Feeding the Foodture ILVO Studiedag over soja eiwittransitie

Feeding the Foodture ILVO Studiedag over soja & eiwittransitie

Belang van soja binnen de eiwittransitie Studiedag Rikolto Leuven: Feeding the Foodture – Soja en eiwittransitie ILVO Joris Relaes 14 juni 2018

Soja een boon met vele eigenschappen • Meest geconsumeerde plantaardige olie • Belangrijkste bron voor de veevoeding Samenstelling soja in % 5 ILVO 20 Voordelen soja t. o. v. andere eiwitgewassen: Hoog eiwitgehalte Gunstige aminozuursamenstelling (lysine) Hoge darmverteerbaarheid na verhitting Optimale benutting van alle componenten (olie + schroot) eiwit 40 koolhydraten vet as, mineralen 35

De sojaketen Sojabonen Landbouwers Direct gebruik volledige bonen (10%) Zaaizaad Productie humane voeding o. a. sojamelk, tofu, tempeh, sojasaus Verwerking “crushen” (90%) Verwerkers van plantaardige oliën en vetten Sojaolie (19%) Voedingsproducenten Valorisatie reststroom o. a. kippenvoer Voeding o. a. margarine, dressings, chocolade, desserts, snoep, emulgatoren, voedingssupplementen Sojameel (79%) Humane Industrie/Energie voeding o. a. zeep, detergenten, verven, cosmetica, smeermiddelen Pluimvee Diervoeding (98%) Varkens Industrie Melkvee o. a. eieren, vlees, melk Via retailers ILVO Consument 4

Valorisatie van soja in de veevoeding ILVO - Op basis van sojabonen wordt ook sojaolie geproduceerd - Soja bevat ± 20% olie - Na breken en verhitten van de bonen wordt de olie er meestal uitgehaald door extractie met een solvent. Drogen, toasten en malen van het residu geeft sojaschroot (<2% vet) - Soms worden de gebroken en verhitte bonen mechanisch geperst: sojaschilfers (>5% vet) - Sojabonen worden soms niet, gedeeltelijk of volledig onthuld: sojapellen (voor rundvee) - Ook volvette sojabonen worden na verhitten gebruikt: naast eiwit veel energie - Het volledige sojagewas kan al dan niet na inkuilen gevaloriseerd worden voor herkauwers - Tenslotte kan men sojastro als eiwitrijk structuurvoeder gebruiken voor rundvee

Belang van sojaschroot voor de veevoeding (feedipedia) ILVO In 2014 werd wereldwijd 190 milj. ton sojaschroot geproduceerd, hetgeen 2/3 van de eiwitgrondstoffen voor de dierlijke productie betekent (FAO, 2016) Veel voordelen: • Sojaschroot is een zeer smakelijk voedermiddel • Het bevat een hoog eiwitgehalte, variërend van 43 tot 53% naargelang van de mate van onthullen en een laag celstofgehalte • Het is rijk aan de essentiële aminozuren lysine, tryptofaan, threonine en isoleucine, welke deficiënt zijn in granen • De aminozuren zijn zeer goed verteerbaar (> 90% voor lysine bij varkens en pluimvee) • Het is een stabiel product, met weinig variatie in kwaliteit Een paar nadelen: • Het is arm aan methionine en cystine • Bevat anti-nutritionele factoren (trypsine inhibitors, lectines): hittebehandeling vereist! • Het is rijk aan fosfor, maar die is vooral fytaat-gebonden en dus weinig beschikbaar • Het is arm aan B-vitamines

Wereldlandbouwareaal: +/-1, 5 miljard ha Suikerbiet+riet 2% 28 Mha kuilmais 1% 12 Mha vlas 3% Autres 15% 35 Mha Aardappelen, 52 Mha Andere knolgewassen 4% 682 Mha groenten 4% 53 Mha 234 Mha Eiwithoudende gewassen 5% 76 Mha ILVO oliehoudend (geen katoen) Source FAO 17% soja: 102 Mha koolzaad: 32 Mha zonnebloem: 23 Mha granen 49% TARWE: 224 Mha korrelmais: 155 Mha Rijst : 154 Mha gerst: 48 Mha Sorghum : 41 Mha Millet : 35 Mha haver: 9 Mha rogge: 5 Mha Triticale : 4 Mha

Wereldproductie van sojabonen (miljoen ton) ILVO Country or Region 2018/2019 2017/2018 Estimate Forecast Change from 2017/2018 World 336. 7 354. 5 17. 8 United States 119. 5 116. 5 -3. 0 Argentina 39. 0 56. 0 17. 0 Brazil 117. 0 -- Paraguay 10. 0 9. 8 -0. 2 Canada 8. 0 7. 8 -0. 2 India 9. 0 10. 8 1. 8 China 14. 2 14. 1 -0. 1 Europe 2. 5 -- No change Source: USDA

ILVO

ILVO Brazilië breekt records

ILVO Bedreiging Amazone en Cerrado

ILVO De handel in soja Export: • Brazilië • Verenigde Staten • Argentinië • Paraguay • India Bron: Soja Barometer 2014 Import: • Europa • China

ILVO Sterke vraag naar soja door de blijvend sterk toenemende vraag naar vlees

Stijgende consumptie van vlees ‘Meatification’ ILVO • Tussen 1950 en 2005: bevolking x 2; vleesproductie x 5 • Vleesproductie in China op 25 jaar vervijfvoudigd. • (Vleesconsumptie per capita op jaarbasis: in VS 125 kg, Australië 120 kg, EU 85 kg, China 52 kg, India 5 kg, Afrika 11 kg, Congo 4, 7 kg ) • EU Commissie verwacht stijging vleesproductie met 16% tegen 2026 of een toename van de mondiale vleesproductie met de volledige vleesproductie binnen Europa

ILVO Sterke toename van de vraag naar soja voor de vleesproductie

ILVO

ILVO China de grote soja slokop!

Ook Europa zeer sterk afhankelijk van ingevoerde eiwitten ILVO – In 1960: invoer van 2, 5 milj. ton soja in EU; nu bijna 42 milj. ton – Grote concurrentie met China: in 2017 invoer van 96 milj. Ton – Verwachting tegen 2020: opkoop door China van meer dan 85 % in de wereld – + vraag uit Europa voor non- GGO soja ( China stelt die vraag niet) – + druk op producerende landen: meer duurzame productiemethoden

Huidige situatie – Import van soja in Europa • Import sojabonen: 14 milj. ton vooral uit Brazilië • Import sojameel: 19 milj. ton (equivalent van 28 milj. sojabonen) vooral uit Argentinië • Totale soja import in Europa: ongeveer 42 milj. ton • EU sojabonen productie: minder dan 3 milj. ton ILVO • EU zelfvoorziening= ongeveer 5 %

Ook negatieve handelsbalans voor alle eiwithoudende bronnen in Europa 57. 1 60 Miljoen ton 40 Deficit = 20, 8 Mton +44% 50 39. 7 36. 3 +50% 30 24. 2 20 10 0 ILVO 1994 Jaartal Productie Consumptie 2014

Oorsprong sterke import van soja naar Europa: ‘Het gat van Rotterdam’ • Graansubstituten kunnen vrij EU binnen ILVO Gevolgen: 1/ ontwikkeling van intensieve veehouderij in de buurt van de belangrijkste Europese havens 2/ soja is niet concurrentieel met de sterk gesubsidieerde graansector

Oorsprong sterke import van soja naar Europa • 1961 - 1962 Onderhandelingen tussen de VS en EU binnen de GATT over wereldhandel tijdens de ‘Dillon – round’: Europa mag graanprijzen ondersteunen op voorwaarde dat graansubstituten en oliezaden en eiwitgewassen aan een verlaagd of nultarief kunnen ingevoerd worden • 1992: nieuw akkoord met VS en EU (Blair House Agreement) ILVO – Geen subsidiëring van soja door EU met resultaat: in EU-geteelde soja niet competitief op wereldmarkt – Ook snel ontwikkeling van sojateelt in Brazilië en Argentinië • 2001: BSE crisis (verbod op gebruik beendermeel in veevoer; tot dan een belangrijke eiwitbron in veevoer) + behoefte aan plantaardig eiwit – Resultaat: EU nog meer afhankelijk van geïmporteerde soja

ILVO GGO of geen GGO-soja

Soja in Europa üTeelt nieuw üIn Italië en Frankrijk respectievelijk reeds geteeld sinds 1760 en 1780 üNu in Europa (exclusief Rusland en Oekraïne): 1. 020. 000 ha üRusland: 2. 000 ha en Oekraïne : 1. 850. 000 ha; ü NW Europa : tot nu toe zeer beperkt: ILVO üNederland: 500 - 600 ha üBelgië: 50 ha 24

Europa: niet enkel soja als eiwitbron ILVO • EU-Soja kan deel van verhaal zijn voor eiwitproductie • In EU: heel wat ervaring met telen van andere eiwitgewassen (erwten, veldbonen, lupinen, …. ) – zie grafiek • Maar soja heeft meer troeven ( betere eiwitsamenstelling, goed verteerbaar, perskoek als veevoer, olie hoogwaardige grondstof, . . ) • Bij bonen en erwten: naast eiwit veel zetmeel (dit laatste kan goedkoper geproduceerd worden via maïs en tarwe) • Dierenmeel: interessante grondstof maar maatschappelijke acceptatie is probleem

Eiwit %, opbrengst/ha en eiwitopbrengst/ha van verschillende eiwitbronnen (Studie Wageningen 2012) Gewas Eiwit % Potentiële opbrengst (ton ds/ha/jaar) Potentiële eiwitopbrengst (ton ds/ha/jaar) 40 -45 1. 5 – 3 0. 6 -1. 2 Oliezaden - koolzaad 25 3 0. 75 Oliezaden - zonnebloem 23 3 0. 7 17 -35 4 -6 1 -2 19 13 2. 5 Granen – Haver 12 -15 3 -5 0. 4 -0. 75 Pseudo granen - quinoa 12 -18 3 0. 4 -0. 5 Bladeiwitten - gras 12 10 -15 1. 2 -2 Bladeiwitten - suikerbieten 12 4. 5 0. 5 Macro-algen - zeewier 10 -30 25 2. 5 -7. 5 Micro - algen 25 -50 15 -30 4 -15 Eendekroos 35 -45 30 -40 10 -18 11 10 1. 1 Oliezaden soja Graan vlinderbloemigen ( erwten, veldbonen, lupines) ILVO Bladvlinderbloemigen (luzerne) Tarwe (referentie)

Europese beleidsinitiatieven ter stimulering van eiwitteelten • Rapport “Een Europese strategie voor de bevordering van eiwithoudende gewassen” – Resolutie EU parlement (17/04/2018) –aanmoediging productie eiwithoudende en peulgewassen • Protein Plan for Europe – EU Commissie – te publiceren einde 2018 • Requests from stakeholders on “plant proteins” – FEFAC Conference Juni 2017 • Subsidiemaatregelen binnen Europees wetgevend kader ILVO – Vergroening: soja op lijst met teelten voor EAG – PDPO III : premie voor vlinderbloemigen; potentie als klimaatregel

EU strategie voor sojateelt • • ILVO • • Verschil : Centraal- en Zuid Europa vs. NW - Europa Heel wat mogelijkheden voor sojateelt voor de regio rond de Donau (van Noord- Italië tot westen van Oekraïne) Troeven: – Lang groeiseizoen: latere rassen met hoger opbrengstpotentieel – GGO vrij Essentieel in ganse soja-strategie : akkers van Oekraïne (chernozems) – Grootste landbouwareaal van Europa met bodems van uitstekende kwaliteit – Moeilijker toegang tot Russische markt – Produceren voor EU (afbouwen van invoertarieven) – associatieverdrag met EU – Sojateelt in Oekraïne ter vervanging van graanteelt (in directe concurrentie met EU): uitgroeien tot sojasilo i. p. v. graansilo – Maar: moet GGO vrij zijn Bedreiging: rurale exodus in o. a. Roemenië en Servië (nu nog veel kleinschalige landbouw)

EU strategie voor sojateelt NW – Europa • Kortere en koudere groeiseizoenen: noodzaak van zeer vroegafrijpende soorten (iets lager opbrengstpotentieel) • Positief effect in rotaties en volggewas ILVO • Zeer ruime regio: opsplitsen in 2 delen – Tot Noord- Nederland: mogelijkheid van teelt van zeer vroege sojarassen – Meest noordelijk en westelijk gelegen regio: meer mogelijkheden voor andere eiwitgewassen (zoals veldbonen)

ILVO Soja-onderzoek op ILVO 30

Vlaamse (Europese) Sojateelt – ruimere meerwaarde ILVO Sustainable Development Goals – eigen sojateelt speelt in op zeker 8 van deze doelstellingen ( 2, 8, 9, 10, 12, 13, 15 en 17) 31

Dank u! Instituut voor Landbouwen Visserij- en voedingsonderzoek Burg. Van Gansberghelaan 92 9820 Merelbeke – België T + 32 (0)9 272 25 00 F +32 (0)9 272 25 01 ILVO ilvo@ilvo. vlaanderen. be www. ilvo. vlaanderen. be