FINDIK Youn olarak Karadeniz Blgesinde yetitirilen fndk bugn

FINDIK

Yoğun olarak Karadeniz Bölgesinde yetiştirilen fındık, bugün ülkemizin 33 ilinde üretilmektedir. Ekonomik olarak 395 bin aile yaklaşık 540 bin hektar alanda fındık üretimiyle uğraşmakta olup, bu da tahminen 2 milyon nüfusa tekabül etmektedir. Fındık üretimi yapan işletmelerin %61’inin, başka bir ifade ile 240 bin işletmenin (Trabzon, Giresun ve Ordu illerinde) tek geçim kaynağını fındık oluşturmaktadır. 1991 tarım sayımı sonuçlarına göre ortalama fındık işletme genişliği 14. 5 dekar olup, toplam işletmelerin %48’i 20 dekarın altında, %97’si ise 100 dekarın altındadır. Ülkemizdeki ortalama işletme büyüklüğü (59 dekar) dikkate alındığında fındık işletmelerinin (bahçelerinin) 4 kat daha küçük olduğu görülmektedir. Dünya fındık üretiminde ilk sırada yer alan ülkemiz dünya üretiminin yaklaşık % 70 ini oluşturmaktadır. Ülkemizdeki dikim alanlarındaki artışa paralel olarak üretimde meydana gelen artış ve özellikle İtalya ve İspanya’ nın üretimi artırması Dünya fındık üretimini artırır iken tüketimde çok fazla artış olmaması (Gelişmiş ülkelerde nüfus artışı negatif olmaktadır) bazı yıllar ülkemizde büyük miktarda fındık stoklarının oluşmasına neden olmakta ve ülke ekonomisi bu durumdan olumsuz etkilenmektedir. Beslenmemizde önemli bir yeri olan fındık günlük yaşantımızda çok geniş şekilde tüketilen bir yiyecek olmamakla birlikte, çerez olarak , çeşitli işlenmiş şekillerde ve birçok yiyeceğe katılarak tüketilmektedir. Fındık kabuğu ülkemizde çoğunlukla yakacak maddesi olarak kullanılmaktadır. Oysa fındık kabuğu çeşitli sanayi kollarında (Kontralit , Sunta , Yer Muşambaları, Plastik, Boya, Parlatma Yağı v. s. ) hammadde olarak çok rahat kullanılabilir. Fındık dünyada en çok aranan kuru meyve özelliğini yıllardan beri korumaktadır. Kuru meyveler arasında kullanım alanı % 35 civarında olan fındığın yaklaşık % 75 i ülkemizden ihraç edilmektedir. Yıllardan beri ülkemizin geleneksel ihraç ürünlerinden olan fındıkta, 1995 yılında 185 bin ton iç fındık ihraç edilerek 590 milyon dolar, 1996 yılında 143 bin ton iç fındık ihraç edilerek 443 milyon dolar, 1997 yılında 138 bin ton, iç fındık ihraç edilerek 621 milyon dolar, 1998 yılında 137 bin ton iç fındık ihraç edilerek 579 milyon dolar, 1999 yılında 121 ton iç fındık ihraç edilerek 443 milyon dolar, 2000 yılında 112 bin ton iç fındık ihraç edilerek 367 milyon dolar, 2001 yılında ise 174 bin ton iç fındık ihraç edilerek 485 milyon dolar döviz girdisi sağlanmıştır.

Ülke ekonomisi için bu kadar önemli olan fındıkta çözülemeyen bazı sorunlar bulunmaktadır. Yıllardan beri uygulanmakta olan destekleme politikaları fındık alanlarının aşırı genişlemesine neden olmuş, kanun ve yönetmeliklerde belirtilen alanların dışındaki alanlara üretim kaydırılmıştır. Üretimdeki artış iç ve dış talepten fazla olduğu yıllarda fındıkta büyük sıkıntılar yaşanmakta ve alımlarda görevlendirilen kuruluş olan Fiskobirliğin elinde stoklar oluşmaktadır. Ayrıca üretim ve tüketim dengesinin üretim lehine bozulması dış piyasalarda büyük çapta fiyat düşmelerine neden olmaktadır. Çeşitli kuruluşlardan edinilen bilgilere göre ülkemiz yaklaşık yılda 400 bin ton kabuklu fındık ihraç edebilmektedir. İç tüketimde de 40 -50 bin ton kullanıldığı düşünülürse yıllık toplam talep yaklaşık 440 - 450 bin ton olmaktadır. Üretimin bu miktarın üstüne çıkması sürekli sorun yaratmaktadır. Soruna kalıcı çözüm; üretim alanlarının belli miktarlara çekilmesiyle sağlanabilir. Bu amaç doğrultusunda Bakanlığımız fındık alanları üzerinde bir çalışma yapmış ve yaklaşık 100 bin hektar alanda yönetmelik dışı fındık bahçesinin bulunduğunu tespit etmiştir. Bu alanların sökümü için Bakanlar Kurulu Kararı çıkartılmasına rağmen kaynak yokluğundan dolayı çalışma henüz başlatılamamıştır. Ayrıca yeni dikimlerde ayrı bir kararnameyle 13 ille sınırlandırılmıştır. 24 Nisan 2001 tarih ve 24382 sayılı Resmi Gazete’de Fındık Alanlarının Tespitine ve Sökülen Fındık Bahçeleriyle Birlikte yerine Alternatif Ürün Yetiştireceklerin Desteklenmesine Dair 2001/2218 sayılı Kararı yayımlanmıştır. Ancak bu Kararı yürürlükten kaldıran ve 24 Nisan 2001 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe giren 2001/3267 sayılı Fındık Alanlarının Tespitine Dair Bakanlar Kurulu Kararı 27 Kasım 2001 tarih ve 24596 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Fındık Üretiminin Planlanması ve Dikim Alanlarının Belirlenmesi ile Fındık Yerine Alternatif Ürün Yetiştirmeyi Tercih Eden Üreticilerin Desteklenmesine Dair Esas ve Usuller Hakkındaki Yönetmelik 11 Ocak 2002 tarih ve 24637 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

DÜNYA FINDIK ÜRETİMİ Dünyada fındık bütün kıtalarda yetiştirilmekle birlikte üretimin en fazla olduğu yer Asya kıtasıdır ( Kuzey Anadolu Bölgesi). Türkiye’nin dışında ticarete yönelik üretim yapan ülkeler; İtalya ve İspanya dır. ABD, Rusya, Yunanistan, Çin, İran, Romanya ve Portekiz’de de fındık yetiştirilmesine rağmen, üretimin az olması nedeniyle dünya ticaretinde söz sahibi değildirler. Tablo 1’de Dünya fındık üretimi ve başlıca üretici ülkeler verilmiştir. Tablo 1 : Dünya fındık üretimi ve başlıca üretici ülkeler (1000 ton) ÜLKELER 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 TÜRKİYE 520 305 490 455 446 410 580 530 470 625 İTALYA 100 75 127 120 98, 7 127, 6 138, 7 119 120 İSPANYA 23 12 24 15 6, 5 25 16, 5 27, 8 17, 8 26, 2 ABD 20 34 20 35 17 42, 6 14 36, 3 20, 4 43, 5 DÜNYA 656 425 694 633 613 600 767 802 691 875 Tablo 1’in incelenmesinden görüleceği gibi Dünya fındık üretiminde Türkiye’nin payı son yıllarda %66 -%78 arasında değişmektedir. Tablodaki ülkelerin dışında fındık üreten ülkeler arasında İran (11 bin ton), Fransa (5 bin ton) ve Yunanistan (2, 5 bin ton) gelmektedir.

TÜRKİYE FINDIK ÜRETİMİ Dünya fındık üretiminde ilk sırayı alan ülkemizde fındık tarımı yapılan bölgeler üç gruba ayrılmaktadır. 1 - I. Standart Bölge : Artvin, Rize, Trabzon, Giresun ve Ordu. 2 - II. Standart Bölge : Samsun, Sinop, Kastamonu, Zonguldak, Bolu, Sakarya ve Kocaeli. 3 - Çerezlik Bölge : İstanbul ve Bursa başta olmak üzere 25 ilimizi kapsar. I. STANDART BÖLGE: Artvin, Rize, Trabzon, Giresun ve Ordu illerinin sahil kesiminde dar bir şerit içerisinde uzanmaktadır. Bu bölge aynı zamanda eski fındık üretim bölgesi olarak adlandırılır. Bu bölgede verim daha düşük, üretim dalgalanmaları da diğer bölgelere göre daha fazladır. Bölgedeki en kaliteli fındık Giresun’ da yetişmektedir. II. STANDART BÖLGE : Samsun ilinin Terme ilçesinden başlayarak Kocaeli iline kadar devam eden sahil şeridini kaplar. Bu bölgede denize paralel yüksek dağlar bulunmadığından, fındık iç kısımlara kadar yayılmıştır. Bu bölgede fındık üretiminin geçmişi 40 -50 yıla dayanmaktadır. Dolayısıyla bu bölgedeki bahçeler daha genç ve daha düzenlidir. Bölgedeki fındık bahçesi verimleri I. Standart bölgeye göre daha yüksektir (arazi yapısının daha düz ve toprak derinliğinin daha fazla olması gibi nedenlerle). Verimin yüksek oluşu dikim alanlarının bölgede artmasına neden olmuştur. ÇEREZLİK BÖLGE : Çerezlik üretim yapan iller ülkemizin çeşitli bölgelerine yayılmıştır. Bu illerimizde yetiştirilen fındıkların dış ticaret yönünden pek fazla değeri yoktur. Üretildikleri il veya çevresindeki iller tarafından taze veya çerezlik olarak tüketilmektedir.

TABLO 2: FINDIK DİKİM ALANLARI VE ÜRETİM MİKTARLARI YILLAR 1950 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 DİKİM ALANI (1000 Ha. ) 205 256 274 288 387 428 473 514 540 540 DİK. ALANI İNDEKSİ 100 125 134 140 189 209 231 262 263 263 ÜRETİM MİKTARI(Ton) 26. 057 58. 470 62. 000 255. 000 317. 000 250. 000 180. 000 375. 000 490. 000 455. 000 446. 000 410. 000 580. 000 530. 000 470. 000 625. 000 ÜRETİM İNDEKSİ 100 224 238 979 1. 217 959 691 1. 439 1. 880 1. 746 1. 712 1. 573 2. 226 2. 034 1. 804 2. 398 Tablo 2’nin incelenmesinden görüleceği gibi 50 yıllık dönemde fındık dikim alanları yaklaşık 2. 5 kat artış göstermişken, aynı dönemde üretimdeki artış yaklaşık 200 kat olmuştur. Fındık dikim alanlarındaki gelişmelere baktığımızda; I. Standart Bölge (Ordu, Giresun, Trabzon, Rize, Artvin) 1960 yılında toplam fındık alanının yaklaşık %90 ‘ını oluşturur iken, 2001 yılında dikim alanı 380 bin hektara çıkmasına rağmen toplam alan içindeki payı %70’e düşmüştür. II. Standart bölge (Samsun ve batısında kalan Karadenize sahili olan iller Kocaeli dahil) ; toplam fındık dikim alanlarının 1960 yılında yaklaşık 30 bin hektar alanla %10’unu oluşturur iken, 2001 yılında bu miktar 160 bin hektara çıkarak toplam alanın % 30’unu oluşturmuştur.

Fındık üretimindeki gelişmeye baktığımızda; I. Standart Bölgede 1960 yılında 45 bin tonluk üretimle toplam fındık üretiminin yaklaşık %78’ini oluştururken, bu oran 2001 yılında %62’ye düşmüştür. II. Standart Bölgede ise 1960 yılında 13 bin tonluk üretimle toplam fındık üretiminin %22’sini oluştururken bu oran 2001 yılında %38’e çıkmıştır. Ülkemizdeki fındık üretiminin artmasına II. Standart Bölgedeki alan artışı ve dolayısıyla bölgedeki üretim artışı neden olmuştur. Ayrıca bu bölgede verim I. Bölgeye göre daha fazladır. 2844 sayılı fındık yasası gereği, 28 ilde yapılan ve fındık üreticilerinden alınan beyannamelerin değerlendirilmesi sonucunda ülkemizde 394. 934 çiftçi ailesinin, 540. 584 hektarlık alanda fındık yetiştirdiği saptanmıştır. TÜRKİYE’DE İŞLENMİŞ FINDIK ÜRETİMİ Ülkemizde iç fındığı işleyerek mamul hale getirme çalışmalarına 1963 -64 sezonunda başlanmıştır. Fındık işleme sanayii’nin ürünleri üç gruba ayrılmaktadır. • Birinci Jenerasyon ürünler ; Kavrulmuş, beyazlatılmış, kıyılmış, dilinmiş toz ve ezme fındık çeşitleri. • İkinci Jenerasyon ürünler ; Fındık füreleri, krokanlar ve nugatlar. • Üçüncü Jenerasyon ürünler ; Fındık filipsleri, fındık drajeleri ve araştırması süren diğer ürünler. • Son yıllara kadar sadece kabuklu ve iç fındık ihraç eden ülkemiz, fındık sanayiinin gelişmesi sonucu işlenmiş fındık ihracatına ağırlık vermeye başlamış ve bu oran toplam ihracatın yaklaşık %10’una ulaşmıştır. • Tablo 3 de fındık kırma fabrikaları ve kapasite miktarları verilmiştir.

İLLER SAKARYA DÜZCE ZONGULDAK SAMSUN ORDU GİRESUN TRABZON G. TOPLAM TABLO 3 : FINDIK KIRMA FABRİKALARI VE KAPASİTELERİ ÖZEL SEKTÖR FİSKOBİRLİK Fabrika Sayısı Kapasite(Tonİç/8 Saat) 21 17 6 13 41 21 9 128 840 875 270 605 1. 898 672 237 5. 397 2 2 - 2 4 4 2 16 25 120 - 120 100 155 75 595 Bugün ülkemizde, ileri derecede fındık işleyen toplam 21 adet tesis bulunmaktadır. Tablo 4’de fındık işleme tesisleri ve kapasiteleri verilmiştir. TABLO 4 : FINDIK İŞLEME TESİSLERİ VE KAPASİTELERİ ANA MAMÜL GRUBU (*Tüm işlenmişleri kapsamaktadır. ) Kavrulmuş, Beyazlatılmış, Kısmen Kavrulmuş ve Kısmen Beyazlatılmış Fındık Ezmesi ve Fındık Füresi Fındık Unu, Kıyılmış ve Dilinmiş Fındıklı sair mamuller(kakaolu, kakaosuz şekerli, şekersiz v. s) TOPLAM Özel Sektör Fiskobirlik Kapasite (Ton/İç/Yıl) 165 35 52 8 1950* 261 Fındık işleme sanayiinin ürettiği yukarıda belirtilen ürünlere son derece önemle fiziksel ve kimyasal kalite kontrolü uygulanmakta ve bu ürünler el değmeden ambalajlanmaktadır. Ürünlerin çeşitleri günden güne çoğalmakta ve ambalajları geliştirilmektedir.

TÜKETİM DÜNYA FINDIK TÜKETİMİ Fındığın temel gıda maddesi olmaması yanında fiyatının yüksek oluşu tüketimini oldukça sınırlamaktadır. Bu özelliğinden dolayı tüketim, genellikle kişi başına milli geliri çok yüksek olan Avrupa ülkelerinde fazladır. Fındık tüketen ülkelerde; fındığın %70’ini çikolata, %20’ sini şekerleme ve pastacılıkta, %10’unu ise kuru yemiş olarak değerlendirilmektedir. Dünya fındık tüketiminin hesaplanmasında fındık ihraç eden ülkelerin ihracat miktarları ile iç tüketimleri esas alınmıştır. Tablo 5’de Dünya iç fındık tüketimi verilmiştir. TABLO 5 : DÜNYA İÇ FINDIK TÜKETİMİ (1000 Ton) YILLAR 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 TÜKETİM 284, 9 296, 3 300, 0 305, 5 325, 5 337, 0 315, 5 355, 0 Tablo 5’ den görüleceği gibi dünya fındık tüketimi 300 bin ton/iç civarındadır. Yukarıda da belirtildiği gibi fındığın temel tüketim maddesi olmaması fiyatının yüksek oluşu tüketimini belirleyen önemli faktörlerdir. Dolayısıyla ülkelerin gelişmişlik durumları ve fındık mamulü maddelerin tüketim alışkanlıkları tüketimi büyük ölçüde belirlemektedir. Üretici ülkelerin iç tüketimleri hariç tutulduğunda dünya fındık tüketiminin yaklaşık %95’lik bölümü Avrupada tüketilmektedir. Almanya ve Rusya en büyük tüketici ülkelerdir. Bu ülkeleri Fransa, İngiltere, Hollanda, Avusturya, İsviçre ve İskandinav ülkeleri izlemektedir.

Tablo 6’da bazı ülkelerdeki kişi başına fındık tüketimleri verilmiştir. TABLO 6 : KİŞİ BAŞINA FINDIK TÜKETİMİ (Gram. /Kişi) ÜLKELER ALMANYA FRANSA HOLLANDA BELÇİKA İNGİLTERE AVUSTURYA İSVİÇRE NÜFUS (Milyon) 79, 5 56, 9 15, 0 10, 0 56, 4 7, 8 6, 9 1990 1993 1998 1999 2000 2001 1. 670 368 630 819 146 1. 252 1. 716 1. 281 314 818 1. 062 173 1. 480 2. 096 1. 075 276 400 1. 078 158 1. 316 1. 791 904 376 668 1. 289 138 770 1. 349 890 250 800 1. 400 160 890 1. 820 1. 150 610 750 2. 030 130 900 1. 730 Tablo 6’nın incelenmesinden görüleceği gibi kişi başına fındık tüketiminde ilk sırayı Belçika alırken bu ülkeyi İsviçre ve Almanya izlemektedir. TÜRKİYE’DE FINDIK TÜKETİMİ Zorunlu gıda maddesi olmaması, fiyatının yüksek olması, son yıllara kadar işlenmiş ürünlerin azlığı ve ikame ürünlerin çokluğu gibi nedenler ülkemizde fındık tüketimi sınırlı kılmıştır. Bundan dolayı küçük fiyat dalgalanmalarına karşı tüketim hacmi hemen duyarlılık göstermektedir. Diğer bir anlatımla fındığın talep esnekliği çok yüksektir. Fındık üreticisi ülke olmamıza karşın kişi başına fındık tüketiminde Avrupa ülkelerinin çok gerisindeyiz. Yıllık ortalama kişi başına tüketim 600 gr/iç tahmin edilmektedir. Tüketimin fazla olduğu iller; İstanbul, İzmir, Ankara ve Adana illeridir. Bu illeri Konya, Gaziantep ve çok sayıda Karadenizlinin yaşadığı Erzurum ili izlemektedir.

TİCARET DÜNYA FINDIK TİCARETİ DÜNYA FINDIK İHRACATI Tablo 7’de Dünya fındık ihracatı ve başlıca ihracatçı ülkeler verilmiştir. TABLO 7: DÜNYA FINDIK İHRACATI VE BAŞLICA İHRACATÇI ÜLKELER(Ton/İç) YILLAR 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 TÜRKİYE 113. 410 114. 786 138. 458 107. 225 136. 855 132. 214 157. 197 101. 420 195. 645 167. 814 171. 427 198. 044 186. 250 176. 831 143. 282 138. 248 136. 881 121. 199 112. 129 174. 728 İTALYA 29. 123 39. 465 28. 568 34. 794 20. 529 23. 318 33. 500 43. 261 30. 284 32. 456 21. 486 23. 290 16. 000 16. 760 20. 272 18. 193 16. 014 18. 331 14. 691 10. 938 İSPANYA 2. 488 8. 057 5. 747 4. 455 4. 436 7. 011 5. 795 6. 858 3. 605 4. 351 1. 899 6. 161 5. 500 5. 750 3. 233 5. 018 3. 268 4. 422 5. 326 3. 727 DÜNYA 146. 477 164. 244 174. 098 148. 393 166. 920 166. 141 198. 996 151. 539 229. 534 204. 621 194. 812 234. 789 213. 250 223. 461 183. 476 180. 103 172. 092 159. 384 152. 562 209. 705 Tablo 7’nin incelenmesinden görüleceği gibi ülkemiz fındık ihracatında %70 -80 lik payla ilk sırayı almaktadır. Türkiye’yi İtalya, İspanya izlemektedir.

DÜNYA FINDIK İTHALATI Tablo 8’ de Dünya fındık ithalatı ve başlıca ithalatçı ülkeler verilmiştir. TABLO 8: DÜNYA FINDIK İTHALATI VE ÖNEMLİ İTHALATÇI ÜLKELER(1000 Ton/İç) ÜLKELER 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 ALMANYA 80, 9 87, 4 81, 2 86, 4 89, 0 85, 6 64, 7 72, 0 71, 3 83, 0 FRANSA 17, 3 17, 7 18, 9 17, 2 15, 5 16, 3 18, 2 16, 7 13, 5 18, 4 İSVİÇRE 12, 5 13, 8 13, 2 12, 7 12, 1 13, 4 12, 7 12, 3 11, 8 13, 6 AVUSTURYA 10, 1 12, 7 12, 1 10, 1 6, 0 4, 5 4, 2 4, 4 7, 4 5, 4 BELÇİKA 9, 6 11, 1 9, 3 10, 4 9, 2 14, 1 13, 7 10, 6 14, 0 13, 0 HOLLANDA 9, 8 12, 8 10, 8 6, 4 6, 3 4, 2 2, 2 3, 3 3, 2 3, 3 İNGİLTERE 7, 9 9, 8 9, 0 3, 4 3, 6 3, 4 2, 6 2, 4 2, 3 AB Toplamı 139, 0 150, 3 164, 0 159, 2 160, 8 156, 1 137, 8 138, 5 150, 0 166, 9 ABD 4, 2 4, 1 3, 5 6, 6 4, 1 3, 9 4, 6 5, 6 4, 6 5, 4 TOPLAM 215 232 223 230 199 183 182 191 218 Tablo 8’in incelenmesinden görüleceği gibi 2001 yılında toplam ithalatın yaklaşık % 77 lik bölümünü AB oluşturmaktadır. 2001 yılında Almanya toplam ithalatın yaklaşık % 38’ini oluşturmaktadır.

TÜRKİYE FINDIK TİCARETİ TÜRKİYE FINDIK İHRACATI Türkiye dünya fındık ihracatının yaklaşık %70 -80’ini oluşturmaktadır. Tablo 9’da ülkemizin fındık ihracatı verilmiştir. TABLO 9 : TÜRKİYE’NİN FINDIK İHRACATI ( Ton/1000 $) ÜRÜN 1999 2000 2001 2002* Miktar Değer 533 1. 184 623 1. 178 675 928 316 362 121. 199 443. 894 112. 129 366. 737 174. 727 Fındık Ezmesi 178 763 602 1802 76 239 55 134 Fındık Unu 6619 23889 6560 20659 6580 17969 2242 5210 Fındık Yağı 1. 418 3. 358 1. 470 2. 749 3. 484 3. 624 2. 794 2. 494 Kabuklu Fındık İç Fındık 486. 087 56. 362 136. 974 *Ocak-Temmuz Türkiye 50’nin üzerinde ülkeye fındık ihraç etmektedir. İhracatta yaklaşık %85 lik payla ilk sırayı AB ülkeleri almaktadır. Toplam ihracatımızın %50’sini tek başına Almanya oluşturmaktadır. Bu ülkeyi İtalya, Fransa, Hollanda, İngiltere izlemektedir. Birlik üyesi olmayan fakat ihracatımızın yüksek olduğu ülkelerin başında İsviçre gelmektedir.

TÜRKİYE FINDIK İTHALATI Türkiye’nin fındık ithalatı bulunmamaktadır. STOK DURUMU DÜNYA FINDIK STOKU Fiskobirlik ve Ticaret Müşavirliklerinden alınan bilgilere göre 2001 yılında (1 Eylül itibariyle) dünya fındık stok miktarı, Türkiye hariç tutulduğunda, yaklaşık 21, 5 bin tondur. TÜRKİYE FINDIK STOKU Fiskobirliğin elinde 2001 yılında (1 Eylül itibariyle) 33. 446 ton fındık stoku bulunmaktadır. Türkiye stoku ise 35 bin ton civarındadır. FİYATLAR DÜNYA FİYATLARI Tablo 10’da aylar itibariyle Avrupa piyasalarındaki Türk Levant tipi fındığın FOB/100 Kg. /İç fiyatları verilmiştir.

TABLO 10: TÜRK LEVANT TİPİ FINDIK FİYATLARI (DOLAR/ FOB/100 Kg. İÇ) AYLAR 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 OCAK 298 285 191 442 315 230 403 445 410 352 350 245 ŞUBAT 285 274 180 500 284 204 431 445 405 360 345 237 MART 274 263 193 475 288 270 453 425 390 365 335 251 NİSAN 269 267 202 442 272 260 476 420 400 355 334 256 MAYIS 274 280 200 506 273 270 440 420 345 334 265 HAZİRAN 278 269 199 485 284 253 470 430 440 300 330 240 TEMMUZ 275 265 212 477 304 270 435 451 305 330 232 AĞUSTOS 280 273 238 296 295 282 490 425 454 285 327 EYLÜL 273 256 290 288 303 310 460 395 330 310 241 EKİM 267 224 401 330 290 325 460 405 300 305 232 KASIM 282 196 381 317 280 325 465 430 315 325 234 ARALIK 289 200 375 339 287 357 465 410 300 335 239

TABLO 11 : ORTALAMA İHRAÇ FİYATLARI ( $/100 KG. /İÇ/FOB) 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 EYLÜL 298, 91 302, 54 330, 60 314, 30 424, 00 401, 00 361, 60 346, 72 241, 00 EKİM 358, 89 309, 41 328, 33 320, 50 434, 00 404, 00 332, 00 344, 25 232, 40 KASIM 376, 45 320, 92 323, 49 328, 80 445, 00 421, 00 349, 60 334, 20 239, 00 ARALIK 386, 62 328, 90 319, 56 336, 40 449, 00 427, 00 346, 72 323, 60 245, 50 OCAK 414, 85 333, 83 315, 35 342, 80 445, 00 432, 00 345, 75 333, 97 236, 75 ŞUBAT 469, 91 335, 02 311, 99 352, 70 456, 00 412, 00 346, 07 356, 50 251, 60 MART 474, 96 333, 88 307, 40 362, 20 455, 00 389, 00 345, 55 343000 256, 25 NİSAN 451, 17 331, 61 303, 10 380, 00 454, 00 409, 00 346, 72 329, 50 264, 60 MAYIS 479, 36 330, 00 301, 30 386, 00 453, 00 423, 00 344, 25 239, 00 HAZİRAN 481, 10 327, 76 299, 50 390, 00 453, 00 442, 00 334, 20 239, 00 TEMMUZ 488, 42 326, 11 298, 90 391, 00 436, 00 460, 00 323, 60 232, 00 AĞUSTOS 503, 64 325, 57 298, 60 393, 00 431, 00 421, 00 333, 97 327, 25 Yıllık Ortalama 396, 40 325, 46 311, 51 388, 67 444, 58 418, 00 342, 50 337, 67 AYLAR 243, 37

TÜRKİYE FİYATLARI DESTEKLEME ALIM FİYATLARI Fındık son bir kaç yıl hariç tutulduğunda yaklaşık 35 yıldır destekleme kapsamına alınan üründür. Destekleme alım kapsamına alınmasının nedeni kısaca; iç ve dış pazar fiyatlarının belli bir düzeyin altına düşmesini önlemek, fındık ihracatımızdan sağlanan döviz gelirini artırmak ve üreticiye emeğinin karşılığını vermek diye özetlenebilir. Belirlenen destekleme alım fiyatlarından (tombul fındık baz kabul edilir, sivri fındık fiyatı da tombul fındığa göre belirlenir) üreticinin fındığını almakla Fiskobirlik görevlendirilmektedir. Fındığı Fiskobirlik dışında Tüccar ve Manavlar almaktadır. Fiskobirlik her ürün dönemi başlangıcında %50 randımanlı 1 Kg. kabuklu fındık için belirlenen taban fiyatı ile piyasaya girmektedir. Türkiye’de üretilen fındığın yaklaşık %95’lik kısmı pazarlanmaktadır.

TABLO 12 : TOMBUL FINDIK DESTEKLEME ALIM FİYATLARI ( TL/Kg. ) DESTEKLEME ALIM FİYATI (TL/Kg. ) DESTEKLEME ALIM FİYAT İNDEKSİ T. E. F. E 1979 (1) 50 100 1980 110 220 207 1981 125 250 283 1982 150 300 355 1983 175 350 464 1984 (2) 275 550 705 1985 (3) 675 1. 350 987 1986 700 1. 400 1. 250 1987 1. 200 2. 400 1. 738 1988 (4) 2. 000 4. 000 2. 963 1989 (5) 2. 650 -3. 050 5. 300 -6. 100 4. 857 1990 (6) 3. 200 -3. 500 6. 400 -7. 000 7. 397 1991 (7) 5. 600 -6. 000 11. 200 -12. 000 11. 493 1992 (8) 9. 000 -9. 900 18. 000 -19. 800 18. 628 1993 (9) 14. 200 -19. 750 28. 400 -30. 500 29. 506 1994 (10) 45. 000 -63. 000 90. 000 -126. 000 65. 120 1995 80. 000 160. 000 122. 751 1996 166. 000 332. 000 215. 919 1997 400. 000 800. 000 362. 541 1998 675. 000 1. 350. 000 674. 503 1999 1. 020. 000 2. 040. 000 1. 032. 664 2000 1. 100. 000 2. 200. 000 1. 563. 453 2001 1. 500. 000 3. 000 2. 526. 540 2002 1. 615. 000 3. 230. 000 3. 906. 031 YILLAR

1. 1979/80 sezonunda destekleme alım fiyatı 37, 5 TL/Kg. olarak ilan edilmiş olup, Fıskobirlik Ticaret Bakanlığı ‘ nın onayı ile kar ve zarar Birliğe ait olmak üzere Kg. ına 2, 5 TL. ilave fiyat vererek 40 TL/Kg’a yükseltilmiş, daha sonra yine iki defa Birlik bakanlık onayı ile 5 TL/Kg fiyata ilave ederek destekleme alım fiyatı 50 TL/Kg’a yükseltilmiştir. 2. 1984 yılında destekleme alım fiyatlarında kademeli alım uygulanmış olup, aylık kademeli fiyatlar aşağıdaki gibidir. Eylül : 240 TL/Kg. Ekim : 245 “ Kasım : 260 “ Aralık : 268 “ Ocak’ 85 : 275 “ 3. Fiskobirlik 14. 08. 1985 tarih ve 3/1 sayılı Yönetim Kurulu kararı ile tombul fındık fiyatını 470 TL/Kg. , Sivri Fındık fiyatını ise 450 TL/Kg. olarak tespit etmiş, ancak 19 Eylül 1985 tarih ve 996/4 sayılı Yönetim Kurulu kararı ile ise fiyatları yeniden belirleyerek tombul fındığın fiyatını 675 TL/Kg. , sivri fındığın fiyatını ise 650 TL/Kg. a yükseltmiştir. 4. 1988 yılı fiyatları destekleme alım fiyatı değildir. 1988 yılında Birlik alım yapmıştır. 5. 1989 yılı fiyatları destekleme alım fiyatı değildir. 1989 yılında Birlik alım yapmış ve fındık fiyatlarına her hafta 20 TL/Kg. ilave fiyat verilmiştir. 6. 1990 yılı fiyatları destekleme alım fiyatı değildir. 1988 ve 1989 yıllarında olduğu gibi 1990 yılında da fındık fiyatları alım fiyatlarıdır. 1990 yılında ilk defa Fiskobirlik Fındık Yönetmeliğinde belirtilen ve fındık dikim alanlarının dışında kalanlarda fındık alım fiyatlarını 300 TL/Kg. daha düşük tutmuştur (3. 500 TL/Kg fiyat yerine 3. 200 TL/Kg. ). Ayrıca 3. 500 TL. lik fiyattan yararlanan bölgelerde ise bu fiyattan yararlanılan miktarlara bir sınırlandırma getirilerek bir önceki yıl Fiskobirliğe teslim edilen fındığın %60’ ına 3. 500 TL/Kg. ‘ dan, kalan fındık ise 3. 200 TL/Kg. dan Birlikçe satın alınmıştır.

7. 1991 yılı destekleme alım fiyatı 15 Ekim-15 Kasım arası 5. 800 TL/Kg, 15 Kasımdan sonra 6. 000 TL/Kg olarak belirlenmiştir. 8. 1992 yılı destekleme alım fiyatı aylık kademeli şekilde açıklanmış olup, 9. 000 TL/ Kg. lık fiyat Eylül ayına, 9. 300 TL/Kg lık fiyat Ekim ayına, 9. 600 TL/Kg. ’lık fiyat Kasım ayına ve 9. 900 TL/Kg. ‘ lik fiyat ise Aralık ayına aittir. 9. 1993 yılı destekleme alım fiyatı 25. 8. 1993 - 30. 9. 1993 arası 14. 200 TL/Kg. , 1. 10. 1993 - 31. 10. 1993 arası 14. 550 TL/Kg. , 1. 1993 - 30. 11. 1993 arası 14. 900 TL/Kg. , Ticaret Bakanlığının onayı ile bu fiyatlara 5. 500 TL/Kg ek fiyat uygulanmıştır. 10. 1994 yılı kampanya başından 30 Eylül’e kadar 45. 000 TL/Kg , 1 Ekim-30 Kasım 1994 arası 50. 000 TL/Kg. , 1 Aralık-31 Aralık arası 52. 000 TL/Kg , 1 Ocak -31 Ocak 1995 arası 54. 000 TL/Kg , 1 Şubat -28 Şubat arası 60. 000 TL/Kg , 1 Mart-31 Mart arası 62. 000 TL/Kg , 1 Nisan-31 Mayıs arası 63. 000 TL/Kg , alım fiyatı uygulanmıştır.

FINDIK İLE İLGİLİ ÖNEMLİ BİLGİLER. FINDIK: Demir, kalsiyum, potasyum, magnezyum ve çinko gibi mineraller, Protein ve E vitamini açısından oldukça zengin bir besin olan fındık, kalp ve damar sağlığı için çok önemli olan doymamış yağ açısından da zengindir. Ayrıca, B grubu vitaminler bakımından da zengindir. FINDIĞIN FAYDALARI: Çok iyi bir enerji kaynağıdır. Vücuda güç ve enerji verir. Beden ve zihin yorgunluğunu giderir. Fındık, kalp ve damar sağlığı açısından çok faydalıdır. Kolesterolü düşürür. Kalp ritmini ayarlamaya yardımcı olur. Düzenli olarak her gün fındık yemek Kalp krizi geçirme riskini azaltmakta çok etkilidir. Kansızlığa iyi gelir. Vücut ve kemik gelişimini destekler. Hamilelerin hem kendileri için hem de doğacak çocuk için fındık yemeleri çok faydalıdır. Cinsel gücü arttırır. Varislere iyi gelir. Fındık, soğuk algınlığı ve akciğer hastalıklarına da faydalıdır. Ayrıca, cildi güzelleştirir. FINDIK NASIL KULLANILIR? Fındık yaş ve kuru olarak tüketilebilir. Fındığın yağı da tüketilir. Yaş fındık fazla yenirse ishal yapar. Fındık yağı böbrek taşlarını ve kumunu düşürmeye yardımcı olur. Böbrek ağrılarına iyi gelir. Ayrıca, bağırsak kurtlarını düşürür. Bununla birlikte, yüksek tansiyon ve midesinden şikâyeti olanların fazla kullanmamaları tavsiye edilir.