Europska renesansa Dante Petrarca Rabelais Cervantes Mentorica Antonia

Europska renesansa Dante Petrarca Rabelais Cervantes Mentorica: Antonia Sikavica Joler, prof. Boccaccio Ariosto Shakespeare Hadi Abdalla / Filip Loje / Luka Prusec Prva gimnazija, Zagreb

Humanistički pokret u Europi - društveni pokret – humanost i učenost - „uvod” u renesansu - nastao u Italiji oko 1350. g. - vrlo brzo širi se hrvatskim zemljama potkraj 14. stoljeća - jezik – latinski (antička kultura i vrijednosti) - pet temeljnih humanističkih disciplina iz antike: 1. poezija 2. gramatika 3. retorika 4. povijest 5. etika - mnogi izumi – Faust Vrančić (padobran)

Naziv, vrijeme i prostor (franc. renaissance – preporod) 14. st. – 16. st. (Petrarkino rođenje 1304. – Shakespeareova i Cervantesova smrt 1616. ) početak i središte – Italija razvitak: Španjolska, Francuska (pokrajina Provansa), Engleska, Hrvatska Najvažniji predstavnici Dante Alighieri Francesco Petrarca Giovanni Boccaccio Lodovico Ariosto Miguel de William Shakespeare Cervantes

Obilježja - čovjek - središte svijeta, kovač svoje sreće > hedonizam – pojam „homo universalis” - svestran čovjek - renesansa obnavlja učenje o tri stila – visoki stil (poezija) – niski stil (proza) – najomiljenija vrsta – komedija (eruditna, učena; plautovska) – nove književne vrste: sonet, novela, roman, esej

Dante Alighieri (1265. -1321. ) - tvorac talijanskog književnog jezika - najprevođeniji autor uz Shakespearea - sudjelovao u sukobu – CEZAROPAPIZAM (za vlast pape u Firenci > Dante, građanstvo) Gvelfi sukob Bijeli Gvelfi (cilj: Firenca slobodan grad, papa Gibelini samo formalno vlada - Dante) (za vlast njemačkog cara - plemići) Crni Gvelfi (cilj: apsolutna vlast pape nad Firencom) - Dante odlazi u progonstvo gdje piše najbolja djela

Latinska djela: „Novi život” - Dante pjesnik, komentator i žrtva ljubavi - spominje Beatrice - savršena, idealna ali udana žena (sličnost s trubadurima opjevavaju nedostižne žene) Talijanska djela - tri filozofske rasprave: 1. „O umijeću govorenja talijanskim jezikom” 2. „O monarhiji” 3. „O položaju i obliku vode i Zemlje” “Božanstvena komedija” – vrhunac stvaralaštva - renesansni elementi – suosjećanje, kritičnost, invokacija - srednjovjekovni elementi - simbolika brojeva (broj 3), motiv grijeha, alegorijsko putovanje - uzor - Vergilije - trodijelna kompozicija: Pakao (9 krugova), Čistilište i Raj - 100 pjevanja

Francesco Petrarca (1304. -1373. ) - veći dio života provodi u Avignonu (Francuska) - Laura - voljena žena (umrla od kuge) - ovjenčan lovorovim vijencem „Poeta laureatus“ 1341. - pisao i na latinskom i talijanskom jeziku - 24 knjige epistula na latinskom - ep „Trijumfi” i pjesnička zbirka „Kanconijer” na talijanskom - “Kanconijer” – dva dijela: a) za Laurina života b) nakon Laurine smrti DOLCE STIL NUOVO - petrarkizam - pjesnički pokret koji se temelji na Petrarcinim motivima - subjektivnost - hiperbolizirani i metaforički opisi (priroda, dragocjenosti)

Giovanni Boccaccio (1313. ? – 1375. ) - dvije stvaralačke faze: a) napuljska: „Filostrato” i „Filocolo” i “Teseida” b) firentinska: „Elegija gospi Fiametti” „Ljuvena vizija” „Rasprava u pohvalu Dantea” „Korbač” - Danteovoj komediji dao atribut ‘božanstvena’ - najpoznatije djelo: „Decameron” - ‘knjiga deset dana’ - sto novela (10 x 10) - ismijava mane, a pohvaljuje vrline tri okvira: vanjski, idilični i strukturalni okvir - nova značajka - ljubav

François Rabelais (1494. -1553. ) - predstavnik francuske renesanse - redovnik i znanstvenik - golemi roman u pet knjiga „Gargantua i Pantagruel” - fabula prikazuje renesansnu vjeru u sreću, optimizam - izruguje se nazadnosti srednjega vijeka - prva rečenica glasi “Piti!" – žedan/željan znanja želja za radoznalošću - galski (crni) humor - pantagruelizam - ideja slobodnog razvoja čovjeka na duhovnom i tjelesnom planu - vjera u svemoć ljudske prirode

Lodovico Ariosto (1474. -1533. ) - talijanski renesansi pjesnik - uzor kasnijim europskim epičarima - viteški ep „Bijesni Orlando” (1516. ) - veliki franački junak Roland iz srednjega vijeka - Orlando – mahnit (nemoguća ljubav) - ljubav, gospe, borbe, vitezovi - strofa: stanca, stih: jedanaesterac - tri linije radnje: a) borba Saracena i kršćana b) Orlandova ljubav prema Angelici (kineska princeza zaljubljena u vojnika) c) ljubav franačke junakinje Bradamante i Ruggiera (Ruggiero d’ Este > Ariostov mecena)

Miguel de Cervantes (1547. -1616. ) - najveći španjolski pripovjedač - „Don Quijote” - napisan u zatvoru - „Uzorite novele” - prve španjolske originalne novele „Don Quijote” prvi moderni roman - likovi: Don Quijote, Sancho Panza - donkihotizam - vjera u ljudske ideale (borba s vjetrenjačama) nemoguća borba - ustrajnost

William Shakespeare (1564. -1616. ) - najveći dramatičar i najprevođeniji autor svih vremena - utjecaj drugih dramatičara: Thomas Kyd, Charles Marlowe i Ben Johnson - suvlasnik kazališta Globe i Swan - neoriginalne fabule drama - psihološki razrađeni likovi - elizabetanski soneti - sva njegova djela tiskana nakon smrti osim "Venera i Adonisa" i "Otmice Lukrecije" Shakespeareovi soneti - 150 soneta objavljenih za njegova života - forma - 3 katrena i 1 distih (poanta) - označeni rednim brojevima

Žanrovska podjela drama: 1. Komedije – Ukroćena goropadnica, Mletački trgovac, Mjera za mjeru, Vesele žene windsorske 2. Tragedije – Antonije i Kleopatra, Julije Cezar, Otelo, Kralj Lear 3. Kraljevske drame – Richard II. , Richard III. , Henrik IV. , Henrik VIII. 4. Romantične igre – San Ivanjske noći, Oluja, Zimska priča Tematska podjela drama: 1. Europska antika – Julije Cezar, Periklo, Antonije i Kleopatra 2. Engleska prapovijest – Kralj Lear, Macbeth, San Ivanjske noći 3. Talijanska renesansa– Romeo i Julija, Mletački trgovac, Otelo, Ukroćena goropadnica 4. Legendarni kraljevi – Hamlet Vremenska periodizacija: 1. Faza (lirskih) drama – Romeo i Julija, Ukroćena goropadnica 2. Velike komedije – Mnogo vike ni za što, Mletački trgovac 3. Velike (krvave) tragedije – Otelo, Macbeth, Kralj Lear