ESPAS ZELLKLER Harf Aras Espas ESP A S

ESPAS ÖZELLİKLERİ

Harf Arası Espası

ESP A S ÖZEL L İKLERİ

Tipografik elemanlar arasındaki mekânsal boşluklar ve örgü tutarlı olduğu zaman kolaylıkla okunabilir bir metin ortaya çıkar.

Kelime Arası Espası Kelime Arası

Satır Arası Espası Dizgi sistemlerinde satır aralığı genelde harflere verdiğimiz puntonun 1, 5 katına yakın olmalıdır, yani 10 puntoluk bir yazının satır aralığı 12 -13 punto olmalıdır. Ama bu görecelidir ve hedef kitleye göre değişebilir.

YAZI BLOKLARININ VE SATIR UZUNLUKLARININ OKUNABİLİRLİĞE ETKİSİ

En yaygın ve vazgeçilmez grafik iletişim unsurlarından olan tipografinin birincil işlevi okunmaktır. Bu yüzden grafik tasarımcı, tipografi dilini iyi tanımak ve kullanmak durumundadır.

SATIR UZUNLUKLARININ OKUNABİLİRLİĞE ETKİSİ

Sayfalarındaki en önemli sorunlardan biri yazı satırlarının uzunluğudur. Satır uzunluğu, tek sütünlu metin gruplarında 8 -12 sözcüğü, birden fazla sütunlu metinlerde 6 -7 sözcüğü geçmemelidir.

Satırlar çok kısa ise göz hareketi sıkça kesilir; çok uzun olunca da, gözün alt satır başına geçmesi ve doğru tarama yapması zorlaşır, satır atlamaya ya da aynı satırı tekrar okumaya neden olur.

70 harf ve boşluktan uzun bir satır, okumadaki sürekliliği engeller. Rahat okuma için ise bir satırdaki harf ve boşluk sayısı 40 civarında olmalıdır. Bu da ortalama 6 sözcüğe karşılıktır.

SATIR ARALARININ DÜZENLENMESİ

Kelimelerden oluşmuş bir satır, ikinci bir satırla alta geldiği zaman satır aralığı espası sorunu ortaya çıkar. Satır sayısı ikiden fazla ise, ortada bir metin var demektir. Metinlerin rahat ve kolay okunur olabilmeleri için satır aralarının düzenlenmeleri gerekmektedir.

Satırlar arasındaki beyaz boşluk, sözcükler arasındaki boşluktan fazla olmalıdır. Satırlar arası boşluğun aşırı olması metnin leke etkisini, kontrastlığını azaltır, daha yumuşak görünümlü yapar.

Dar veya açık satır arası görsel ve tipografik sorunlar doğuracağı gibi okuma zorluğu da meydana getirir.

Satır arası gereğinden fazla açık olur ise, göz satır takibini zor yapar ve okuma güçlüğü doğar. Satır arası gereğinden fazla açık olur ise, sayfadan aşağı doğru giden beyaz boşluklar kelimeleri birbirinden ayırır ve gözün soldan sağa okuma alışkanlığını bozar.

PARAGRAF VE SÜTUN ARASI BOŞLUKLAR

Bir metin, paragraflardan oluşur. Paragraflar bir yazıda, metnin daha rahat okunabilmesi ve konunun daha iyi anlaşılması için yapılır.

Paragrafsız bir metin sütunu görsel olarak da son derece sıkıcıdır. Paragraftaki tipografinin akıcılığı için gereklidir. Bir paragrafın değiştiğini okuyucu anlayabilmelidir. Bu aynı zamanda metin görüntüsünü de değiştirecektir.

Geleneksel yöntemde paragrafın ilk kelimesi biraz içerden başlatılır. Ancak bu farklılık, paragrafı diğer paragraftan ayırmaya yetmez. Bu durumda iki paragraf arasında bir boşluk bırakılır. Paragraflar genellikle yarım satır veya tam bir satır boşluğu kadar bir beyazlıkla ayrılır.

METİN DÜZENLEME BİÇİMLERİ

Bir tasarımcı metinleri oluştururken sayfada nasıl dizileceklerine karar vermek zorundadır. Metin düzenleme biçimlerinin dört yolu vardır: - Soldan Blok - Sağdan Blok - Ortadan Blok - Her iki taraftan Blok

Soldan blok en çok kullanılan düzenleme biçimidir. Soldan sağa okuma sistemini kullanırken, göz aynı basınç noktasına döner ve satırlar arasında takip kolaylaşır. Bu düzenleme sistemi sonraki satırın göz tarafından kolayca bulunmasını sağlar.

Yazının sola blok olması, harf aralarının daha düzgün olmasını, daha az kesme işaretinin yer almasını sağlar. Özellikle dar sütunlarda idealdir.

Sağdan blok sistemi de soldan blok sisteminde olduğu gibi, bir tarafı serbest kalan bloklama sistemidir. Sağa blok yazılarda takip sorunu yaşanabilir.

Her iki taraftan blok uygulaması sayfa üzerinde dengeli bir gri alan oluşturur. Metnin rahat okunmasını sağlar. Bunun için uzun süre okunması gereken roman, gazete ve süreli yayınlarda bu sistem sıkça kullanılır.

Her iki taraftan bloklama sisteminde tireleme yapılmamış ise kelimeler arasında görsel ve tipografik hatalar oluşur. Genel olarak, bloklanmış dizgi bloklanmamış dizgiden daha az boşluk gerektirir.

Ortadan blok yazılarda takip sorunu yaşanabilir. Ortadan blok uygulamasında gözümüz, her defasında farklı satır başına dönüş yaptığından metin düzenlemelerinde kullanılmaları sakıncalıdır. Devamlılığı olmayan kısa metinlerde, başlık ve alt başlıklarda kullanılabilir.

METİN İÇİNDE TİRELEME YAPMAK

Her iki taraftan bloklama sisteminde treleme yapılmamış ise, kelimeler arasında görsel ve tipografik hatalar oluşur. Bu tipografik sorunun önüne geçmek için metin içinde treleme yapmak, kısa sözcükler kullanmamak, metin genişliğini değiştirmek veya soldan ya da sağdan bloklama sistemini kullanmak gerekir.

Tasarımcılar tireleme yaparak metin içinde oluşan görsel ve tipografik sorunun önüne geçebilirler. Bir satır uzun dizilmiş ise, son kelime de tireleme yapılır ve alt satıra geçilir.

UZUN SATIRLARDA YAZININ YAPISI

İtalik fontlar, tekdüzedir, gösterişsizdir, değişik yapısıyla anlatımı güçlendirir, daha samimi bir iletişim kurar. Fakat deforme olmaya çok uygundur. Uzun metinlerin italik yazılması, yazıyı zayıf gösterir, harflerin birbirinden ayrılması zordur. Okunurluk sorunu göz önünde tutularak olabildiğince az kullanılmalıdır.

Uzun metinlerin bold yazılması ya da tümünün büyük harflerden oluşması da görünüşü sevimsiz kılar. Sözcükler, kaba bir dikdörtgen biçimde gözükürler.

Küçük harfler, kuyrukları ve bacaklarıyla büyük harflerden daha ayrımlı yapı gösterirler ki bu da onları daha okunur yapar. BÜYÜK HARFLER, DAHA ÇOK YER KAPLADIĞINDAN, AYNI ALANDA GÖZÜN DAHA FAZLA TARAMA YAPMASINA NEDEN OLURLAR.

YAZI VE GÖRSEL ÖĞE İLİŞKİSİ

Yazı ve fotoğrafı gösteren boşluktur. Fazla boşluk, dinlendirir, rahat algılama sağlar. Az boşluk ise karışıklık ve karmaşa yaratır, algılamayı güçleştirir. Yazı alanına çok yaklaşmış görüntü ögeleri, hem yazının hem kendinin algılanmasını zorlaştırır. Okuyucunun dikkatini dağıtır.

Yazı ile görüntü arasında en az 4 mm. boşluk olması gerekir. Yazı ve resim alanları ile kenar boşlukları önceden saptanmalıdır. Resimlerin, metni ikiye bölmesi zorunluysa, tümceyi degil, paragrafı bölmesi tercih

DOĞRU YANLIŞ