ETIOLOGIJA KRIMINALITETA OSNOVE BIOLOKIH TEORIJA I NJIHOVA PODJELA

ETIOLOGIJA KRIMINALITETA OSNOVE BIOLOŠKIH TEORIJA I NJIHOVA PODJELA Doc. dr Osman Jašarević

BIOLOGIJA Biologija proučava svojstva i ponašanje organizama, njihov rast, razvoj i razmnožavanje, kao i interakcije između različitih organizama, te organizama i njihovog okoliša.

POJAM I PODJELA TEORIJA PREMA BIOLOŠKIM UZROCIMA ZLOČINA NA BIOLOŠKE TEORIJE: Fenološka teorija, Teorija nasleđa - nasljednost i kriminalitet, Biokonstitucionalna teorija i Teorija sklonosti, Hromozomska teorija, Endokrinološka teorija, Rasna teorija, Đavolje sjeme - vid nasljeđa.

BIOLOŠKE TEORIJE Biološke teorije pokušavaju utvrditi tjelesne faktore i ponuditi jenostavna rješenja čovječanstvu. Biokriminologija pokušava istražiti kriminalno ponašanje sa biološkog stanovišta. Nasljeđe i okolina su međusobno povezani i nije moguće odvojiti pojedinačne faktore. Sociobiologija se bavi genetskim studijima i socijalnim varijablama. Ove teorije se zasnivaju na predpostavci da tjelesna građa pojedinca određuje njegovo ponašanje. Ideja o tome da prestupnici krše zakone isključivo zbog genetske strukture nije u skladu sa novijim objašnjavanjem kriminalnih sklonosti i nasljedstva.

BIOLOŠKE TEORIJE Biološke teorije su biološka saznanja koja svoju naučnost zasnivaju na mišlje - njima da su biološke predpostavke osnovni kriminogeni faktori. Tu se posebno ubrajaju elementi biosomatskih procesa kao što su: urođene, nasljedne, organske, fiziološke i druge biološke funkcije koje uslovljavaju delinkventno ponašanje pojedinih osoba.

PODJELA frenološka teorija; teorija nasleđa; biokonstitucionalna teorija i teorija sklonosti; hromozomska teorija; endokrinološka teorija, rasna teorija itd.

FRENOLOŠKA TEORIJA Frenologija, riječ potiče iz grčkog jezika frenos što znači srce, duša, duh, razum; i logos što znači nauka o duševnim osobinama na temelju oblika lobanje. Frenologija je nauka o lobanji na kojoj je zasnovan biološki pravac i shvatanje u nauci. Predstavnici frenološke škole su: bečki ljekar Gal i švedski teolog Lavater.

TEORIJA NASLJEĐA - NASLJEDNOST I KRIMINALITET Biološke teorije se uopšteno dijele na: teorije koje ističu značaj tjelesne građe, teorije koje ističu različitost, smetnje i teorije koje ističu ulogu i značaj ishrane. U predstavnike ove teorije spada Enriko Feeri, koji kada govori o rođenom kriminalcu, biološkim faktorima pridaje bitan značaj kod delinkvencije smatrajući da u manifestovanju ponašanja osoba postoje nasljedne sklonosti.

ĐAVOLJE SJEME - VID NASLJEĐA Zamisao o ovome pojmu je predstavljena u filmu istog naziva koji prikazuje životnu priču mlade djevojke, čiji roditelji su bili samoubistveni i antisocijalni. Djevojku su odgajali u savremenoj porodici i ona nije imala nikakve kontakte sa svojim biološkim roditeljima. Njeno ponašanje je bilo normalno, dok nije došao na površinu uticaj aerantnog gena koji je promijenio njeno ponašanje i u potpunosti ga kontrolisao. Djevojka, koja je prije bila uzorna, postala je tako prevarantska i neprijateljska i počela je sa činjenjem krivičnih djela.

DUNGDALE I GODARD SU PREDSTAVILI STUDIJU DVIJE PORODICE, KALILAK I JUKE. Dungdale je ustanovio da određeni ljudi imaju slabe gene koji se prenose iz generacije u generaciju. Godard je proučavao, Kalilake o kojima je prikupljao podatke daleko unazad do vojnika iz revolucionarnog rata, koji se oženio sa „dobrom“, a susretao se i sa duševno ograničenom djevojkom. Genetička shvatanja, tumače da je kriminalno ponašanje urođena i nasljedna pojava što je dokazano kroz dvije vrste studija proučavanjem tzv. kriminalnih porodica i blizanaca.

STUDIJE O BLIZANCIMA Genetika je nauka o nasljeđu i nasljednim osobinama koje se prenose putem gena koji su relativno postojani kroz generacije potomaka. Johannes Lange je ustanovio da su kod jednojajčanih blizanaca oboje blizanaca češće prestupnici, nego što je to slučaj sa dvojajčanim blizancima. Lange je pratio 13 parova blizanaca istog pola. Jedan od svakog para je bio poznati prestupnik. Lange je ustanovio da od trinaest parova jednojajčanih blizanaca u deset slučajeva oba blizanca bili su učinitelji krivičnih djela. Zadnja studija takve vrste ukazuje na to da je kod 85 parova jedno-jajčanih blizanaca usklađenost u smislu prestupništva 32% i kod 147 parova dvojajčanih blizanaca 12%. Ustanovljeno je da su za razvoj odbojnog ponašanja važne genetske i psihološke varijable, ali i da dosta zavise od socijalnih varijabli.

STUDIJE O PORODICAMA - OČEVI KRIMINALCI Proučavajući porodice, istraživači su pokušali ustanoviti uticaj porodice na dalje potomstvo. Istraživanje je teklo u dva smjera. Prvo istraživanje je pokušalo otkriti uticaj roditelja kriminalca na razvoj djece, dok je, Drugo, tražilo faktore, koji utiču na razvoj prestupništva kod djece u običnim, neprestupničkim porodicama. Rezultati istraživanja su pokalazi, da je 40% sinova, čiji su očevi prestupnici, bilo kriminalno aktivno, dok je taj udio kod očeva koji nisu bili kriminalci iznosio 13%.

STUDIJE O USVOJENOJ DJECI Nalazi danskog istraživanja, odnosno danskih istraživača na uzorku 14. 227 djevojaka i mladića su sljedeći: 1. 13. 5% mladića su postali učinitelji krivičnih djela, a njihovi biološki roditelji, pa ni stariji, nisu bili učinitelji, 2. Mladići, koji su imali kriminalne staratelje, a čiji biološki roditelji nisu bili učinitelji krivičnih djela, su bili krivično gonjeni u 14. 7% slučajeva, 3. Mladići čiji staratelji nisu bili kriminalci, za razliku od bioloških roditelja, 20% slučajeva je bilo krivično gonjeno, 4. Mladići čiji su biološki roditelji i staratelji bili učinitelji krivičnih djela, i sami su bili krivično gonjeni u 24. 5% slučajeva, Ovi rezultati ukazuju da kriminalitet bioloških roditelja utiče na pres tupništvo njihove djece, usprkos povoljnim okolnostima u porodicama staratelja.

BIOKONSTITUCIONALNA TEORIJA I TEORIJA SKLONOSTI Ova teorijska postavka je proistekla iz Lombrozove antropološke škole, koja je u početku potpuno ignorisala druge kriminološke činioce, kao uzročnike kriminaliteta, a uzimala je u obzir samo fizički izgled delinkventa. Nešto kasnije je Lombrozo donekle promijenio stavove i ustanovio pet tipova zločinaca: rođeni zločinac, duševno bolesni kriminalci, zločinci iz strasti, slučajni zločinci iz navike.

BIOKONSTITUCIONALNA TEORIJA I TEORIJA SKLONOSTI Smatrajući da postoji veza između fizičkih i svojstava ljudi sklonih delinkvenciji, austrijski kriminolog Zelig je čak tu posebnu naučnu disciplinu nazvao kriminalna biologija. Zeling u svojoj klasifikaciji delinkventa razlikuje: atipične, mješovite i čiste tipove kriminalaca.

BIOKONSTITUCIONALNA TEORIJA I TEORIJA SKLONOSTI Mnogi drugi predstavnici ovih teorija (Gasberger, Eksner i dr. ) takođe su smatrali da između fizičkog-anatomskog izgleda i moralnih osobina čovjeka postoji kauzalna (uzročna) veza. Američki profesor Hoton sa Harvardskog univerziteta ističe da su biološke inferiornosti primarni uzrok zločina. Po njemu, čovjek sklon kriminalitetu, je ličnost niže biološke pripadnosti. Tako su visoki i mršavi predisponirani za ubistva i pljačke, visoki i teški za prevare i falsifikate, mali za krađe i provale, niski i teški za napade na čovjeka i seksualne zločine.

HROMOZOMSKA TEORIJA Hromozomska teorija je zasnovana na učenju da postoje poremećaji u jezgru ćelije - hromozomima aktivne supstance ćelijskog jezgra, koja sadrži gene i nosilac je nasljednih osobina, a produkuju društveno abnormalno ponašanje. Ova teorija nastala je na osnovu rezultata istraživanja sprovedenog na osuđenicima i govori o tome da se među kriminalcima znatno češće javljaju XYY kombinacija hromozoma nego u normalnoj populaciji XY. Jakobs je 1965. god. sugerisao da muškarci sa XYY sindronom imaju veći stepen agresivnosti nego normalni muškarci XY.

OSNOVNE POSTAVKE HROMOZOMSKE TEORIJE SU: jedan od hiljadu muškaraca je tip hromozomske aberacije XYY; muškarac XYY je više predisponiran kriminalnom ponašanju ili bolnici za mentalno oštećene osobe nego muškarac XY; muškarac XYY je manje inteligentan nego muškarac XY i pošto je više XYY muškaraca u zatvoru nego što ih je na slobodi, taj hromozomski poremećaj je glavni krivac za agresivnost i nasilje takvih osoba. Teorija o „hromozomskom ubici“ oživjela je Lombrozovu teoriju i izazvala rasprave medicinskih i kriminoloških stručnjaka.

ENDOKRINOLOŠKA TEORIJA Endokrinologija je naučna disciplina koja se bavi proučavanjem osobina i rada žlijezda sa unutrašnjim lučenjem, odnosno sagorjevanjem i u vezi s tim temperamenta, psihičkog života i ponašanja čovjeka. Ova shvatanja su rezultat medicinskih istraživanja, a polaze od stava da su: mentalni poremećaji ličnosti, niska inteligencija i nagoni posljedica tih poremećaja.

ENDOKRINOLOŠKA TEORIJA Autori ove teorije endokrini sistem uzimaju za osnovu uzroka delinkvencije, smatrajući da žlijezde sa unutrašnjim lučenjem bitno utiču na psihofizički razvoj ličnosti pa se u tim poremećajima mogu tražiti svi oblici devijantnog ponašanja. Šarp i Smit smatraju da su osobe koje pate od endokrinih poremećaja tipični urođeni zločinci. Podolski smatra da što više pada nivo šećera u krvi to je veća tendencija u vršenju krivičnih djela.

RASNA TEORIJA Najekstremniji vid bioloških pristupa u nauci zasnovan je prvenstveno na pretpostavci da je rasno svojstvo svakog od pripadnika viših i nižih rasa urođeno i nasljedno. Po njima su pripadnici viših rasa onaj dio ljudskog društva koji je inteligentniji, sposobniji u odnosu na niže rase, i otuda njihovo pravo da vladaju nad nižim rasama. Ovaj teorijski pravac delinkventno ponašanje vezuje pretežno za određenu rasnu pripadnost.

RASNA TEORIJA Teorija ima osnova u stavovima Lombroza, Nićofera, a posebno Garofala. U ovim pristupima polazilo se od teze da je zločin pojava u životu naroda. Ova teorija kroz istoriju je zloupotrebljavana za progon Jevreja, a njeni sljedbenici pokušavali su da dokažu da je ovaj narod „rasno predisponiran“ za djela falsifikovanja isprava, korupciju, lažno bankarstvo i sl. Takva orijentacija je posebno bila izražena u vrijeme fašizma u Njemačkoj i antisemitskih pokreta u Sovjetskom Savezu od 1933. do 1945. godine.

ZNAČAJ BIOKONSTITUCIONALNIH TEORIJA Lombrozova teorija „o urođenom zločincu“ se nije održala ali je među prvima postavila pitanje ličnosti delinkventa i njegovih unutrašnjih svojstava koja ga čine svjesnim ili nesvjesnim, odgovornim, manje odgovornim ili neodgovornim za postupke. Savremena kriminološka misao tvrdi da biološki faktori mogu činiti neke predispozicije, ali ne i determinacije za devijantne sklonosti. Uticaj činjenica biološke prirode ne mogu se negirati, ali ni prenaglašavati bez uticaja veze socijalnih i psiholoških uslova. Empirijska istraživanja na zatvorenicima i njihova poređenja sa studentima i vojnicima pokazala su degenerativne razlike među njima neznatne.