ETMDE LME DEERLENDRMENN YER VE TEMEL KAVRAMLAR retim

EĞİTİMDE ÖLÇME DEĞERLENDİRMENİN YERİ VE TEMEL KAVRAMLAR

Öğretim sürecinde Ölçme-Değerlendirmenin Yeri ÖĞRETİMİ PLANLAMA ÖĞRETİMİ UYGULAMA GERİ BİLDİRİM ÖĞRETİMİ DEĞERLENDİRME

Ölçme ve Değerlendirme Süreci ÖLÇME SONUCU “BİLGİ TOPLAMA” Geleneksel Ölçme Araçları Yazılı testler Sözlü testler Objektif testler Çağdaş Ölçme Araçları Performans görevi Proje Portfolyo Rubrik Akran ve öz değerlen. ÖLÇÜT Mutlak ölçüt YARGI “KARAR” Tanıma ve yerleştirme yönelik değerlendirme Bağıl ölçüt Biçimlendirmeye yönelik değerlendirme Sonuç görmeye yönelik değerlendirme

Eğitimde Ölçme ve Değerlendirmenin Genel İşlevleri n n Hedef ve davranışların NE DÜZEYDE gerçekleştirildiğini belirler. Gerçekleştirilemeyen hedef ve davranışların GERÇEKLEŞTİRİLEMEME NEDENLERİNİ belirler. n Öğrenme sürecinin ETKİLİLİĞİNİN ARTTIRILMASINI sağlar. n Öğrencinin GELİŞİMİ hakkında bilgi verir. n n n Değerlendirme, öğrenciye DAVRANIŞINI NASIL DEĞİŞTİRECEĞİ, NASIL GELİŞTİRECEĞİ hakkında bilgi verir. Değerlendirme, yeterince başarılı olan ÖĞRENCİYİ MOTİVE EDER. Değerlendirme öğrenci hakkında verilecek KARARLARA DAYANAK OLUŞTURUR. Değerlendirme öğretmenin kendi ÖĞRETİMİNİN NE DERECE ETKİLİ OLDUĞUNU KESTİRMESİNE yardım eder. Değerlendirme yöneticilere ve diğer ilgililere BİLGİ VERİR.

Öğretim ve Ölçme-Değerlendirme İlişkisi Öğretim Amaçlarının Tanımlanması Öğrenenlerin hazır bulunuşluk düzeylerinin belirlenmesi Öğretimin yapılması Öğrenme sürecinin izlenmesi Öğrenme güçlüklerinin belirlenmesi Amaçlanan çıktıların ölçülmesi ve değerlendirilmesi Öğretme ve öğrenmenin geliştirilmesi Not verme Sonuçlarının diğer amaçlar için kullanımı

Ölçme-Değerlendirme Sonucunda Elde Edilecek Bilgilerin Kullanım Alanları n n n n Öğretimle ilgili kararlar Not verme ilgili kararlar Öğrencilerin gelişim düzeyini, ilgilerini ve yeteneklerini teşhis etmeye yönelik kararlar Öğrencileri seçme ilgili kararlar Öğrencileri yerleştirme ilgili kararlar Rehberlik ve yönlendirme ilgili kararlar Öğretim programıyla ilgili kararlar Yönetimle ilgili kararlar

Öğrenme Çıktılarının Ölçülmesi ve Değerlendirilmesi Süreci Öğrenme çıktılarının (ölçülecek özelliklerin) belirlenmesi : Başarı, ilgi, tutum, performans Belirlenen özelliklere uygun ölçme araçlarının belirlenmesi ve hazırlanması: Ölçme Aracı Ölçülen (gözlenen) özelliğin miktarının sayısal olarak ifade edilmesi : Ölçme Sonucu Ölçme sonuçlarının önceden ya da sınıfa göre oluşturulan ölçütle karşılaştırılması. Ölçüt Ölçme sonuçlarının ölçütle kıyaslanması sonucu bir yargıya varılması: Değerlendirme

Ölçme Nedir? n n n Ölçme, herhangi bir varlıktaki bir özelliğin (değişkenin) gözlenip, gözlem sonuçlarının bir sayı ya da sembolle ifade edilmesidir. Bir bireyin belli bir özelliğe sahip olma derecesini sayısal olarak betimleme (Linn & Gronlund, 1995) Ölçmenin yapılabilmesi için öncelikle, ölçülecek özelliğin (değişkenin) belirlenmesi, onu gözlemlemek (ölçmek) için uygun bir ölçme aracının seçilmesi ve ölçme işleminin yapılıp sonucun uygun bir ölçek kullanılarak ifade edilmesi gerekir

Ölçme Süreci VARLIKLARIN ÖZELLİKLERİ “nitelikler” GÖZLEM “Ölçme aracı” SAYI VEYA SEMBOLLE İFADE ETME Masanın yüzölçümü Metre 120 cm 2 Can’ın matematik notu Matematik testi 90 Havanın sıcaklığı Termometre 32 C Nihal’ in ağırlığı Baskül 55 kg. ÖLÇME

Değişken ve türleri Bir durumdan bir duruma, bir gözlemden başka bir gözleme, bir ölçmeden başka bir ölçmeye farklı değerler alabilen şeylere DEĞİŞKEN denir. Örn: CİNSİYET : KIZ / ERKEK (gözlemler arasında en az iki farklı değer) TEK DEĞER: SABİT İKİ DEĞER: DEĞİŞKEN 1) 2) 3) 4) SÜREKLİ ve SÜREKSİZ DEĞİŞKENLER NİTEL ve NİCEL DEĞİŞKENLER BAĞIMLI ve BAĞIMSIZ DEĞİŞKENLER ARACI ve KONTROL DEĞİŞKENLERİ

1) SÜREKLİ DEĞİŞKEN’de sürekli olarak başka değerler elde edilir ve gerçek sayılarla ifade edilir. • Örn: Cetvelin 1 cm. — 2 cm. ARASI milimetre veya ondalıklı sayılarla; 1. 65 mm gibi ifadeler kullanılır. • Kesinti olmaması, çok sayıda bölünebilirliğin olması KESİKSİZ olması. 2) SÜREKSİZ DEĞİŞKEN: Bir değişkenin iki değeri arasında başka hiçbir DEĞER bulunamıyorsa, ya da DEĞERLER birkaç değerle sınırlı kalıyorsa buna SÜREKSİZ DEĞİŞKEN denir. • ÖRN. Sıfatlar, doğal sayılar 1, 2, 3 gibi.

3) Nicel Değişken: Sayılarla ifade edilebilen değerlerdir. Burada anlam sayılarda gizlidir. Fadime testten 85 puan aldı. Buradaki ” 85 puan” niceldir. 4) Nitel Değişken: İfadenin betimlenme durumudur. Sayılar kullanılabilir ancak buradaki sayıların ifadeyi ölçme anlamında sayısal bir değeri yoktur. Sadece betimleme olarak bakmalıyız. Örn: ”Fadime başarılı bir öğrencidir” diyebiliriz ve burada değişkenimiz ”başarı” olacaktır.

5) Bağımlı Değişken: Başka bir değişkene bağlı olarak değişen değişkenlere bağımlı değişken denir. 6) Bağımsız Değişken: Başka bir değişkene bağlı olmadan artan ya da azalan değişenler bağımsız olarak ifade edilmektedir. Bağımlı ile bağımsız ifadelerini örnekle açıklayalım: Örn: Alkolün dikkat üzerindeki etkisi. Öncelikle burada deney grubu (alkol verilen grup) ve kontrol grubu (alkol verilmeyen grup) olarak iki grup karşımıza çıkıyor. Buna göre burada alkol bağımsız, dikkat ise alkole bağlı olarak değişen bağımlı değişkendir. Yani alkol miktarı arttıkça dikkatin değişeceğini düşünürsek aradaki farkı daha iyi anlayabiliriz.

Nitelikler n n Nitelik ölçmeye konu olan özellikler demektir. Örneğin, Özlem’in boyu, ağırlığı, göz rengi, İngilizce başarısı, öğrenmeye karşı motivasyonu, siyasi görüşü birer niteliktir (özellik). Bu niteliklerin bir kısmını doğrudan ölçmek olası olduğu halde bir kısmını doğrudan ölçmek mümkün değildir. Doğrudan ölçülemeyen nitelikler, araya bir aracı konularak ölçülür. Daha doğrusu, ölçülmek istenen nitelik o araca yansıtılarak ölçüm yapılır.

Nitelikler n n Eğitimsel ölçmelerde söz konusu nitelikler, öğrencilere kazandırılmaya çalışılan bilişsel, duyuşsal ve devinimsel amaçlardır. Yukarıdaki niteliklerden hangileri doğrudan, hangileri ise dolaylı olarak ölçülebilir?

Ölçme Türleri(Yapılış Biçimine göre) ÖLÇME DOĞRUDAN DOLAYLI GÖSTERGEYLE ÖLÇME TÜRETİLMİŞ ÖLÇME

Doğrudan (Temel) Ölçme n n Ölçülecek niteliğin (özelliğin) doğrudan gözlenmesi sonucu yapılan ölçmedir. Ölçülen özellik ile ölçmede kullanılan aracın niteliği aynı ise bu tür ölçme doğrudan ölçmedir. Bu tür ölçmelerde dolaysız bir şekilde gözlem yapılabildiğinden, ölçülen nitelikler somuttur. Örneğin uzunluk aynı türden iki nesne yana konularak ölçülür. Aşağıda doğrudan ölçülebilen niteliklere örnekler verilmiştir: n Bir tarlanın alanının metre ile ölçülmesi n Masanın boyunun cetvel ile ölçülmesi n Bir torba kömürün ağırlığının kefeli teraziyle ölçülmesi n Öğrencilerin boy uzunluklarının belirlenmesi n Öğrencinin sahip olduğu kitap sayısının belirlenmesi n Sitare’nin kaç kardeşi olduğunun belirlenmesi n Sınıftaki öğrenci sayısını saymak Siz de doğrudan ölçülebilen özelliklere örnek verebilir misiniz?

Dolaylı Ölçme n n n Dolaylı ölçme, bir değişkenin o değişkenin bir göstergesi kabul edilen başka bir değişken ya da tanımlanan bir bağıntı yardımıyla ölçülmesidir. Öğrencinin kişilik testine verdiği cevapların onun kişilik özelliklerini yansıttığını varsayarız. Bir değişkenin başka bir değişken yardımıyla ölçülmesidir. Örn: başarı düzeyi, sıcaklık, zeka, tutum vb. Ölçülen özellik ile kullanılan ölçme aracının niteliği farklıdır. Ölçülecek değişkenin dolaysız (doğrudan) bir şekilde ölçülemediği durumlarda kullanılır. Özellik kendine ait olmayan başka bir araçla ölçülür. Aşağıda dolaylı şekilde ölçülebilen özelliklere örnekler verilmiştir: n Bir çocuğun yaratıcılığının şekilsel testlerle ölçülmesi n Bir çocuğun başarısının sınavla ölçülmesi n Öğrencinin zeka düzeyinin ölçülmesi

ÖLÇME (Yapılan İşlemi Yorumlama bakımından) n n n n 1) Mutlak ölçme: Ölçme sonucunda elde edilen veriler herkes tarafından aynı biçimde anlaşılıyorsa bu tür ölçmelere mutlak ölçme (MÖ)denir. Özellikleri: MÖ’ler gram, metre, adet, tane gibi tam birim ifadeleri içerir. Başlangıç noktası vardır ve bu nokta ‘ 0’ dır. MÖ’de ölçeğin aralıkları birbirine eşittir. Bunların (-) değeri olamaz. Örn: Bir kişi 171 cm. uzunluğunda ise ölçme yaparken metre ile (0) noktasından başlanır. 10 cm. ’den başlanmaz. Uzunluk hiçbir zaman için (-) değer almaz.

(devam) n n 2) Bağıl Ölçme: Ölçme sonucunda eldeki ölçüm bazı durumlara göre değişiyorsa bu tip ölçmelere bağıl ölçme denir. Yapay birimlerle yapılan ölçmelerdir. Yani, bir başka şeye bağlı olarak ölçme işleminin yapılması işlemidir. Örneğin: Testlerle başarıyı ölçme; hava sıcaklığının termometre ile ölçülmesi. (Sıcaklık termometre içindeki civanın veya başka bir sıvının yükselip alçalmasına bağlı olarak ölçülür. )

Dolaylı Ölçme Türleri DOLAYLI ÖLÇME GÖSTERGEYLE ÖLÇME TÜRETİLMİŞ ÖLÇME

Göstergeyle Ölçme n n Bir değişkenin (özelliğin) başka bir değişken yardımıyla ölçülmesidir. Göstergeyle ölçmede, ölçülen değişkenin bir nevi göstergesi olabilecek başka değişkenden faydalanma söz konusudur. Örneğin, öğrencilerin başarılarını ölçmek amacıyla yapılan sınavlardaki sorulara verdikleri yanıtlar başarılarının bir göstergesi kabul edilir. Örnek gösterge ölçümleri; n n n Odanın sıcaklığının termometre ile ölçülmesi Bir çuval patatesin ağırlığının yaylı kantar ile ölçülmesi. (yayın gerilimi ölçülüyor) Siz de göstergeyle ölçmeye örnekler bulmaya çalışınız?

Türetilmiş Ölçme n n Ölçmek istediğimiz değişken üzerinde bir ölçme işlemi yapmadan, bu değişkenle (üzerinde ölçme işleminin yapılıp ölçümlerin elde edildiği) diğer değişkenler arasındaki bir bağlantıdan faydalanarak elde edilen ölçümlerdir. Bir başka ifadeyle, iki değişken arasında aritmetik bir işlemle elde edilen ölçmeye türetilmiş ölçme denir

Türetilmiş Ölçme n n Örneğin; cisimlerin kütleleri ve hacimleri ayrı doğrudan veya dolaylı olarak ölçülebilir. Cismin kütlesi hacmiyle bölünürse yoğunluğu bulunur. Burada yoğunluk, kütle ve hacme ait ölçme sonuçları üzerinde yapılan bir işlemle bulunduğundan bu bir türetilmiş ölçmedir.

n n Bir öğretim üyesinin vize notunun, ödevlerin ve final notunun belirli yüzdelerini alarak başarı notunu elde etmesi de bir türetilmiş ölçme örneğidir. Siz de türetilmiş ölçmeye örnek bulmaya çalışınız?

Değerlendirme Kavramı ve Özellikleri n n Ölçme sonuçlarını bir ölçüte vurarak ölçülen nitelik hakkında bir değer yargısına varma sürecidir. Ölçme sonuçları tek başına bir anlam ifade etme Bir yargıya varmak gereklidir. Yargılama iki değerin karşılaştırılmasıdır. Ölçme sonuçları ile bir KISTASIN(ÖLÇÜTÜN) karşılaştırılmasıdır.

(devam) n n n n Ölçme(Ö) ve Değerlendirme(D) Arasındaki Farklar: 1. D, Ö sürecini içine alır, yani ölçmeyi kapsar. 2. D için mutlaka Ö’nin olması gerekir. Yani Ö olmadan D olmaz. Ö işlemi ile bir özelliğin miktarını belirleriz. Sayı, sembol kullanırız. Ö işleminde gözlem yapılırken, D işleminde yorum, kanaat ve yargı vardır. Ö işleminin objektif, D işleminin subjektif olma durumu vardır. Ö işlemi basittir, D süreci karmaşıktır.

(devam) n n Örnek: Elif’in boyu 168 cm. ’dir. (Ölçme) Bayanların Polis Kolejine girmesi için boylarının en az 160 cm. olması gerekir. (Ölçüt/Kriter) Elif Polis Kolejine girebilir. (Yargı/Karar)

Ölçmede Hata n n n Doğrudan ölçmelerde eğer ölçme aracından kaynaklanan bir aksaklık yoksa, ölçülecek özellikleri tam doğru olarak ölçmek olasıdır. Ancak dolaylı ölçmelerde, ölçme işine hata karışma olasılığı fazladır. Sanem’in boy uzunluğunu mu yoksa Öğretim İlke ve Yöntemleri dersindeki başarısını ölçmek mi daha kolaydır? Bir başka deyişle, hangisine hata karışma olasılığı daha yüksektir?

Hata Kaynakları HATA Ölçülen özelliğin gerçek değeri ile ölçülen değeri arasındaki fark Ölçenden kaynaklanan hata Ortamdan kaynaklanan hata Ölçülenden kaynaklanan hata Ölçme aracından kaynaklanan hata

Ölçmeyi Yapan Öğretmenden Kaynaklanan Hatalar n Öznel puanlama eğilimi n Dikkatsizlik n Yorgunluk n Öğrencilerden beklenti n Puanlama sırasında içinde bulunulan psikolojik ve fizyolojik durum

Ortamdan Kaynaklanan Hatalar n Sınav ortamının ısısı n Sınav ortamının gürültü düzeyi n Sınav ortamının ışık düzeyi n n Ortamın kopya çekmeye uygun olması Sıraların durumu

Ölçülen Öğrenciden Kaynaklanan Hatalar n Öğrencinin motivasyonu n Öğrencinin heyecan düzeyi n Öğrencinin üzerindeki stres ve baskı n Uykusuzluk n Dikkat dağınıklığı n Giderilememiş fizyolojik ihtiyaçlar (açlık, susuzluk vb. )

Ölçme Aracından Kaynaklanan Hatalar n n n Test maddelerinin (soruların) benzeşik olmaması Test maddelerinin (soruların) ölçülecek özellikleri tam kapsamaması Test maddelerinin (soruların) açık ve net ifade edilmemesi Test maddelerinin az sayıda olması Şans başarısı (Özellikle çoktan seçmeli ve doğru-yanlış testlerde) Testte yönerge bulunmaması

Sınavlar Hakkında Savunma Mekanizmaları ve Hata Kaynakları Beğenmediğimiz Notlar Alınca Kullandığımız Savunmalar Hata Kaynağına Verilen Ad Öğretmen taraflı davranıyor ya da çok Ölçmeyi yapan kişiden kaynaklanan dikkatsiz. hatalar Sorular çok okunaksız ve anlaşılmazdı. Ölçme aracından kaynaklanan hatalar Sınav ortamı çok soğuk ve gürültülü idi. Ölçmenin yapıldığı ortamdan kaynaklanan hatalar Dikkatimi toparlayamadım, çok yorgun Ölçülen özellikten kaynaklanan hatalar ve isteksizdim. Yazılı yoklama yerine çoktan seçmeli test kullanılmalıydı. Ölçme yönteminden kaynaklanan hatalar

Hata Türleri ÖLÇME HATASI SABİT HATA SİSTEMATİK HATA RASTGELE HATA

Sabit Hata n n Sabit hata, bir ölçmeden diğerine miktarı değişmeyen hatadır. Örneğin; n n Bakkalın terazisinin her ölçtüğü ağırlığı 50 gr. fazla ölçmesi Öğretmenin her okuduğu kağıda 5 puan fazla vermesi Bir termometrenin her ölçtüğü sıcaklığı 2 derece fazla ölçmesi Siz de sabit hataya örnek bulmaya çalışınız?

Sistemli Hata n n Ölçmeyi yapan kişiye, ölçülen özelliğe ve ölçme koşullarına bağlı olarak miktarı değişen ve tüm ölçmelere aynı oranda etki etmeyen hatalara sistemli hata denir. Bir başka deyişle, hata miktarının ölçülen özelliğin miktarına bağlı olarak belli bir kural dahilinde artıp azalmasıdır. Örneğin; n n n Terazinin 1 kg. lık bir kütleyi 50 gr. fazla, 2 kg. lık kütleyi 100 gr. fazla, 3 kg. lık kütleyi 150 gr. fazla tartması. Bir öğretmenin 50 puan alana 5 puan, 60 puan alana 10 puan, 70 puan alana 15 ve 80 ve üzeri alana 20 puan fazladan vermesi Siz de sistemli hataya örnek bulunuz?

Rastgele (Tesadüfi) Hata n n Ölçme sonuçlarına karışan ancak miktarı ve kaynağı belli olmayan hatalardır. Ölçmeyi yapan kişiden, ölçülen öğrenciden, ortamdan ya da soruların yapısından kaynaklanabilir, ancak ne kadar ve nereden kaynaklandığı belli değildir. Örneğin; n n Öğrencilerin bir kısmının kopya çekmesi Öğrencinin rahatsızlığından dolayı bildiği halde soruyu tam yanıtlayamaması Öğretmenin sınavları okurken farkında olmadan notları toplama hatası yapması Siz de rastgele hata örnekleri bulunuz?

Örnek soru n KPSS 2008 46. Bir sınavda her öğrenciye 5 puan fazla verilmesi ----- hataya örnektir. Öğrencilerin puanlarını, aldıkları puanların yüzde 10’u kadar artırmak ise ------- hataya örnek olabilir. n Bu parçadaki boşluklara, aşağıdakilerin hangisindeki sözcükler sırasıyla getirilmelidir? A) rastgele – sabit B) rastgele – sistematik C) sabit – sistematik D) sabit – rastgele E) sistematik – sabit

Örnek Soru n Aşağıdakilerden hangisi dolaylı ölçmedir? A) Bir arabanın bir yolculuktaki ortalama hızının belirlenmesi n B) Bir öğrencinin bir dakikada okuduğu kelime sayısının belirlenmesi n C) Bir öğrencinin zeka düzeyinin belirlenmesi n D) Bir ülkenin, nüfus yoğunluğunun hesaplanması n E) Bir öğrencinin yazdığı metinde kaç yazım hatası yaptığının belirlenmesi ( 2013 KPSS Sorusu) n

Ölçme Sonuçlarının İfade Edilmesiyle İlgili Kavramlar n Ölçmede Birim n n n Ölçme sonuçlarını anlaşılır, standart birimle ifade etmek, ölçümlerin anlamlılığına katkı sağlar. Birim, ölçülecek özellikten standart kabul edilen bir miktardır. Ölçmede birim, ölçülen özellikle ilgili miktar karşılaştırması yapılmasını sağlar. Ölçme sonucunun metre, kilogram, kilovat, derece, saat, lira, puan gibi sayısal ifadeleri ölçme birimidir.

n Örneğin “bir miktar şeker” denildiğinde insanların zihinlerinde farklı miktarlarda şeker canlanmaktadır. Oysa 1 kg. şeker denildiğinde herkesin kafasında hemen aynı miktarda şeker canlanır.

Ölçme Sonuçlarının İfade Edilmesi İle İlgili Kavramlar (devam) n Ölçme sonuçlarının cm, kg, puan gibi birimlerle ifade edilmesi hem ölçmenin yapılmasını kolaylaştırdığından hem de ölçümlerde bir standartlık sağlayacağından ölçümlerin neyi ifade ettiğinin daha net anlaşılmasını sağlar.

(Devam) n Çoktan seçmeli testlerde, “ 0 -1” puanlama yöntemi kullanıldığında ve yanlışlar doğruyu götürmediğinde, birim (doğru yanıtlanmış bir soru) 1 puandır.

Ölçme Birimi Türleri ÖLÇME BİRİMİ DOĞAL BİRİM TANIMLANMIŞ BİRİM

Doğal ve Tanımlanmış Birim n Doğal birim n Bir değişkenin hangi niteliğine ya da miktarına bir (1) birim denileceği tanımlanmamış birimdir. Değişkenin her bir parçası 1 birim kabul edilir. Örneğin sınıfta öğrencileri sayarken bir öğrencinin birim olarak kabul edilmesi, dakikada yazılan/okunan kelime sayısının belirlenmesinde her kelimenin 1 birim sayılması, ormandaki her ağacın 1 birim sayılması vb.

(Devam) n Tanımlanmış birim n Değişkenin ne kadarlık miktarına bir (1) birim denileceği uzmanlarca tanımlanmıştır. Buradaki birimde artık doğallık yoktur. Örneğin saat, kilo, metre, inch vb. birimler tanımlanmıştır. 1 saatin 60 dakika olması, bir ders saatinin 45 dakika olması, teneffüsün 10 dakika olması, matematikteki sabit sayısı vb.

Birimlerde Bulunması İstenen Özellikler Birimlerin eşitliği Birimlerin genelliği Kullanılış amacına uygunluğu

Birimlerde Bulunması İstenen Özellikler n Birimlerin eşitliği n n Eşitlik, aynı nitelikle ilgili bütün ölçmelerde standart kabul edilen miktarın, hem bir ölçme boyunca hem de bir ölçmeden diğerine değişmemesidir. Örneğin, uzunlukları ölçmede kullanılan karış, eşit birim değildir. Çünkü, bir masanın boyunu karışla ölçerken, her bir karışımızın tam eşit olduğunu iddia edemeyiz.

(Devam) n n Ayrıca başkasıyla bizim karışımız da farklı olduğundan farklı sonuçlar çıkacaktır. Uzunluğu ölçmede kullanılan metre bir durumdan diğerine ve kim ölçerse ölçsün değişmediğinden eşit birimdir.

Birimlerde Bulunması İstenen Özellikler(devam) n n Birimlerin genelliği n Birimin olabildiğince çok kişi tarafından kullanılmasıdır. Geçmişte Osmanlılar ve günümüzde Kuzey Kıbrıslılar tarafından kullanılmakta olan okka, ağırlık ölçmede kullanılan birimdir. Bu birim eşitlik özelliği sağlar, fakat genel değildir. Çünkü günümüzde az kullanılmaktadır Birimlerin kullanılış amacına uygunluğu n Birimin ölçmenin amacına uygun olması olarak tanımlanmaktadır. Örneğin bir sandık domatesin kütlesini ölçerken, kilogram uygun birim iken, bir bileziğin kütlesini ölçmede gram daha uygun birimdir

Ölçmede Sıfır Noktası n Gerçek (doğal, mutlak) sıfır n Ölçmede “sıfır” başlangıç anlamına gelir. ölçme sonuçlarını göstermek için seçtiğimiz sayılar arasında “sıfır” varsa, bunun ölçtüğümüz değişkenin sıfır değerine yani hiç gözlenmediğine karşılık gelmesini bekleriz. Sıfır noktası böyle bir değere karşılık geliyorsa buna gerçek (doğal) sıfır denir. Doğal sıfır, bir değişkenin (miktarın) gerçek anlamda yokluğunu ifade eder

Ölçmede Sıfır Noktası(devam) n Tanımlanmış ( bağıl, keyfi, itibari)sıfır n Bazı değişkenlerin gerçek sıfır noktası yoktur. Örneğin C ile yapılan sıcaklık ölçümünde 0 C, sıcaklığın olmadığı anlamına gelmez. Buradaki “ 0” değeri başlangıç noktası olarak kullanılmaktadır. Benzer şekilde coğrafi yüksekliklerin ölçülmesinde kullanılan sıfır noktası da o yerin yüksekliği olmadığı anlamına değil, deniz seviyesi ile aynı olduğunu ifade eder.

n Bu örneklerdeki gibi, “sıfır noktası, ölçülen niteliğin yokluğuna karşılık gelmiyorsa bu sıfır değerine itibari (göreceli, tanımlanmış) sıfır adı verilir. ” Göreceli sıfır başlangıç noktası olarak kullanılır. Ölçülen niteliğin gerçek sıfır değerinin olmaması, ölçme sonuçlarını etkiler. Gerçek sıfır noktası olmayan bir ölçmede, ölçme sonuçlarının birbirine oranı anlamlı olmaz

Ölçek Kavramı n n Ölçek sözcüğü, belli bir büyüklüğü küçültme oranı, birim, ölçme aracı gibi anlamlarda kullanılmaktadır. Sayısal olarak ölçümlerin taşıdığı anlam ölçek türüyle ilgilidir. Ölçme sonuçlarının özelliklerine bağlı olarak çeşitli ölçekler elde edilir.

(Devam) n n n Bunlar: sınıflama, sıralama, eşit aralıklı eşit oranlı ölçeklerdir. Eğitim ve psikolojide en çok kullanılan ölçekler sıralama ve eşit aralıklı ölçeklerdir. Sınıflama ve eşit oranlı ölçekler ise nadiren kullanılır.

Ölçek Kavramı(devam) n Ölçek iki amaçla kullanılır. n Nesnelere verilen sayıların anlamlarını ya da sayıların kullanılmasında uyulması gerekli kurallar ve kısaltmaları belirtmek için n Cetvel ve metre gibi ölçme araçları üzerindeki bölmeleri ya da belli bir başlangıç noktasından itibaren değişmez birimlerle bölümlenmiş bir ölçme aracını belirtmek için kullanılır.

Ölçek Türleri ÖLÇEK TÜRLERİ SINIFLAMA ÖLÇEĞİ SIRALAMA ÖLÇEĞİ EŞİT ARALIKLI ÖLÇEK ORANLI ÖLÇEK

Sınıflandırma Ölçeği n n Bu ölçekte elde edilen puanlar miktar göstermezler, bir kişi ya da nesneyi tanımlamak (isimlendirmek) için kullanılırlar. Örneğin kızların bir (1), erkeklerin iki (2) olarak sınıflandırılması Sınıflandırmada kategoriler: n Homojen olmalı n Karşılıklı birbirini dışta tutmalı n Kategoriler arasında sıralı ilişkiler hakkında hiçbir varsayım olmamalıdır Bu ölçek düzeyinde elde edilen veriler için frekanslar çıkartılabilir, yüzdeler hesaplanabilir ve kay kare testi yapılabilir

Sıralama Ölçeği n n Bir değişken bu ölçek kullanılarak ölçüldüğü zaman, puanlar sıra dizisini gösterir. Örneğin, 1 puanı değişkenin en düşük ya da en yüksek değerini gösterirken, 2 puanı ikinci en düşük ya da en yüksek değerini gösterir. Bu ölçekte, birimler arasında eşit aralık yoktur. Birinci ile ikinci arasındaki fark, ikinci ile üçüncü arasındaki farka eşit olmayabilir.

n Bu ölçekte karşılan ilişki tipleri; daha büyük-küçük, daha kötü-iyi, daha sağlıklı-sağlıksız, daha prestijliprestijsiz şeklinde olabilir. Ancak değerler iyi-kötü şeklinde kategorik değil, iyiden kötüye doğru giden bir sıralamayı ifade eder.

Sıralama Ölçeği n Öğrencileri başarı puanlarına göre sıralama n Askerleri rütbelerine göre sıralama n Okulları öğrenci sayılarına göre sıralama n İnsanları eğitim düzeylerine göre sıralama n Bu ölçekte kullanılan uygun istatistikler; ortanca (medyan), yüzdelik, çeyrek sapma, sıra farkları korelasyon katsayısı, işaret testi, Mann Whitney U testi vb. dir.

Eşit Aralık Ölçeği n n Bu ölçekteki verilerin birimi ve göreceli bir başlangıç noktası vardır. Bir değişken aralıklı bir ölçek kullanılarak ölçüldüğü zaman, her puan bir miktar gösterir ve her puanı ayıran eşit bir ölçme birimi vardır. Örneğin 2 ve 3 arasındaki fark, 3 ve 4 arasındaki farka eşit kabul edilir.

Eşit Aralık Ölçeği(devam) n n Aralık ölçeğinde başlangıç noktası bağıldır. Yani ölçmeyi yapana göre veya bir ölçme aracından diğerine değişebilir. Sıfır bir başlangıç noktası olarak kabul edilir ancak gerçek anlamda sıfır değildir. Sıcaklık, aralıklı bir ölçek ile ölçülebilen bir değişkendir. Burada sıfır derecelik ölçüm, sıcaklığın olmadığı anlamına gelmez, sadece 1 dereceden az, -1 dereceden çok olduğunu gösterir.

Eşit Aralık Ölçeği(devam) n Aralıklı ölçekler, psikolojik testler ya da kişilik testleri ile ölçülen nicel değişkenler ile sık kullanılır. Her ne kadar sıfır puanı ölçümü olası olsa bile, örneğin bu sıfır zeka ya da sıfır yetenek anlamına gelmez.

n n Kısaca, aralık ölçeğinin temel özelliği, eşit ölçme birimine sahip olmasıdır. Bu ölçme biriminin göreceli (keyfi) bir başlangıç noktası vardır ve bu nokta sıfır ile tanımlanabilir ancak sıfır ölçülen özelliğin yokluğunu göstermez. Örneğin deniz düzeyinin başlangıç ve metrenin birim olarak alındığı yükseklik ölçümleri.

Eşit Aralık Ölçeği(devam) Gece yarısının başlangıç ve saatin birim olarak alındığı zaman ölçümleri n Sıcaklığı ölçen termometre n Üniversite sınavında kullanılan testler Bu ölçekle ölçülen ölçme sonuçları için uygun olan istatistikler, aritmetik ortalama, standart sapma, pearson korelasyon katsayısı, t testi, F testi (varyans analizi) sayılabilir. n n

Oran Ölçeği n Ölçme sonuçlarının nitelikleri yönünden en üst düzeydeki ölçek oran ölçeğidir. Bu ölçek, bundan önceki açıklanan bütün ölçeklerin özelliklerini taşır. Ayrıca eşit aralıklı ölçekteki bağıl başlangıç noktası bu ölçekte gerçek sıfır noktasıdır.

Oran Ölçeği(devam) n n Sadece bu ölçekle elde edilen puanlar değişkenin gerçek miktarını yansıtır. Çünkü, puanlar gerçek miktarı ölçer, ölçekte eşit ölçme birimi vardır ve sıfır değeri gerçekten ilgili değişkenin sıfır olan miktarını gösterir. Bu nedenle oran ölçekleri negatif sayılar içermez ve bu ölçekle oransal karşılaştırmalar yapılabilir.

Oran Ölçeği(devam) n n Oran ölçeğindeki ölçme sonuçlarıyla her türlü karşılaştırmalar yapılabileceği için bütün matematiksel işlemler de yapılabilir Örneğin; n n n Uzunluk ölçme Ağırlık ölçme Testte yapılan hata sayısı Birisinin sahip olduğu arkadaş sayısı Günde harcanılan kalori sayısı Sosyal bilimlerde oran ölçeğinde ölçme sonuçları elde etmek zordur

Ölçeklerin Karşılaştırılması Ölçek Özellik Eşit ölçme birimi Gerçek sıfır noktası Matematik İşlemlere uygunluk Araşt. Kullanıma ilişkin örnekler Sınıflama Kategoriler Yok homojen, bağımsız ve kategoriler arası sıralı ilişkilere ilişkin sayıltı yok Yok Kategoriler bazında olayların sayısını belirleme Erkekleri 1 ve kızları 2 olarak tanımlama Sıralama Yukarıdakilerin tümü, ek olarak kategoriler sıralı Yok Yukarıdakilerin tümü, ek olarak kategorileri sıralama Kimin saldırganlıkta 1. 2. 3. vb. olduğunu yargılama Aralık Yuk. Tümü, ek Var olarak kategoriler arası gerçek farklar belirlenebilir, miktar ölçülebilir Yok Yukarıdakilerin Standart zeka, kişilik tümüne ek olarak ve başarı testi sonucu fark bildirme Oran Yuk. Tümü, ve miktar ölçmeye ek olarak oransal karşılaştırma Var Dört işleme dayalı tüm işlemleri yapabilme Var Bir testteki doğru cevapların sayısını açıklama

Değerlendirme Kavramı n n n Değerlendirme, ölçümlerden bir anlam çıkarmak ve ölçülen nesneler hakkında bir değer yargısına ulaşmaktır. Bunun için elde edilen ölçümlerin bir ölçüt ile karşılaştırılması gerekir. Değerlendirmenin ölçme, ölçüt ve karar olmak üzere üç temel öğesi vardır. Değerlendirme kesin olarak bir ölçüm (ölçme sonucu) ile bir ölçütün karşılaştırılmasına dayanır. Ölçütsüz değerlendirme olmaz. Ölçüt ya ölçmeden önce belirlenmiş bir standarttır ya da gruba bağlı olarak çıkarılmış tipik bir puandır, normdur.

Değerlendirme Süreci ÖLÇME SONUCU “Ölçüm” Aslı’nın matematik sınav sonucu 75’tir. Yeni doğan Ayşe bebeğin ağırlığı 1. 90 kg. Sınıfın sıcaklığı 16 santigrat derecedir ÖLÇÜT Sınıf ortalamasını geçenler başarılı olacaktır. Ortalama 70 bulunmuştur Sağlıklı bir bebeğin ağırlığı 2 -4. 5 kg olmalıdır Ders için uygun sıcaklık 18 -23 santigrat derece olmalıdır. DEĞER YARGISI Ayşe matematikte başarılıdır KARAR Ayşe matematik dersini geçti Ayşe bebek normal Ayşe bebek bir bebeğin sağlıklı bir ağırlığından düşük bebek değildir ağırlığa sahiptir Sınıfın ısısı soğuktur Sınıf ısısı ders yapmaya uygun değildir

Ölçüt Türleri ÖLÇÜT MUTLAK ÖLÇÜT BAĞIL ÖLÇÜT

Mutlak Ölçüt n Mutlak ölçüt n Ölçüt değerlendirilecek grup dikkate alınmadan önceden kesin olarak belirtilmişse buna mutlak ölçüt ve buna dayanarak yapılan değerlendirmeye de mutlak değerlendirme denir. n Sınavdan 70 alanlar geçecektir, LES’ten 45 puan alanlar kabul edilecektir vb. .

(devam) n Bu tür değerlendirmede grupların ya da kullanılan ölçme aracının değişmesi ölçütü değiştirmez. Programın hedefleri dikkate alınarak yapılan değerlendirme mutlak değerlendirmedir

Millî Eğitim Bakanlığı Orta Öğretim Kurumları Sınıf Geçme ve Sınav Yönetmeliği (Mutlak Ölçüt) Puan Not Derece 85 -100 5 Pekiyi 70 -84 4 İyi 55 -69 3 Orta 45 -54 2 Geçer ——————————— 25 -44 1 Geçmez 0 -24 0 Etkisiz

Örnek KPSS Sorusu KPSS 2008 45. Değerlendirme, ölçme sonuçlarının bir ölçütle karşılaştırılarak bir yargıya varılması işidir. Aşağıdakilerden hangisi “mutlak ölçüt”ün kullanıldığı değerlendirmeye örnektir? A) Bilgi yarışmasında en az puanla elenen kişi olma B) Yüksek atlamada en iyi dereceyi yapma C) Sınıfta başarı açısından ilk yüzde yirmilik grupta olma D) 100 sorudan 50’sini doğru cevaplama E) Grup ortalamasının üzerinde performans gösterme

Bağıl Ölçüt n n Ölçüt grubun ortalama başarısı gibi grubun başarısından çıkarılan bir norm ise buna bağıl ölçüt, norm ya da bağıl ölçüte dayalı olarak yapılan değerlendirmeye de bağıl değerlendirme denir. Sınıf ortalamasının üstünde olanlar başarılı kabul edilecektir vb. Bireylerin grup içerisinde birbiriyle ilişkilendirilmesine bağlı olarak yapılır.

Bağıl Ölçüt(devam) n n Öğrencinin yeri ya da grubun başarısı birbiriyle olan not ilişkileriyle belirlenir. Burada bireyin başarısı grubun başarısına bağlıdır. Sınıftaki en başarılı 5 öğrenciyi belirleme, sınıftaki en başarısız %20’lik dilimi belirleme, 100 metreyi ilk bitiren 5 kişiyi atletizm takımına alma vb

Çağ Üniversitesi Sınav Yönetmeliği n MADDE 28 – (1) Öğrencilerin ders notu; o derse ait yarıyıl içi çalışmalarında gösterdiği başarı düzeyi, ara sınavların not ortalaması ve yarıyıl sonunda aldığı not birlikte değerlendirilerek ilgili öğretim elemanınca verilir. Bu değerlendirmede yarıyıl sonu ve yıl sonu sınavında alınan notun başarı notuna katkısı % 50’den az olamaz. Bu değerlendirme sonunda her öğrenciye, dersi veren öğretim elemanı tarafından aşağıdaki harf notlarından biri yarıyıl sonu başarı notu olarak verilir. n (2) Harf notlarının anlamları, katsayıları ve 100 puan üzerinden karşılıkları aşağıdaki tabloda belirtilmiştir:

(Devam) n n n a) Başarı Notu Katsayı Karşılığı AA 4. 00 90 -100 BA 3. 50 85 -89 BB 3. 00 80 -84 CB 2. 50 75 -79 CC 2. 00 70 -74 DC 1. 50 60 -69 DD 1. 00 50 -59 FD 0. 50 40 -49 FF 0. 00 0 -39

(Devam) n b) Bunlardan; n n 1) Bir dersten AA, BB, CB veya CC notlarından birini almış olan bir öğrenci o dersi başarmış sayılır. 2) Bir dersten DC veya DD alan bir öğrenci o dersi şartlı başarmış sayılır. 3) Bir dersten FD veya FF alan bir öğrenci o dersi başaramamış sayılır. c) Kredisiz derslerin ve stajların değerlendirilmesinde ve devamsızlık durumunda aşağıdaki notlar verilir:

(devam) n 1) Yeterli (S) notu: Kredisiz derslerden geçen veya staj çalışmasını başarı ile tamamlayan öğrencilere verilir. n n 2) Yetersiz (U) notu: Kredisiz derslerde veya staj çalışmasında başarısız olan öğrencilere verilir. 3) (S) ve (U) notu; not ortalaması hesabında dikkate alınmaz. 4) (NA) notu; derse devam yükümlülüklerini yerine getirmeyen öğrencilere verilir. (NA) notu, not ortalaması hesabında (FF) notu gibi işlem görür. 5) (FF) notu: Mazeretsiz olarak sınava giremeyen öğrenciye verilir.

(Devam) n Sınavlarda Kopya n MADDE 29 – (1) Sınavlarda kopya çeken, kopya çekme girişiminde bulunan, kopya çektiği sonradan anlaşılan ya da kopya çekilmesine yardım ettiği anlaşılan öğrenciye o sınav için (FF) notu verilir ve ilgili bölümce Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği hükümlerine göre işlem yapılır.

(Devam) n n Not Ortalaması MADDE 31 – (1) Öğrencilerin başarı durumları, bitirdikleri yarıyılda almış oldukları derslere ait DNO ve almış oldukları tüm dersler için GNO ile izlenir. n n (2) Bu ortalamalar; ilgili derslerden, bu Yönetmeliğin 28 inci maddesine göre alınan harf notlarından her birinin katsayısı ile o dersin Senatoca belirlenen kredisi çarpılarak bulunan sayıların toplamının, aynı derslerin kredi toplamına bölünmesi ile elde edilir. Bir dersin kredisinin hesaplanmasında bir saat teorik ders, bir kredi; bir saat uygulama ve/veya laboratuar, yarım kredi olarak alınır. (3) Ortalamaların kayda geçmesinde; virgülden sonraki üç hane (5)’den küçük ise sıfır (0)’a; (5) veya (5)’den büyük ise, ikinci haneyi bir arttıracak şekilde yuvarlanarak iki hane esas alınır.

Değerlendirme Türleri DEĞERLENDİRME TANIMA VE YERLEŞTİRMEYE YÖNELİK DEĞERLENDİRME BİÇİMLENDİRME VE YETİŞTİRMEYE YÖNELİK DEĞERLENDİRME SONUCU GÖRMEYE YÖNELİK DEĞERLENDİRME

Tanıma ve Yerleştirmeye Yönelik Değerlendirme n Bu değerlendirme iki amaçla yapılır: n n Öğrencilerin belli bir kurs, ders ya da ünitenin önkoşulu niteliğindeki giriş davranışlarına sahip olma derecesini belirlemek. İlgili kurs ya da derste öğrencilere kazandırılması hedeflenen davranışlar arasında öğrencilerce önceden edinilenler olup olmadığını tespit etmek.

Tanıma ve Yerleştirmeye Yönelik Değerlendirme(devam) n Bu belirlemeler sonucunda öğretimin başlangıç noktasını saptamak ve öğretimi öğrenci düzeyine göre ayarlamak mümkün olur. Örneğin öğrencinin seviye tespit sınavından aldığı puana göre uygun İngilizce sınıfına yerleştirmek, ÖSS puanına göre yükseköğretim programlarına yerleştirmek vb.

n Tanıma ve yerleştirmeye dönük değerlendirme yapılırken seviye tespit sınavları, hazır bulunuşluk testi, seçme testi, tanıma testi, yetenek testi, yerleştirme testi, muafiyet sınavı gibi testler kullanılır.

Biçimlendirme ve Yetiştirmeye Yönelik Değerlendirme n n Öğretim sürecinin bir parçası sayılan bu değerlendirmenin ana işlevi: Öğretim sürüp giderken, her bir ünitedeki öğrenme eksiklerini ve güçlüklerini belirlemek; bu eksik ve yetersizliklerin giderilmesi, yani ünitenin daha iyi öğrenilmesi için her bir öğrenciye ayrı önerilerde (dönütlerde) bulunmaktır.

Biçimlendirme ve Yetiştirmeye Yönelik Değerlendirme(devam) n İçeriğinde ya da kapsadığı konular arasında önkoşul ilişkileri bulunan derslerde biçimlendirme ve yetiştirmeye dayalı değerlendirme yapılması gerekir. Bu amaçla kullanılan testlere formatif testler, ünite testleri ya da izleme testleri denilir ve belli bir ünite için hazırlanıp o ünitenin bitiminde kullanılır.

n Amaç öğrenciye not vermek değil, öğrenme eksiklerini belirleyip tamamlamaktır. Bu tür değerlendirme öğretmen ve öğrenciye öğretimin etkililiği hakkında sürekli bilgi sağlamak için yapılır.

Sonucu Görmeye (Değer Biçmeye) Yönelik Değerlendirme n n Genellikle öğretim devresi sonunda yada devre içinde programın öngördüğü hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığına bakılarak öğrenci, öğretmen ve programa ilişkin yargılarda bulunmak üzere yapılan değerlendirmedir. Eğitimde en çok kullanılan değerlendirme türüdür. Bu değerlendirme ile öğrenci hakkında geçti-kaldı, başarılı-başarısız gibi kararlar alınır.

Sonucu Görmeye (Değer Biçmeye) Yönelik Değerlendirme n n Dönem içinde yapılan ara sınavlar ya da dönem sonunda yapılan yıl sonu sınavlarının (summatif testler) sonuçlarına göre yapılır. Erişi testi, başarı testi, bitirme (final) testleri, yeterlik testleri, uzmanlık testleri bu değerlendirme biçiminde kullanılır.

Sonucu Görmeye (Değer Biçmeye) Yönelik Değerlendirme(devam) n Bu değerlendirme türünde öğretim programının, öğretmenin, derste kullanılan öğretim stratejileri ve yöntemlerinin etkililiğine bakılır ve değerlendirme yapılır. Öğretim programının hedeflerine ulaşma düzeyi, öğrenme düzeyi ve öğrencilerin başarı düzeyini belirlemek için yapılır.

Ölçme ve Değerlendirme İlişkisi Ölçme Değerlendirme Amaç Ölçülen özelliğin miktarını bulma Bulunan miktarın yeterlik ve amaca uygunluğunu belirleme Kapsam Değerlendirmenin bir Ölçme sonucu, ölçüt ve basamağı yargıyı kapsar Nitelik Objektiftir Objektifliğe dayalı subjektiflik Uygulama Gözlemdir Karşılaştırma ve yorum işlemidir

Örnek KPSS Sorusu KPSS 2008 43. Durum değerlendirme ya da düzey belirleme denen ölçme ve buna bağlı değerlendirme sürecinde temel amaç aşağıdakilerden hangisidir? A) Öğretim programında belirtilen kazanımların gerçekleşme derecesini belirlemek B) Öğrencilerin yaşadıkları öğrenme güçlüklerini ortaya çıkarmak C) Öğrencilerin sosyal, psikolojik ve ekonomik durumlarını belirlemek D) Öğrencileri belli özelliklere göre sıralayıp ilgili programlara yerleştirmek E) Öğrencilerin kavramsal gelişim düzeylerini ve kavram yanılgılarını tespit etmek