FINANSE PUBLICZNE Funkcje finansw publicznych Dr Janusz SARNOWSKI

  • Slides: 11
Download presentation
FINANSE PUBLICZNE Funkcje finansów publicznych Dr Janusz SARNOWSKI

FINANSE PUBLICZNE Funkcje finansów publicznych Dr Janusz SARNOWSKI

Wprowadzenie

Wprowadzenie

Funkcja alokacyjna finansów publicznych Ø Synonimy do słowa „ALOKACJA” : o o dystrybucja, rozmieszczenie,

Funkcja alokacyjna finansów publicznych Ø Synonimy do słowa „ALOKACJA” : o o dystrybucja, rozmieszczenie, przeznaczenie rozdział Ø W gospodarce rynkowej alokacja dokonuje się za pośrednictwem finansów - poprzez gromadzenie i wydatkowanie zasobów pieniężnych, gdyż wejście w posiadanie określonych dóbr i usług wymaga wydatkowania pieniędzy. Ø Funkcja alokacyjna związana z pobieraniem i gromadzeniem środków pieniężnych w celu ich wykorzystania w realizacji zadań publicznych Ø ALOKACJA zasobów w świadczeniu dóbr publicznych oznacza konkurencyjne ich zastosowanie w stosunku do alokacji w produkcji dóbr prywatnych Ø Funkcja alokacyjna, polega na tym, że część dóbr i usług w wyniku działania rządu i samorządów jest alokowana poza mechanizmem rynkowym Ø Wyłączenie mechanizmu rynkowego pozwala państwu na realizację zadań publicznych, społecznych i ekonomicznych a tym samym na ograniczenie niedoskonałości mechanizmu rynkowego, Ø Aby zrozumieć istotę funkcji alokacyjnej finansów publicznych konieczne jest rozróżnienie i dokonanie podziału wszystkich dóbr na o dobra prywatne o dobra publiczne.

Dobra prywatne - cechy Ø DOBRA PRYWATNE – to towary bądź usługi dostarczane przez

Dobra prywatne - cechy Ø DOBRA PRYWATNE – to towary bądź usługi dostarczane przez rynek na zasadzie transakcji kupna-sprzedaży, między sprzedającymi i indywidualnymi odbiorcami. Wykorzystanie dóbr prywatnych nazywa się konsumpcją indywidualną. Ø Dstawca sprzedaje towary i usługi na rynku każdemu nabywcy za jednakową dla wszystkich cenę, Ø Mechanizm rynkowy zapewnia w zasadzie efektywną ekonomicznie alokację czynników produkcji do wytwarzania dóbr prywatnych. Konkurencja wymusza wytwarzanie tego co oczekują konsumenci przy możliwie najniższych kosztach (orientacja marketingowa szerzej), Ø Mechanizm rynkowy działa na zasadzie wyłączenia. Jednostka A zdobywa określone dobro płacąc określoną cenę, jednostka B, która tej ceny nie płaci jest wyłączona z konsumpcji

Dobra publiczne DOBRA PUBLICZNE – towary i usługi oraz inne działania użyteczne, świadczone przez

Dobra publiczne DOBRA PUBLICZNE – towary i usługi oraz inne działania użyteczne, świadczone przez państwo lub związki publiczno-prawne (np. samorządy terytorialne) na zasadzie powszechnej dostępności dla wszystkich osób Ø Odpłatność nie ma charakteru jednolitej ceny, ale formę świadczeń podatkowych i niepodatkowych na rzecz finansów publicznych zróżnicowanych dla różnych osób, mimo iż korzystają z dóbr publicznych w tym samym stopniu, Ø Wykorzystanie dóbr publicznych zalicza się do konsumpcji zbiorowej. Ø W skład dóbr publicznych obok towarów i usług wchodzą- działania użyteczne – zapewnienie bezpieczeństwa, wymiar sprawiedliwości, polityka zagraniczna specjalne służby (np. ratownictwa), Ø W przypadku dóbr publicznych mechanizm rynkowy nie może mieć zastosowania, gdyż wspomniana „zasada wyłączenia” nie obowiązuje. Korzystanie z dobra publicznego przez jedną osobę nie zmniejsza możliwości korzystania z niego przez inną osobę (wyłączenie np. kogoś z dobra publicznego bezpieczeństwo nie jest możliwe i nieefektywne ekonomicznie – nie zmniejszyłoby kosztów), Ø Nie występuje konkurencja między jednostkami powołanymi do świadczenia dóbr publicznych Ø konsumenci oceniają użyteczność dóbr publicznych tylko indywidualnie, nie dostrzegając korzyści ogólnospołecznych, jakie przynosi konsumpcja pewnych dóbr publicznych Ø Wybór ogólnej wielkości struktury i poziomu świadczeń publicznych ma zawsze charakter polityczny i dokonywany jest przez organy władzy

Funkcja redystrybucyjna finansów publicznych (1) Ø REDYSTRYBUCJA ponowny transfer dochodu, majątku lub nieruchomości od

Funkcja redystrybucyjna finansów publicznych (1) Ø REDYSTRYBUCJA ponowny transfer dochodu, majątku lub nieruchomości od jednego podmiotu do drugiego spowodowane przez odpowiedni mechanizm społeczny mający niwelować nierówności społeczne Ø Redystrybucja dochodów - wtórny podział dochodów społeczeństwa dokonujący się za pośrednictwem jednostek sektora finansów publicznych /budżet państwa, budżety JST; fundusze społeczne/ Ø Redystrybucja realizowana jest w dwóch fazach: gromadzenia i wydatkowania dochodów Ø Faza I : środki finansowe gromadzone są poprzez obciążenie obywateli i różnych podmiotów daninami publicznymi/ podatki, opłaty składki itp. / Ø Faza II : uzyskane środki finansowe stają się źródłem finansowania o dochodów tych grup społecznych, które nie uzyskują ich (emeryci, renciści, bezrobotni) o wytwarzania dóbr i usług publicznych (przekazywanych społeczeństwu nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie, np. służba zdrowia, administracja publiczna, obronność). Ø Redystrybucja dochodów dokonuje się zawsze czyimś kosztem i na czyjąś korzyść

Funkcja redystrybucyjna finansów publicznych (2) Dyskusje jak sprawiedliwie rozłożyć daniny publiczne trwa w literaturze

Funkcja redystrybucyjna finansów publicznych (2) Dyskusje jak sprawiedliwie rozłożyć daniny publiczne trwa w literaturze finansowej od stuleci: Ø Dawniej sprawiedliwe uważano podatki jednakowe dla wszystkich podatników np. w formie „pogłównego” pobierane w jednakowej kwocie od wszystkich podatników Ø Następnie za sprawiedliwe zaczęto uważać opodatkowanie proporcjonalne do dochodu. Przy takim opodatkowaniu wszyscy byli obciążeni jednakowym procentem od uzyskiwanych dochodów, niezależnie od wysokości uzyskiwanych dochodów Ø Zasada ta została zakwestionowana na tle teorii o malejącej krańcowej użyteczności dochodów wg której każda dodatkowa jednostka dochodu jest obracana na zaspokojenie coraz mniej pilnych potrzeb - jest więc coraz mniej użyteczną Ø W większości krajów stosuje się więc zasadę „równości ofiary” – zrównania krańcowych użyteczności dochodów po opodatkowaniu. Prowadzi to w efekcie do progresywnego opodatkowania dochodów. Chodzi więc o sprawiedliwe rozłożenie opodatkowani pomiędzy różne jednostki i grupy społeczne. Ø Aktualnie odchodzi się od ww podejścia normatywnego na rzecz podejścia pozytywnego. Celem finansów nadal pozostaje zapewnienie gospodarstwom domowym określonego minimum dochodów ale nie dąży się do „wyrównywania „ poziomu dochodów jednostek mniej i więcej zarabiających wg jakiegoś kryterium sprawiedliwości

Funkcja redystrybucyjna finansów publicznych (3) Ø Redystrybucja, czyli inaczej gromadzenie/wydatkowanie środków finansowych przez sektor

Funkcja redystrybucyjna finansów publicznych (3) Ø Redystrybucja, czyli inaczej gromadzenie/wydatkowanie środków finansowych przez sektor finansów publicznych niesie ze sobą wiele kontrowersji Ø Problem optymalnej redystrybucji jest niezwykle trudny i do tej pory nie został w sposób naukowy rozwiązany. Stwierdzenie, jaka powinna być skala redystrybucji budżetowej nie jest możliwe. Ø Występują dwa rodzaje przyczyn rozszerzania zakresu redystrybucji budżetowej: wzrost kosztów wykonywania tradycyjnych funkcji państwa oraz rozszerzenie zakresu funkcji państwa Ø Nie ma optymalnej stopy redystrybucji w ogóle. Badania różnych instytucji nie wykazują zależności przyczynowo-skutkowej między poziomem wzrostu gospodarczego a wysokością wydatków publicznych. Ø Redystrybucyjna funkcja nie budzi większych wątpliwości, jednakże jej realizacja prowadzi często do sprzeczności pomiędzy zasadą sprawiedliwości społecznej a wymogami efektywności ekonomicznej, o o wysoki udział wydatków publicznych w dochodzie narodowym, negatywne skutki obciążeń dla podmiotów gosp. i osób fizycznych, opiekuńczość państwa powoduje wzrost obojętności społecznej, mała skuteczność transferów – najbiedniejsi nie są głównymi beneficjentami

Funkcja stabilizacyjna finansów publicznych (1) Polega na oddziaływaniu na przebieg koniunktury gospodarczej za pomocą

Funkcja stabilizacyjna finansów publicznych (1) Polega na oddziaływaniu na przebieg koniunktury gospodarczej za pomocą gromadzenia i wydatkowania środków publicznych Ø W okresie depresji lub kryzysu gospodarczego poprzez zwiększenie wydatków publicznych/ lub i zmniejszenie obciążeń daninami publicznymi pobudza się gospodarkę do ożywienia/ wzrostu/ Większe wydatki większy popyt większa sprzedaż większa produkcja większe zatrudnienie = stopniowy wzrost gospodarczy Ø W okresie nadmiernej ekspansji gospodarczej, grożącej kryzysem, poprzez zmniejszenie wydatków lub/i zwiększenie obciążeń daninami publicznymi „schładza” się gospodarkę / zmniejsza się nadmierne tempo wzrostu/ Mniejsze wydatki mniejszy popyt mniejsza sprzedaż mniejsza produkcja mniejsze zatrudnienie = zmniejszenie tempa wzrostu

Wzajemne oddziaływanie realizacji funkcji finansów publicznych Powiązania miedzy tymi funkcjami wynikają przede wszystkim z

Wzajemne oddziaływanie realizacji funkcji finansów publicznych Powiązania miedzy tymi funkcjami wynikają przede wszystkim z tego, że ich realizacji służą te same instrumenty – dochody i wydatki publiczne. Każda zmiana dochodów i wydatków wywołuje określone skutki alokacyjne, redystrybucyjne i stabilizacyjne. W konsekwencji, każde działanie, niezależnie z jakich wypływa przesłanek (zadań) oddziałuje również na realizacje pozostałych funkcji finansów publicznych Ø f. redystrybucyjna a f. stabilizacyjna. Konflikt może polegać na osłabieniu bodźców do pracy i osiągania wysokich dochodów w wyniku wysokiej progresji opodatkowania lub nie sprzyjających własnej aktywności rozwiązań w zakresie transferów dochodowych (wywołujących np. zjawisko „dobrowolnego” bezrobocia), Ø f. redystrybucyjna a f. alokacyjna. Redystrybucja dochodów powoduje przesuwanie siły nabywczej między osobami o różnej zamożności Zmiany te polegają na wzroście wydatków na konsumpcję bieżącą kosztem ograniczenia oszczędności, a przez to i na inwestycje – co może być niekorzystne z punktu widzenia krótkookresowej równowagi gospodarczej jak i długookresowych perspektyw wzrostu. Ø f. alokacyjna a f. stabilizacyjna. Możliwości wykorzystania wydatków budżetowych dla realizacji zadań stabilizacyjnych ograniczane są przez alokacyjne zadania tych wydatków. Z uwagi na charakter świadczeń publicznych, ich krótkookresowa elastyczność jest niewielka a zmiany ich poziomu powodują marnotrawstwo środków. Ponadto zmiany poziomu opodatkowania powodują zmianę warunków działania podmiotów gospodarczych i mogą wywołać sprzeczne z alokacyjnymi celami fp zakłócenia w funkcjonowaniu sektora prywatnego

Wzajemne oddziaływanie realizowanych funkcji finansów publicznych Funkcja alokacyjna Funkcja redystrybucyjna Funkcja stabilizacyjna

Wzajemne oddziaływanie realizowanych funkcji finansów publicznych Funkcja alokacyjna Funkcja redystrybucyjna Funkcja stabilizacyjna