EDEB TRLER HAZIRLAYAN Baki PALA Edebi trler kendi

EDEBÎ TÜRLER HAZIRLAYAN Baki PALA

Edebi türler kendi içinde 2 gruba ayrılır. EDEBİ TÜRLER OLAY ANLATAN BİLGİLENDİRME AMAÇLI MASAL/FABL MAKALE ANI ÖYKÜ FIKRA GÜNLÜK ROMAN DENEME BİYOGRAFİ TİYATRO SOHBET OTOBİYOGRAFİ ŞİİR KONUSUNA GÖRE ŞİİRLER ELEŞTİRİ

A. Olay Anlatan Türler

MASAL Gerçek hayatta karşımıza çıkmayacak kadar sıra dışı olayları ve varlıkları konu edinen mekan ve zaman sınırlaması olmayan olay yazısına masal denir. §Olağanüstü konular vardır, yani hayal ürünüdür. §Kahramanlar olağanüstü özelliklere sahiptir. §Yer ve zaman belirsizdir. §Her masal içinde bir öğüt bulundurur. §Masallarda kalıplaşmış bir tekerleme ile başlar. §Masallarda olağanüstü varlıklar (cin, peri, melek) bulunabilir. §Masallar kalıplaşmış tekerlemelerle biter ve sonunda mutlaka gökten üç elma düşer. §Masallar hep mutlu sonla biterler. NOT: Fabllar da masallara benzer bir özellik taşır. Bu türde de gerçek dışı olaylar anlatılır. Fabllarda kahramanlar insanlar değil, hayvanlardır.

Örnek GEYİK İLE KAPLAN Geyiğin biri ormanda geziniyormuş. Çok susamış; derenin başına gitmiş. Suya başını daldırınca bir de ne görsün? Boynuzları çok gösterişli, bacakları ise incecik bir geyikmiş. Koca koca boynuzları hoşuna gitmiş, ama bacaklarını hiç mi hiç beğenmemiş. Geyik boynuzları ile böbürlenip bacaklarıyla yerinirken arkasında bir kaplan belirmiş. Kaplan geyiği parçalamak için atılmış. Geyik bu ya; o incecik bacaklarıyla hızla koşup uzaklaşmış. Uzaklaşmış ama boynuzları bir dala takılınca olduğu yerde kalakalmış. Kaplan da yetişip hemen onu yakalamış. Beğenmediği bacakları ona iyilik ederken çok güvendiği boynuzları kötülük etmiş. Zavallı geyik oracıkta ölmüş.

Örnek Soru Kurdun biri, boğazına tasma bağlanmış semiz bir köpek görmüş. Seni böyle kim bağlayıp besledi? diye sormuş. Köpek: Avcının biri, demiş. Bunun üzerine kurt: Dilerim, hiçbir kurt bu hale düşmesin! Böyle ağır bir tasma taşımaktansa, açlık iyidir, demiş. Yukarıdaki parçanın yazı türü nedir? A) Fabl C) Makale B) Hikâye D) Masal GERİ

ÖYKÜ (HİKAYE) • Yaşanmış ya da yaşanması mümkün olayların anlatıldığı kısa olay yazılarına öykü(hikaye) denilir. • Hikayelerde olaylar gerçek hayatta karşılaşabileceğimiz türdendir. (Olağanüstülük bulunmaz!) • Hikalerde yer, zaman ve kişi kısa bir şekilde, derinlemesine incelenmeden anlatılır. • Hikayeler hayatın bir yönü üzerinde durulur. • Hikayeci anlatımda genellikle görülen geçmiş zaman (-di) ya da şimdi zamanın hikayesi (-yordu) şeklinde cümleler kullanılır.

Örnek Soru İki tarafına duvar yerine, dikenli frenk inciri ağaçları dikilmiş portakal ve muz bahçeleri arasından yeniden denize indiler. Buraları, şehrin asıl kalabalık, işlek caddelerine pek ya kın olmakla beraber henüz kır ve tenha idi. Yukarıda, üniversitenin genişbahçeler içindeki yer dağınık binaları görünüyor, tramvay çanları bahçeler üzerinden yuvarlana yuvarla na tizliğini kaybedip kulağa, dağdaki çan ses leri gibi, yumuşak ve düşündürücü biçimde yansıyordu. Parçanın türü aşağıdakilerin hangisidir? A) Hikâye B) Masal B) C) Deneme D) Fıkra GERİ

ROMAN • Yaşanmış ya da yaşanması mümkün olayların geniş bir plan çerçevesinde; kişi, yer ve zamana bağlanarak anlatıldığı uzun yazılardır. • Serim, düğüm ve çözüm bölümleri vardır. • Romanlar da hikayeler gibi gerçek hayatı yansıtırlar ancak romanlarda olay daha derinlemesine ve çeşitli yönlerden vurgulanır. GERİ

TİYATRO • Tiyatro, seyirciler önünde, oyuncuların sahnede canlandırmaları amacıyla yazılmış eserlere denir. ÖZELLİKLERİ • • • 1. Tiyatro hem dinlenebilir, hem de seyredilebilir. Yani hem göze, hem de kulağa hitap eder. Bu yüzden etki gücü fazladır 2. Tiyatroda söz ve eylem birleşmiş durumdadır. Oyuncu; kostümü, makyajı, jest ve mimikleriyle gerçekçi bir izlenim bırakır 3. Tiyatro, bir topluluğa seslenir. 4. Tiyatro, bileşik bir sanattır. 5. Tiyatro, dilin sahnede en güzel şekliyle kullanıldığı bir sanat dalıdır. 6. Tiyatro metinleri karşılıklı konuşmalar şeklinde düzenlenmiştir.

ÖRNEK METİN • FATMA- Ne oldu kızım? Bir takım sesler duydum. (İçerdeki dağınıklığı görür şaşırır) Yere mi düştün sen? • YILDIZ (alaylı) Ne olacak ineğin biri yere muz kabuğu atmış, üzerine basınca yeri • öptük tabi. • FATMA (Yıldızın alnındaki kanı görür) Aaa alnın kanıyor senin. Dur da sileyim. (Yanına gider alnına bakmak ister, Yıldız eliyle mani olur) • YILDIZ Bırak kanayan alnım olsun. Kan dediğin nedir ki? Pıhtılaşır sonra silersin çıkar. (Eliyle küt yüreğine vurarak) Esas bunun kanını kim silecek Fatma Hanım? Yıllardır buram kanıyor, benim, buram! • FATMA (Saçlarını okşar) Vah yavrum vah! Bu gece gene pek dertlisin. Ne oldu ki? Canını mı sıktılar yoksa? GERİ

ŞİİR (NAZIM) • Şiir: Duyguları ve düşünceleri, en yoğun en etkili biçimde anlatan edebi türe şiir (nazım) denir. • • Özellikleri Şiirdeki her cümleye dize (mısra) denilir. Şiirin her mısrası büyük harf kullanılarak yazılır. Şiir türünde mecaz anlamlı sözcüklere, benzetme, kişileştirme, konuşturma, abartma vb. söz sanatlarına sıkça yer verilir. Şiirde söz sanatlarına başvurulmasının temel amacı şiirin duygu yoğunluğunu derinleştirmek ve anlamı kuvvetlendirmektir.

SEVGİLERDE Sevgileri yarınlara bıraktınız, Çekingen tutuk saygılı Bütün yakınlarınız sizi yanlış tanıdı; Bitmeyen işler yüzünden ( Siz böyle olsun istemezdiniz ) Bir bakış bile yeterken anlatmaya herşeyi Kalbinizi dolduran duygular kalbinizde kaldı Siz geniş zamanlar umuyordunuz Çirkindi dar vakitte bir sevgiyi söylemek Yılların telaşlarda bu kadar çabuk geçeceği, aklınıza gelmezdi. Gizli bahçenizde açan çiçekler vardı Gecelerde ve yalnız Verneye az buldunuz yahut Vakit olmadı. Behçet NECATİGİL Örnek Metin GERİ

Şiirler işledikleri konulara göre gruplara ayrılır. KONUSUNA GÖRE ŞİİRLER LİRİK ŞİİR EPİK ŞİİR PASTORAL ŞİİR DİDAKTİK ŞİİR SATRİK ŞİİR

LİRİK ŞİİR • Konusu aşk, özlem, ayrılık vb. duygular olan şiirlerdir. • Lirik şiir ismini Yunanca bir çalgı olan “Lir”den almaktadır. HÜLYA KOÇYİĞİT FİLMLERİ Not: Günümüz aşk, özlem ve ayrılık anlatan filmlerinden yola çıkılarak şiir yazılsa lirik bir konusu olurdu.

ÖRNEK ŞİİR Hani o, bırakıp giderken seni Bu öksüz tavrını takmayacaktın? Alnına koyarken veda busemi Yüzüme bu türlü bakmayacaktın! Hani ey gözlerim, bu son vedada Yolunu kaybeden yolcunun dağda Birini çağırmak için imdada Yaktığı ateşi yakmayacaktın. Orhan Seyfi Orhun

Örnek Soru Sevda nedir bilmeyen gönüllerdeki kışı İlkbahara çevirir o sıcacık bakışı, Bir kere görenlere binlerce ilham verir Saçlarını çözüp de omzundan bırakışı. Yukarıdaki dörtlük, konusuna göre hangi şiir çeşidine girer? A) Epik C) Lirik B) Pastoral D) Didaktik ŞİİR TÜRLERİ GERİ

EPİK ŞİİR • Konusu yurt sevgisi, savaş, kahramanlık, yiğitlik olan şiirlerdir. • Epik şiirler tarihsel bir olayı coşkulu bir anlatımla işleyen şiirlerdir. • Epik şiire aynı zamanda destani şiir, hamasi şiir, veya kahramanlık şiirleri de denir. Türk sinemasına çevrilen kahramanlık filmleri hakkında şiir yazılsaydı konusu epik şiire örnek olurdu.

ÇANAKKALE ŞEHİTLERİNE Şu boğaz harbi nedir? Var mı ki dünya’da eşi? En kesif orduların yükleniyor dördü beşi - Tepeden yol bularak geçmek için Marmara’ya. Kaç donanmayla sarılmış ufacık bir karaya. Ne hayasızca tehaşşüd ki ufuklar kapalı! Nerde - gösterdiği vahşetle "bu: bir Avrupalı" Dedirir- yırtıcı, his yoksulu, sırtlan kümesi Varsa gelmiş, açılıp mahpesi, yahud kafesi! Mehmet Akif ERSOY

Örnek Soru Atıldı, bir Mehmetçik büyüyü bozdu Bir düşman süngüsüne göğsünden Bu şehadetle kayalar yarıldı sanki Dipçik gürültüsünden Yukarıdaki dörtlüğün şiir türü aşağıdakilerin hangisidir? A) Lirik şiir B) Epik şiir C) Didaktik şiir D) Pastoral şiir ŞİİR TÜRLERİ GERİ

PASTORAL ŞİİR • Doğa güzelliklerini, dağ yoluyla orman, köy ve çoban hayatını yaşantısını anlatan, bunlara duyulan özlemleri yansıtan, tasvire dayalı şiir türüdür. NOT: Keloğlan filmleri ile ilgili bir şiir yazılsa muhakkak ki konusu pastoral şiire örnek olurdu.

Anam bir yaz gecesi doğurmuş beni burada Bu çamlıkta söylemiş son sözlerini babam Şu karşıki bayırda verdim kuzuyu kurda Suna’mın başka köye gelin gittiği akşam Kemalettin Kansu

Örnek Soru Çoban kaval çaldı, sordu bülbüle: "Sürülerim hani, ovam nerede? " Bülbül sordu boynu bükük bir güle: "Şarkılarım hani, yuvalarım nerede? " Yukarıdaki şiirin türü hangisidir? A) Lirik B) Epik C) Satirik D) Didaktik ŞİİR TÜRLERİ ANA SAYFA

DİDAKTİK ŞİİR • Bir düşünceyi aşılamak ya da belli bir konuda bilgi, öğüt vermek amacıyla yazılan öğretici şiirlerdir. • Bu tür şiirlerde amaç ders vermek, ahlaki değerler ön planda olduğu için duygu yönü zayıf kuru şiirlerdir. • Fabl’lar ve manzum hikayeler bu tür şiirlerdir. Nasrettin Hoca fıkraları şiir şeklinde olsaydı didaktik bir şiir olurdu.

Ölüm Geldiği Zaman Dünya, dünya, bu dünya, Ölüm geldiği zaman. Anlarsın ki bir rüya, Ölüm geldiği zaman. Faydasız malın, mülkün Ölüm geldiği zaman. O yığın yükün, Ölüm geldiği zaman.

Örnek Soru Arkadaşını iyi tanı Arkadaştır tanıtan insanı! Kitabın gibi arkadaşın da, Değişip gider hayat boyunca İkisini de iyi seçmeli; Yer tutacaktır çünkü izleri Şiirin konusuna göre türü nedir? A) Lirik C) Didaktik B) Pastoral D) Epik ŞİİR TÜRLERİ GERİ

SATİRİK ŞİİR • Eleştiri, yergi ve alay öğelerinin ön plana çıktığı şiirlerdir. Eleştirici bir anlatımı olan şiirlerdir. Bir kişi, olay, durum, iğneleyici sözlerle, alaylı ifadelerle eleştirilir. • Bu tür şiirlere Divan edebiyatında hiciv, Halk edebiyatında taşlama, yeni edebiyatımızda ise NOT: Siyasilerin birbirlerine yaptığı yergi verilir. eleştirilerden bir şiir yazılsa konusu satirik şiire örnek olurdu.

Örnek Metin Bir arzuhal yazsan makama varsan Ağlasan derdini davanı sorsan Ağır hasta olsan hekime varsan Yarana bir ilaç sürmez parasız. Benim bu gidişe aklım ermiyor Fukara halini kimse sormuyor Padişah sikkesi selam vermiyor Kefensiz kalacak ölümüz bizim

Örnek Soru Tahsildar çıkmışda köyleri gezer Elinde kamçısı, fakiri ezer Yorganı, döşeği mezatta gezer Hasırdan serilir çulumuz bizim Yukarıdaki dörtlük, konusuna göre hangi şiir türüne girer? A) Epik B) Didaktik C) Lirik D) Satirik ŞİİR TÜRLERİ GERİ

BİLGİLENDİRME AMAÇLI YAZILAN EDEBİ TÜRLER ARTIK HERKESİN BİR AİLE HEKİMİ VAR!

MAKALE • Bir düşünceyi savunmak, bir gerçeği ispatlamak, yeni bir düşünce ileri sürmek, ya da bir düşünceyi desteklemek amacıyla yazılan yazılara makale denir. ÖZELLİKLERİ • Makalede bilimsel bir yaklaşım vardır. (NESNEL) • Anlatım yalın, yoğun ve nesneldir. • Sanat oyunlarına yer verilmez. • Konu sınırlaması yoktur. • Makale uzmanlık alanı gerektirir. (Herkes yazamaz. )

Bilgisayar Zararlı Mı? • Son günlerde bilim adamları(Bazıları) ileriki yıllarda, insan zekasının gerilediğini iddia ediyor. Gerekçeleri ise tek şuçlu olarak bilgisayar`ı gösteriyorlar. Hepimizin bildiği gibi beyin jimnastiki dediğimiz bir olay var. Beynimizi ne kadar zorlarsak, o kadar gelişmesine ve genç kalmasına katkıda bulunuyoruz. . . Bunlardan en basiti bulmaca çözmek gibi. Şimdi acaba şöyle bir kolaycılığa kaçıyor muyuz veya zamanla kaçacak mıyız? Bu kolaycılığın doğal sonucu olarak da gelecek kuşaklarda IQ`muzda bir düşme olacak mı? Bir arkadaşınız sizden bir konu hakkında bilgi almak istiyor veya çoğumuzun takıldığı bir dersten dolayı size bir şey sorma isteği duyduğun da onlara vereceğimiz cevap: Bana sormana ve düşünmene artık gerek yok. Gir bilgisayara ne sormak veya öğrenmek istiyorsan yaz ve tıkla, bu kadar basit hemen karşına çıkar. Bu örneklerin sonunda bilim adamlarının endişeleri acaba haklı çıkar mı?

Örnek Soru Tanzimat”a kadar Türk toplumunda onun yerini destanlar, efsaneler, mesneviler ve halk hikayeleriyle masallar tutmuştur. Bir edebiyat türü olarak bize Tanzimat’tan sonra Batı’dan gelmiştir. İlk örnekler de Fransız edebiyatından yapılma çevirilerdir. Bunlardan ilk tanıdığımız yapıt, Yusuf Kâmil Paşa’nın bir çevirisidir. • Bu parçada sözü edilen edebiyat türü aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) Hikaye B) Tiyatro C) Makale D) Roman ANA SAYFA

FIKRA • Daha çok günlük meselelerle ilgili olarak yazarın kişisel düşüncelerini anlattığı kısa gazete yazılarıdır. • Belli bir başlık altında yazılır. • Yazar görüşlerini kanıtlamak zorunda değildir. Fıkra öznel bir yazı türüdür. • Ayrıca yazar ayrıntılara inmez. • DİKKAT: Fıkra türü bilgilendirme amaçlı bir türdür. Nasreddin Hoca’nın fıkraları ile karıştırmayın!

Örnek Soru • “Ben gazetedeki köşemde roman eleştirileri yapmam. Zaten bu köşelerin görevi de eleştiri değildir. Amacım, okuyucuya bazı günlük soruları tanıtmak, bu sorunlar hakkında düşüncelerini, derinliğe inmeden kanıtlamaya kalkmadan söylemelidir. Kısa, yoğun, günübirlik yazılardır bunlar. ” diyen bir sanatçının özellikle hangi türde yazdığı söylenebilir? A) Mektup B) Fıkra C) Deneme D) Makale

Örnek Soru 2 • “Gazetemin bir köşesinde yıllardır gündelik yazılar yazıyorum. Kendimce güncel olayların yorumunu yapıyorum. Bu olaylar hakkında kişisel görüşlerimi anlatıyorum. Bu anlattıklarımı kanıtlamak zorunda değilim. Amacım sadece toplumu bilinçlendirmek. ” diyen bir yazar, aşağıdaki yazın türlerinden hangisinde yazmaktadır? A) Deneme B) Fıkra C) Anı D) Makale GERİ

DENEME • Özgünce seçilen bir konuda, düşünsel boyutlar içeren kesin sonuçlara varılmadan yazılardır. • Yazar kendisiyle tartışır gibi yazar. • Deneme öznel bir türdür. “Benin ülkesi” olarak bilinir. • Deneme yazarlığı geniş bir kültür birikimi gerektirir; ama bir uzmanlık gerektirmez. Denemeci, okuyucuyla birlikte düşünür. • Başka bir deyişle deneme akla kapı açmaktır.

DOĞRU ile YALAN • Her doğruyu söylemeye gelmezmiş, birtakım doğruları yaymamak, çokluktan, kamudan gizlemek gerekmiş. . . Peki ama, bir doğruyu söylemek, gizlemek, yayılmasını önlemeğe çalışmak o doğrunun yerinde duran yalanı sürdürmek demektir. Yalanın yalan olduğunu bilerek sürmesine bırakmaya hakkınız var mıdır? . . . Bu yalanlar kutsalmış, onlara dokunmaya gelmezmiş. . . Bir şeyin yalan olduğunu anladık mı kutsallığına inanmıyoruz demektir; bunun için "kutsal yalan" sözü bir şeyin hem köşeli hem de yuvarlak, hem katı hem de biçimsiz olduğunu söylemek gibi bir saçmadır. Ama duygularını birer düşünce saymaktan çekinmeyenler böyle saçmalarla kolayca bağdaşabiliyor

Örnek Soru • Yazarın özgürce seçtiği bir konuda iddia ve ispatlama kaygısı gütmeden düşüncelerini konuşma havası içinde “ben”li bir anlatımla oluşturduğu yazı türüne ne ad verilir? A) Deneme C) Eleştiri B) Anı D) Makale

Örnek Soru 2 Bu türde yazanla çok değişik konular üzerine düşüncelerini, görüşlerini özgür biçimde ifade eder. Yazar belirli bir plana uymaz. Söylediklerini kanıtlamak gibi mecburiyeti yoktur. Yazar düşünmekten zevk alır, bize de bu zevki tattırmak ister. • Yukarıda sözü edilen yazı türü aşağıdakilerden hangisidir? A) Makale C) Fıkra B) Söyleşi D) Deneme GERİ

SOHBET (SÖYLEŞİ) • Günlük olaylardan seçilen konuyla ilgili kişisel düşüncelerin dostça bir konuşma havası içerisinde, anlatıldığı yazılardır. • Karşısında biri varmış gibi yazılır. • Türk edebiyatında Nurullah, Ataç, Burhan Felek, Şevket Rado ünlü sohbet yazarlarıdır.

Hoş görür olmak • Hoş görür olmak ne demektir? Hoş görür olmak, düşüncelere, " Boş ver" diye aldırış etmemek değildir. Böyle bir ilgisizlik insana yakışmaz. Hoş görür olmak, bize seslenen kimsenin söylediklerini bir takim ön yargılara dayanarak tartışmadan geri çevirmek değil, söylenenleri dikkatle dinleyip tarafsız bir görüşle inceledikten sonra yargıya varmaktır. • Başkasının düşüncelerini incelemeden neden geri çevirelim? Neden bu düşünceleri küçümse meyle karşılayalım? Onları savunmak olanak dişi midir? Biraz olsun gerçek payı yok mudur bu sözlerde? Bize bunları söyleyen hiç mi kafa yormadı acaba?

Örnek Soru • Ben görüş ve düşüncelerimi konuşma havası içinde ortaya koyuyorum. Yani içten davranıyorum. Yazdıklarımı günlük konuşma dilinde yazdığım için herkes rahatça anlıyor. Kısacası okuru karşıma alıp konuşuyor gibiyim. Bunu yaparken de Şevket Rado’yu örnek alıyor. • Böyle söyleyen bir yazar hangi türde yazıyor olabilir? A) Deneme C) Röportaj B) Sohbet D) Görüşme (Mülakat)

Örnek Soru 2 • “Yazılarım haftalık bir sanat dergisinde çıkıyor. Günlük konularla ilgili görüş ve düşüncelerimi senli benli konuşma havası içinde yazıyorum. Konuyu fazla derinleştirmeden, konuşma dilinin sözcükleri ve deyimlerinden yararlanarak kaleme alıyorum yazılarımı. Bunun için de okuyucularım yazdıklarımı zevkle okuyorlar. ” diyen bir sanatçının hangi türde yazdığı söylenebilir? A) Fıkra C) Deneme B) Söyleşi D) Makale GERİ

ELEŞTİRİ (TENKİD) • Bir sanat ya da düşünce eserinin özünü, yapısını, onun değerli ya da değersiz yönlerini anlatan yazılardır. • Eleştirmen; yazılarına kendi düşüncelerini katarsa öznel eleştiri, kendi düşüncelerini katmazsa, tarafsız olursa nesnel eleştiri olur. • Eleştirmen yazılarına genellikle kendi düşüncelerini kattığı için eleştiri yazıları didaktik ve düşünce yazısı özelliği gösterir. • Eleştiri yazılarına tenkit eleştiri yazana da münekkit de denir.

Halikarnas Balıkçısı • Halikarnas Balıkçısı takma adıyla tanınan Cevat Şakir Kabaağaçlı (1886 1973), öykücü ve romancı olarak, Ege ve Akdeniz kıyılarımızın, ekmeğini çekişe dövüşe denizden çıkaran yoksul, ama namuslu insanlarının yaşam serüvenini, bu bölgelerin taşı toprağı, ormanı dağı, mitolojisi efsanesiyle birlikte, şiirsel bir anlatımın bütün sıcaklığında coşa taşa edebiyatımıza mal eden ilk ve tek sanatçıdır. • Daha babasının (Şakir Paşa) elçi olarak bulunduğu Atina’da geçen çocukluk günlerinde filizlenip, Oxford’daki tarih öğreniminde daha bir gelişerek bilinçlenen mitoloji merakı, meraktan da öte tutkusu, o taşkın deniz sevgisiyle sarmaş dolaş olarak, hikâye ve romanlarına yansır. CEVAT ŞAKİR KABAAĞAÇLI

Örnek Soru • Yazar bir toplum gerçeğini belirtmek istiyor. Bir çevreyi, bu çevrenin kişilerini görmüş, biliyor. Bundan bir roman çıkarmak istemiş. Ne var ki romanı okuyup bitirdikten sonra, zihnimizde yalnız birtakım olayların izleri kalıyor. Bir de yazarın bunlara karşı yergici tutumu. Yazarın tutumunu beğeniyor, öfkesine katılıyoruz. Ama bu, kitabı deneme ile röportaj arası bir yapıt olmaktan kurtaramıyor. Daha doğrusu ona bir roman tadı kazandırmıyor. • Bu parçada, aşağıdaki edebiyat türlerinden hangisine özgü nitelikler ağır basmaktadır? A) Günlük C) Fıkra B) Eleştiri D)Makale GERİ

ANI (HATIRA) • Bir kişinin yaşadığı ya da tanık olduğu olayları, aradan belli bir süre geçtikten sonra kaleme almasıdır. • Anı yazarı bellek yanılmalarını engellemek amacıyla mektuplardan, o devirle ilgili başka yazılardan veya görgü tanıklarından yararlanabilir. • Anılar sayesinde döneme ait bilgiler ve anıyı yaşayan kişi hakkında bilgi sahibi olabiliriz.

FALAKA • Her sabah Çarşı Camii`nin arkasındaki harap zaptiye ahırlarının önünden, bir serçe sürüsü gibi, cıvıl neşeli geçerdik. Okul biraz daha ileride, alçak duvarlı, oldukça geniş bir avlunun ortasında idi. Bir kattı, etrafında yükselen büyük kestane ağaçlarının birbirine karışmış koyu gölgeleri bütün çatısını kaplardı. Biz daha avlunun kapısından Hoca girmeden Efendinin olup olmadığını, şöyle bir bakar, anlardık: Abdurrahman Çelebi gelmiş mi be? Gelmiş, gelmiş. . . Abdurrahman Çelebi, Hoca Efendinin eşeğiydi. Siyah, huysuz, inatçı bir hayvan. . . Her sabah bizler gibi erkenden okula gelir, akşama kadar kalır. Evlerimizden, sırasıyla getirdiğimiz kucak otları, yazsa ağaçların, kışsa sol taraftaki abdestlik sundurmasının altında yavaş yerdi. Ona su vermek, onu tımar etmek okulda bir ayrıcalıktı. Hoca Efendiye kim yaranırsa bunu mükafat olarak kazanırdı. Okulun kapısına dar, taş bir merdivenle çıkılırdı.

Örnek Soru • Bu türde bir kimse kendi hayatını ya da yaşadığı dönemin özelliklerini, şahit olduğu olayları anlatır. Bizde bu türün ilk örneğini, ünlü şair ve hükümdar Babür Şah vermiştir (Babürnâme). Yeni edebiyatta ise daha yaygın hale gelmiştir. H. Ziya’nın “Saray ve Ötesi” eseri bu türün önemli eserlerindendir. • Bu parçada sözü edilen tür aşağıdakilerden hangisidir? A) Eleştiri C) Anı B) Makale D) Gezi yazısı GERİ

GÜNLÜK (Günce) • Bir kimsenin yaşadığı ve tanık olduğu olayları gününe, tarih belirterek anlatmasıdır. • Eskiden günlüklere “Ruzname” denirdi. Günümüzde ise “Günce” terimi de kullanılmaktadır. • Günlük ile anı arasındaki en temel fark, günlüğün tarih belirtilerek günü güne yazılması, anının ise yaşanılan olayların arada uzun bir süre geçtikten sonra yazılmasıdır. • Tanınmış sanat, düşünce, bilim ve siyaset adamlarının günlükleri, onların hayatlarını, görüşlerini yansıtması bakımından çok önemli belgelerdir.

Örnek Metin GERİ

BİYOGRAFİ • Devlet adamlarının, sanatçıların ve ünlü kişilerin çalışmalarını eserlerini, başarı veya başarısızlıklarını anlatan yazı türleridir.

Cahit Sıtkı TARANCI • 4 Ekim 1910 tarihinde Diyarbakır’da Camiikebir mahallesinde doğdu, 12 Ekim 1956 tarihinde Viyana (Avusturya)’da öldü. Asıl adı “Hüseyin Cahit” tir. İlkokulu Diyarbakır’da okudu. İstanbul’a Saint Joseph Lisesi’nde başladığı ortaöğrenimini Galatasaray Lisesi’nde tamamladı (1931). Sonra İstanbul’da Mülkiye Mektebi’nde (1931 1935) ve Yüksek Ticaret Okulu’nda okudu. Yüksek öğrenimini tamamlamak için Paris’te Sciences Politiques’te sürdürdü (1938 1940). Öğrenimi sırasında Paris Radyosu’nda Türkçe yayınlar spikerliği yaptı. Savaş sırasında kentin işgal edilmesi üzerine yurda döndü. 1944 yılından başlayarak Ankara’da Anadolu Ajansı, Toprak Mahsulleri Ofisi ve Çalışma Bakanlığı’nda çevirmen olarak çalıştı. 1954 yılında felç geçirdi, sürüldüğü Viyana’da yaşamı son buldu. Mezarı Ankara’dadır.

Örnek Soru • İstanbul'da doğan Selim İleri, ortaokulu Galatasaray'da okuyup Atatürk Lisesini bitirdikten sonra, bir süre Hukuk Fakültesine devam etti. Prof. Hasan Hüsnü İleri'nin oğlu olan romancı, İstanbul'un eski töreli hayatını yaşayan çevrelerde yetişti. Eserleri, çocukluk ve ilk gençlik çağlarına özleyişle doludur. Paragrafın yazı türü aşağıdakilerden hangisidir? A) Otobiyografi C) Anı B) Biyografi D) Sohbet GERİ

OTOBİYOGRAFİ • Kişinin kendi hayatını kendisinin anlattığı eserlerdir. • Kişi kendi yaşam öyküsünü kendi bakış açısından anlatır.

Nazım Hikmet’in Otobiyografisi • 1902 yılında Dünya’ya geldim. Küçük yaşlardan itibaren kalemle oynamayı, defterlerime hayatı, insanları aktarmayı çok severim. Zamanında yani lise yıllarımda tam anlamıyla yazmaya başladığımı söyleyebilirim. Şiirlerimde halkı, kurtuluş savaşını ve kendi düşüncelerimi sık tekrarlamışımdır. Yeri gelmiş düşüncelerim sebebiyle sürgünlere gönderilmişim, yeri gelmiş kapkaranlık zindanların soğuk duvarlarında dertlenmişimdir. Ülkemden uzak kalsam da onu özlemeyi hiç bırakmadım. Dönememiş olsam da hepinizi her zaman yanımda hem de sol yanımda taşıdım. GERİ