1995 – 2005 var Ísland á hraðari ferð til þess sem kallað hefur verið þekkingarsamfélag en Svíþjóð og Danmörk • Framleiðsluiðnaðurinn (sjávarútvegurinn með) hefur aukið framlegð vinnuafls mikið á síðustu árum og notað til þess tæki og tól þekkingarsamfélagsins • Það eru sérfræðingar og sérmenntað starfsfólk sem leiðir vinnumarkaðinn. Ruðningsáhrif menntunar • Öll innri uppbygging s. s. Menntakerfið, vinnumarkaðurinn og öflugur fjármálamarkaður hefur styrk til að stuðla að áframhaldandi vexti • Á árunum 1995 – 2004 urðu þau vatnaskil að fleiri unnu við þjónustu en framleiðslu á landsbyggðinni

Samantekt • Við sjáum einnig dæmi um neikvæðu hliðar þekkingarsamfélagsins: mikið vinnuálag, lág laun áfram í framlegðarlágum þjónustugreinum, félagslega einangrun o. fl. • Það bendir margt til þess að til að bæta lífskjörinn enn frekar þurfi útflutningur að aukast • Kraftur lítilla hagkerfa er mikill. Þau virðast að nokkru falla undir kenningar um klasa • Það bendir ekkert til þess að þurfi að koma til árekstra varðandi vinnuaflið á milli vaxandi þjónustu- og tæknigreina og framleiðsluiðnaðarins • Samkæmt rannsókninni virðist Ísland hafa verið á hraðri leið til þess sem kallað hefur verið þekkingar- eða þjónustusamfélag með kostum þess og göllum. Ekkert bendir til annars en svo muni verða áfram á næstu árum.