EKSPERYMENTY I OBSERWACJE NA LEKCJACH BIOLOGII I PRZYRODY

Badania biologiczne polegają przede wszystkim na szukaniu zależności między działaniem określonych czynników a zmianami, które zachodzą pod ich wpływem. Dobry badacz to osoba uważnie obserwująca swoje otoczenie i dostrzegająca zjawiska, które nie wzbudzają zainteresowania innych. Ciekawość to główna cecha badacza. Stawia on pytania o przyczyny i prawidłowości dostrzeżonych zjawisk. Badacz prowadzi obserwacje i doświadczenia, szuka informacji w książkach, Internecie… Docieka odpowiedzi, dyskutuje, wyciąga wnioski. Ty też możesz zostać badaczem!

OBSERWACJA BIOLOGICZNA Ø Jest podstawowym źródłem wiedzy biologicznej Obserwator nie wprowadza żadnych zmian w otaczającym go środowisku Do analizy zjawisk używa narządów wzroku, węchu, słuchu lub specjalnych przyrządów, zależnie od wielkości obserwowanego obiektu (np. lupa, binokular, mikroskop); Obserwator zawsze ustala cel obserwacji, czyli obiekt lub zjawisko, które będzie obserwował; Wyniki obserwacji dokumentuje w formie opisu, rysunku, fotografii, nagrania filmowego, tabeli wyników pomiarów; Na końcu formułuje wniosek obserwacji; Czy znasz zasady obserwacji mikroskopowych? Czy prowadziłeś samodzielnie obserwacje mikroskopowe? Czy wykonywałeś samodzielnie preparat mikroskopowy?

Przed przystąpieniem do obserwacji musisz zadać sobie następujące pytania: JAK? KIEDY? CO? PLANOWANIE OBSERWACJI DLACZEGO? GDZIE?

Doświadczenieeksperyment biologiczny Ø Ø Jest metodą badania organizmu lub zjawiska (procesu) w ściśle zaplanowanych warunkach, według określonych zasad Polega na celowym wywołaniu konkretnych zjawisk w układach biologicznych i obserwowaniu ich przebiegu Jego celem jest sprawdzenie (weryfikacja) wcześniej postawionej hipotezy W odróżnieniu od obserwacji w doświadczeniu zmieniamy jeden z czynników wpływających na organizm lub zjawisko

Zasady eksperymentu biologicznego Ø Badaniu powinna być poddana odpowiednia ( jak największa) liczba osobników, by uzyskane wyniki były wiarygodne Ø Doświadczenie przeprowadza się na organizmach tego samego gatunku, i w tym samym wieku, dzięki czemu wyklucza się błędy w interpretacji wyników Ø W każdym doświadczeniu ustala się próbę doświadczalną i kontrolną Ø Doświadczenie musi być powtarzalne - nie wystarczy tylko ogłosić wyniki. Inni badacze muszą osiągnąć takie same rezultaty w tych samych warunkach Ø Przebieg eksperymentu należy udokumentować, a na podstawie spostrzeżeń sformułować wniosek ( należy zapisywać wszystkie spostrzeżenia, nawet te, które z pozoru nie mają wiele wspólnego z doświadczeniem. Może przyczynią się do nieoczekiwanego odkrycia? )

ETAPY EKSPERYMENTU BIOLOGICZNEGO 1. Sformułowanie problemu badawczego. 2. Sformułowanie hipotezy. 3. Zaplanowanie doświadczenia: - zaplanowanie zestawu doświadczalnego i kontrolnego - ustalenie liczby powtórzeń - określenie czasu przebiegu doświadczenia - ustalenie sposobu odnotowywania wyników 4. Przeprowadzenie doświadczenia. 5. Zanotowanie spostrzeżeń. 6. Opracowanie wyników. 7. Sformułowanie wniosków. 8. Weryfikacja hipotezy

Problem badawczy i hipoteza Ø Problem badawczy to cel doświadczenia, sformułowany jako pytanie W pytaniu musi być zawarta nazwa badanego organizmu i zmienianego czynnika Ø Przykłady: - Czy światło wpływa na wzrost i barwę roślin? - Czy roztwór soli wpływa na wzrost trawy? Ø Ø Hipoteza to przypuszczenie, co do tego, jaki będzie spodziewany wynik badania. Jest wyrażana zdaniem oznajmującym Przykłady do podanych problemów badawczych Ø Światło wpływa na wzrost i barwę roślin Ø Roztwór soli nie wpływa na wzrost trawy Ø Postawiona hipoteza nie musi być prawdziwa. Jej prawdziwość ma wykazać doświadczenie Ø

Próba kontrolna i próba badana Aby sprawdzić, czy światło wpływa na wzrost i barwę roślin, należy próby podzielić na dwie grupy Ø Próba kontrolna – stwarzane warunki wzrostu i rozwoju są takie same jak w naturze Ø Próba badana – jeden z typowych czynników zostaje zmieniony (podlega eksperymentowi)

ØEksperyment i obserwacja są uzupełnieniem i poszerzeniem podstawy programowej.