EYLEMLER FLLER EYLEMLERDE ZAMAN Hazrlayan Tefeyyz Trk Dili

EYLEMLER (FİİLLER) EYLEMLERDE ZAMAN Hazırlayan: Tefeyyüz - Türk Dili ve Edebiyat Öğretmeni Ayfer Necip(02. 04. 2020)

EYLEMLER (FİİLLER) EYLEMLERDE ZAMAN �Murat top oynuyor. �„oynuyor’’ sözcüğü yapılan bir işi bildirmektedir. �Kızım Eda’nın saçları uzuyor. �„uzuyor’’ sözcüğü oluş eylemini bildirmektedir. �Kardeşim okula gitti. �„gitti’’ sözcüğü hareket bildirmektedir.

EYLEMLER (FİİLLER) EYLEMLERDE ZAMAN �Demek eylem veya fiil neymiş? -Cümlede iş, oluş, hareket bildiren sözcüklere eylem veye fiil denir.

EYLEMLERDE ZAMAN �Eylemler bir yargıyı iletirken işin, hareketin, oluşun gerçekleştiği ya da gerçekleşeceği zamanı da belirtir. �Zaman, bu yüzden eylem çekimindedir; �Yapıldığını, yapılmakta olduğunu veya yapılacağını haber veren soyut kavramdır.

EYLEMLERDE ZAMAN �Dilimizde üç temel zaman vardır: Geçmiş zaman; 2. Şimdiki zaman; 3. Gelecek zaman; �Bir de tüm bu zamanları içine alan „Geniş Zaman“ vardır. 1.

GEÇMİŞ ZAMAN �İşin, hareketin veya oluşun anlatımdan önce olduğunu bildiren zamana geçmiş zaman denir. �Bilinen ve öğrenilen olmak üzere ikiye ayrılır: a) Belirli geçmiş zaman ya da –di’li geçmiş zaman; b) Belirsiz geçmiş zaman ya da –miş’li geçmiş zaman da denir. GİTM İŞ YA I T P KAZANDI ÇİZMİŞ IŞ M R B A Ş A

BELİRLİ GEÇMİŞ ZAMAN �Öznenin bizzat gördüğü veya yaşadığı eylemleri bildirir. –Di eki getirilerek yapılır. Ses uyumuna göre -di, -dı, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü olur. Örneğin: Gel-di Yaz-dı Oku-du Gör-dü Kaç-tı Git-ti Tut-tu Öp-tü

BELİRLİ GEÇMİŞ ZAMAN �Örnek olarak bir kaç cümle daha verelim: �Dün üç saat ders çalıştım. (çalış-tı-m) �Geçen yıl Türkiye’ye gitti. (git-ti) �Ali dün pikniğe gelmedi. (gel-me-di)

BELİRLİ GEÇMİŞ ZAMAN Olumlu çekimi Olumsuz çekimi E. Kök O. suz. ek Z. Eki K. Eki E. Kök Z. Eki K. Eki Oku -du -m Oku -ma Oku -du -n Oku -ma -dı Oku -du -k Oku -ma -dı -k Oku -du -nuz Oku -ma -dı -nız Oku -du -lar Oku -ma -dı -lar -dı -m -n

BELİRSİZ GEÇMİŞ ZAMAN �Öznenin görmediği, yaşamadığı ancak başkasından duyarak anlattığı eylemleri bildirir. �-Miş eki getierilerek yapılır. Ses uyumuna göre –miş -mış, -muş, -müş olur. Örneğin: Gel-miş Oku-muş Yaz-mış Gör-müş

BELİRSİZ GEÇMİŞ ZAMAN � Örnek olarak bir kaç cümle daha verelim: �Arkadaşım ayağını kırmış. (kır-mış) �Kuzenim İstanbul’dan gelmiş. (gel-miş) �Kardeşim dersini çalışmamış. (çalış-ma-mış)

BELİRSİZ GEÇMİŞ ZAMAN Olumlu çekimi h Olumsuz çekimi E. Kök Z. Eki K. Eki E. Kök O. suz. ek Z. Eki K. Eki Yaz -mış -ım Yaz -ma -mış -ım Yaz -mış -sın Yaz -ma -mış -sın Yaz -mış Yaz -ma -mış Yaz -mış -ız Yaz -ma -mış -ız Yaz -mış -sınız Yaz -ma -mış -sınız Yaz -mış -lar Yaz -ma -mış -lar

ŞİMDİKİ ZAMAN �Eylemin, içinde bulunan zamanda gerçekleştiğini ya da gerçekleştirildiğini anlatır. �-(i)yor eki getirilerek yapılır. Ses uyumuna göre (i)yor, (ı)yor, (u)yor, (ü)yor olur. Örneğin: Gel-iyor Oku-yor Yaz-ıyor Gül-üyor

ŞİMDİKİ ZAMAN � Örnek olarak bir kaç cümle daha verelim: �Kitap okuyorum. (oku-yor-um) �Kardeşim resim çiziyor. (çiz-iyor) �Arkadaşım müzik dinlemiyor. (dinle-mı-yor)

ŞİMDİKİ ZAMAN Olumlu çekimi E. Kök h Olumlu çekimi Z. Eki K. Eki E. Kök Gör -(ü)yor -um Gör -mü -yor -um Gör -(ü)yor -sun Gör -mü -yor -sun Gör -(ü)yor Gör -mü -yor Gör -(ü)yor -uz Gör -mü -yor -uz Gör -(ü)yor -sunuz Gör -mü -yor -sunuz Gör -(ü)yor -lar Gör -mü -yor -lar O. suz. ek Z. Eki K. Eki

GELECEK ZAMAN �Eylemin, içinde yaşanılan zamandan sonra gerçekleşeceğini bildirir. �-Ecek eki getierilerek yapılır. Ses uyumuna göre – ecek, -acak olur. Örneğin: Gel-ecek Al-acak

GELECEK ZAMAN � Örnek olarak bir kaç cümle daha verelim: �Orhan resim çizecek. (çiz-ecek) �Aslı kitap okuyacak. (oku-y-acak) �Oktay arkadaşını görmeyecek. (gör-me-y-ecek)

GELECEK ZAMAN Olumlu çekimi h K. Eki Olumsuz çekimi E. Kök O. suz. ek Kay. E Z. Eki K. Eki E. Kök Z. Eki Bil -ecek(ğ) -im Bil -me -y -ecek(ğ) -im Bil -ecek -sin Bil -me -y -ecek Bil -ecek(ğ) -iz Bil -me -y -ecek(ğ) -iz Bil -ecek -siniz Bil -me Bil -ecek -ler Bil -me -y -sin -ecek -siniz -ecek -ler

GENİŞ ZAMAN �Bu ana zamanların dışında bir de geniş zaman vardır. Eylemlerin her zaman yapıldığını bildirdiği için yukardaki bütün zamanları kapsar. Böylece zaman sayısı beşe yükselmiştir. �Geniş zaman -r eki getirilerek yapılır. �Ses uyumuna göre -ar/-er; -ır/-ir; -ur/-ür olur. �Olumsuz çekimi ise –mez/maz.

GENİŞ ZAMAN �Birkaç örnek verelim: �Babam işe gider. (gid-er) �Ablam kitap okur. (oku-r) �Kardeşim ders çalışmaz. (çalış-maz)

GENİŞ ZAMAN �Başla-r / olumlu �Yaz-ar / olumlu �Gez-er / olumlu �Açıl-ır / olumlu �Geçil-ir / olumlu �Bul-ur / olumlu �Gör-ür / olumlu Başla-maz / olumsuz Yaz-maz / olumsuz Gez-mez / olumsuz Açıl-maz / olumsuz Geçil-mez / olumsuz Bul-maz / olumsuz Gör-mez / olumsuz