DOWIADCZENIA I EKSPERYMENTY ZRDEM WIEDZY Uczeni ktrzy przyczynili

DOŚWIADCZENIA I EKSPERYMENTY ZRÓDŁEM WIEDZY

Uczeni, którzy przyczynili się do rozwoju nauk przyrodniczych

Arystoteles • Był twórcą odmiennego od platonizmu i równie spójnego systemu filozoficznego, który bardzo silnie wpłynął na filozofię i naukę europejską. OSIĄGNIĘCIA: Jako pierwszy stworzył on naukowy system klasyfikacji zwierząt i roślin zajmował się również anatomią porównawczą i fizjologią.

Teofrast z Eresos W swoich dziełach "Historia naturalna roślin" i "O przyczynach roślin" opisał i nazwał ok. 500 gatunków roślin. Głównie rozpatrywał budowę, rozwój i sposób odżywiania się ich. Dał tym samym podstawy morfologii i fizjologii roślin Morfologia– „nauka o formach” „morfologiczny” – związany z „morfologią”; dotyczący postaci i budowy.

Hipokrates Główny przedstawiciel koskiej szkoły lekarskiej. Jako pierwszy leczenie oparł na przesłankach racjonalnych. Jego dokonania były podstawą medycyny. Wyróżniał cztery podstawowe ciecze tj. krew, śluz, żółć i czarna żółć ( krew żylna), których równowaga lub jej brak decydowały o zdrowiu lub chorobie.

Antoni van Leeuwenhoek Skonstruował mikroskop dający powiększenie 300 razy. Dokonał wiele doniosłych odkryć, m. in. Dokładnie opisał erytrocyty, plemniki komórki drożdży i budowę łodygi roślin. Jako pierwszy obserwował bakterie i pierwotniaki.

Gregor Johann Studiował filozofię na uniwersytecie w Ołomuńcu. Ten czeski przyrodnik sformował ogólne reguły dziedziczenia które dziś zwane są prawami Mendla. Trzeba zaznaczyć ze doświadczenia Mendla były doskonale przygotowane i opracowane statystycznie. Swoje wyniki opublikował w 1865. Jednakże nie zostały zauważone i docenione. Stało to się dopiero w 1900.

Karol Olszewski • polski fizyk i chemik, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. • OSIĄGNIĘCIA : Karol Olszewski przyczynił się do rozwoju rentgenografii. Pierwsze zdjęcie wykonał wraz z profesorem Alfredem Obalińskim w Katedrze Fizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1896 r. , w rok po odkryciu Röntgena. Razem z Zygmuntem Wróblewskim po raz pierwszy skroplili pod koniec XIX wieku powietrze oraz azot i tlen.

Maria Skłodowska-Curie • fizyk i chemik, dwukrotna laureatka Nagrody Nobla. OSIĄGNIĘCIA: Prekursor nowej gałęzi chemii — radiochemii opracowanie teorii promieniotwórczości, technik rozdzielania izotopów promieniotwórczych oraz odkrycie dwóch nowych pierwiastków — radu i polonu.

Zygmunt Wróblewski • Zygmunt Florenty Wróblewski • OSIĄGNIĘCIA: -w Monachium uzyskał tytuł doktora za • • pracę z zakresu elektryczności -odbył kilka podróży naukowych po Europie -zaprzyjaźnił się z Karolem Olszewskim (intensywnie z nim współpracował) -zajmował się badaniem właściwości gazów i metali w niskich temperaturach oraz dyfuzją gazów -wyznaczył temperatury krytyczne szeregu gazów, w tym parametry krytyczne wodoru

Michał Faraday Największe znaczenie miały prace Faradaya dotyczące elektryczności. W 1831 r. odkrył zjawisko indukcji elektromagnetycznej, co przyczyniło się do powstania elektrodynamiki. W latach 1833 -1834 sformułował prawa elektrolizy i wprowadził nomenklaturę dla opisu tego zjawiska. OSIĄGNIĘCIA stwierdził, że igła magnetyczna odchyla się, gdy prąd elektryczny płynie przez blisko położony przewód. W istocie Faraday wynalazł pierwszy silnik elektryczny, pierwsze urządzenie wykorzystujące prąd.

DOŚWIADCZENIA BIOLOGICZNE:

1. Strzelające kostki. Cel: Określenie, ile czasu musi upłynąć między trzaśnięciami w stawach palcowych. Materiały: Twoje dłonie. Czynności: • Pociągnij jeden ze swych palców za kostkę, tak by usłyszeć trzaśnięcie. • po dwóch minutach spróbuj powtórzyć tę samą czynność. • Ponawiaj próby trzaskania kostkami co dwie minuty tak długo aż, osiągniesz oczekiwany efekt. Wynik: • Czas między trzaśnięciami wynosił od 10 do 20 min.

Ad 1. Dlaczego? • Płyn wypełniający przestrzeń stawów zawiera pęcherzyki gazu. Rozciągając palce w stawach, zmniejszasz ciśnienie płynu, a pęcherzyki rozrywają się, wydając odgłosy.

2. Miękkie kości. Cel: stwierdzenie zmiękczenia kości na skutek wypłukania substancji mineralnych. Materiały: oczyść surową kość, zostaw kość na noc do osuszenia, umieść kość w słoiku, wlej taką ilość octu by przykryć kość, nałóż zakrętkę i odstaw słoik na 7 dni, wyjmij kość ze słoika i opłucz ją wodą, zbadaj elastyczność kości zginając ją palcami. Wynik: początkowo kość staje się miękka na końcach z upływem czasu zmiękcza się na całej długości.

Ad 2. dlaczego ? • Twardość i sztywność kości spowodowana jest obecnością substancji mineralnych. Ocet wypłukuje te substancje, sprawiając że kość staje się miękka.

3. Napęczniałe rodzynki. • Cel: Obserwacja zjawiska osmozy • Materiały: szklanka wody, 10, 12 rodzynek • Wynik: rodzynki napęczniały, stały się jędrne i gładkie.

Ad 3. dlaczego? • Podczas osmozy woda przechodzi przez błonę z roztworu o mniejszym stężeniu, czyli o większej zawartości wody, do roztworu o większym stężeniu, czyli o mniejszej zawartości wody. Zawartość wody w komórkach rodzynek jest mała, a więc woda ze szklanki przechodzi przez błony komórkowe do wnętrza rodzynek, Gdy komórki napełnią się wodą, rodzynki stają się napęczniałe.

4. Przepływ wody w roślinie. • Cel: pokazanie zjawiska przepływu wody w roślinie. • Materiały: kubek z podziałką, 2 szklanki, biały goździk o długiej łodydze, barwniki spożywcze ( czerwony, niebieski). • Czynności: • Przetnij łodygę wzdłuż na dwie części, napełnij dwie szklanki do połowy wodą, dodaj tyle barwnika, aby uzyskać odpowiednie kolory: ciemnoniebieski i ciemnozielony, umieść jedną część łodygi w szklance z niebieską wodą, a drugą w wodzie zabarwionej na czerwono, pozostaw goździk w wodzie na 48 h. • Wynik: po 48 godzinach płatki kwiatowe zmieniły kolor jedna część była niebieska, a druga czerwona.

Ad 4. Dlaczego ? • Wzdłuż łodygi do płatków kwiatowych biegną komórki przewodzące zwane naczyniami. Zabarwiona woda przemieszcza się wzdłuż naczyń doprowadzających barwnik aż do płatków, co powoduje zmianę ich koloru w taki właśnie sposób woda z solami mineralnymi dociera do komórek roślinnych zaopatrując liście i kwiaty.

5. Monokl z palca. • Cel: Uzyskanie efektu zbliżonego do działania monokla. • Materiały: gazeta. • Czynności: zegnij palec wskazujący tak, aby utworzyć maleńki otwór o wielkości zbliżonej do rozmiaru czubka długopisu, przesuń gazetę do oczu na taką odległość, aby tekst lekko się zlewał, przymknij jedno oko, a drugim patrz przez utworzony otwór na zlewający się tekst. • Wynik: Wyrazy nie zlewają się tak bardzo i są czytelniejsze.

Ad 5. dlaczego? • Światło odbija się od tekstu i pada na twoje oko. Kiedy zbliżysz gazetę do oczu, dociera do nich z różnych kierunków więcej światła, co powoduje zlewanie się tekstu. Zrenica oka zwęża się ograniczając ilość padającego światła. Gdy parzysz przez otwór utworzony przez palec, większość światła zostaje zatrzymana na takiej przesłonie, a tylko niewielka jego ilość przechodzi przez otwór. Na siatkówce powstaje wtedy bardziej ostre odbicie oglądającego tekstu.

6. Poszukiwacze światła. • Cel: potwierdzenie faktu , że rośliny dążą do światła. • Materiały : roślina w doniczce. • Czynności: umieść na trzy dni blisko okna. Obróć doniczkę o 180 stopni i zostaw ją w tej pozycji na następne trzy dni. • Wynik: Liście rośliny kierują się ku oknu. Obrócenie doniczki zmieniło ich położenie, lecz po trzech dniach liście zwróciły się ponownie ku światłu.

Ad. 6 dlaczego ? • Rośliny zawierają substancje zwane auksynami pobudzające wydłużanie się komórek. Ilość auksyn jest większa w łodydze po stronie zaciemnionej niż oświetlonej. Powoduje to szybszy wzrost komórek tam, gdzie jest więcej auksyn i łodyga wygina się w kierunku światła. Ruch w kierunku światła zwany jest fototropizmem.

Doświadczenia Chemiczne:

1. Cel: Sprawdzenie przewodnictwa prądu elektrycznego przez roztwory wodne . • Pomoce: Do doświadczenia potrzebne będą: żarówka, elektrody grafitowe, roztwór kwasu solnego, wodorotlenku sodu, chlorku sodu, krystalizator, woda. • Obserwacja: żarówka świeci. • Wniosek: kwasy, zasady, sole przewodzą prąd elektryczny. Elektrolity to związki chemiczne, których roztwory wodne przewodzą prąd elektryczny.

2. Cel: Otrzymywanie wodorotlenku wapnia w reakcji tlenku wapnia z wodą. • Pomoce: Do doświadczenia potrzebne będą: probówka z wodą, wodorotlenek wapnia. • Przebieg: Do probówki z wodą + fenoloftaleiną dodajemy tlenek wapnia. • Obserwacje: po dodaniu do wody z fenoloftaleiną Ca. O zauważymy, że zaszła reakcja, fenoloftaleina zmieniła barwę na malinową. Wniosek: powstał wodorotlenek wapnia.

3. Cel: Otrzymywanie kwasu siarkowodorowego przez rozpuszczenie siarkowodoru w wodzie. Pomoce: Do doświadczenia potrzebne będą: dwie probówki, woda, siarczek żelaza (II), oranż metylowy. • 1. Do pierwszej probówki wsypujemy siarczek żelaza (II). • 2. Do drugiej probówki wlewamy wodę z oranżem metylowym. • Obserwacje: w drugiej probówce pojawiło się czerwone zabarwienie. • Wniosek: Zabarwienie zmieniło się, bo powstał kwas siarkowodorowy.

4. Otrzymywanie wodorotlenku miedzi (II), wodorotlenku żelaza (III) i wodorotlenku glinu. • Pomoce: Do doświadczenia potrzebne będą 3 probówki, roztwór wodny chlorku miedzi (II), chlorku żelaza (III) i wodorotlenek glinu, łyżeczka. • 1. Do pierwszej probówki z wodą dodajemy chlorek miedzi (II) i mieszamy. • 2. Do drugiej probówki z wodą dodajemy chlorek żelaza (III) i mieszamy. • 3. Do trzeciej probówki z wodą dodajemy chlorek glinu i mieszamy. • Obserwacje: Powstały trwałe osady: I niebieski, II brązowy, III biały • Wniosek: Wodorotlenki trudno rozpuszczalne w wodzie otrzymujemy w reakcji odpowiedniej soli z zasadą. • .

5. Cel: Działanie stężonego roztworu kwasu azotowego. • Pomoce: Do doświadczenia potrzebne będą: Krystalizator, białka jaja kurzego, roztwór kwasu azotowego. • Obserwacje: po nakropieniu kwasu po pewnym czasie pojawia się żółte zabarwienie, kwas ścina białko. • Wniosek: Zaszła reakcja ksantoproteinowa, jest to reakcja charakterystyczna dla białek, służy do identyfikacji białek.

Doświadczenia, które wykonałyśmy samodzielnie

Doświadczenie 1 Cel: Wpływ rodzaju ruchu na intensywność oddychania. Materiały: skakanka, odkurzacz, zegarek

Obserwacje: Podczas spoczynku tętno wynosiło 48 uderzeń przez 1 min.

Obserwacje: podczas skakania na skakance tętno wynosiło 110 przez min. Obserwacje : podczas odkurzania przez 10 min tętno wynosiło 95.

Wniosek: Częstotliwość bicia serca i tętno zależy od wysiłku fizycznego. Im bardziej się zmęczymy, tym nasze tętno będzie szybsze.

Doświadczenie 2 Cel: Wykrywanie witaminy C Materiały: 3 zlewki, jodyna, mąka ziemniaczana, woda, sok z pomarańczy, tabletka rozpuszczalna, pomarańcza, 3 szklanki.

Obserwacje: do trzech zlewek wlałyśmy krochmal który powstał po zmieszaniu mąki ziemniaczanej z wodą. Dodałyśmy jodyny. Mieszanina miała kolor granatowy.

Przebieg doświadczenia: do pierwszej zlewki zakraplaczem wkraplałyśmy sok z pomarańczy aż do odbarwienia substancji, do drugiej zlewki wkraplałyśmy tabletkę z witaminą C rozpuszczoną w wodzie, a do trzeciej zlewki wkraplałyśmy bezpośrednio świeżo wyciśnięty sok z jednej pomarańczy.

Substancja wkraplana Po ilu kroplach mieszanina się odbarwiła Zlewka I Sok pomarańczowy 279 kropli Zlewka II Tabletka musująca 150 kropli Zlewka III Sok wyciskany 235 kropli

Obserwacja: Substancja zawarta w trzech zlewkach czyli (krochmal) odbarwił się najszybciej, gdy wkraplałyśmy rozpuszczoną tabletkę z witaminą C. Wniosek: Najwięcej witaminy C jest w tabletce musującej.

Doświadczenie 3 Cel: Zbadanie wpływu detergentów na kiełkowanie i rozwój roślin.

Pomoce: chusteczki higieniczne, pojemniki, rzeżucha, woda, płyn do mycia naczyń, szalki Petriego

Przebieg doświadczena: do szklanych szalek dałyśmy chusteczki higieniczne, zwilżyłyśmy je wodą i do każdej szalki zasiałyśmy ziarna rzeżuchy. Do 3 szalek wkropiłyśmy kolejno: 3, 7, 10 kropli płynu do mycia naczyń. Obserwacje trwały 5 dni.

Obserwacje: Na I szalce rzeżucha kiełkowała prawidłowo, na II dużo wolniej, na pozostałych bardzo słabo. Wniosek: Detergenty to środki, które nie sprzyjają kiełkowaniu roślin. Zanieczyszczenie wód detergentami niekorzystnie wpływa na rozwój roślin.

Doświadczenie 4 Cel: Przebieg osmozy w ziemniaku. • Pomoce: dwie miski, woda, pokrojony ziemniak w łupce, sól. • Wykonanie doświadczenia: Do pierwszej miski nalewamy wodę i dodajemy sól, a także wkładamy 3 listki pokrojonego ziemniaka zostawiamy na 20 min. • Obserwacje: Ziemniak w wodzie z solą zaczyna być miękki, a ziemniak w czystej wodze jest twardy i jędrny. • Wniosek: Ziemniak jest miękki, gdyż wypłynęła z niego woda, zaszło zjawisko osmozy, czyli przenikania rozpuszczalnika do roztworu bardziej stężonego.

Doświadczenie 5 Cel: Wpływ kwasu octowego na skorupkę jaja kurzego. • Opis doświadczenia: Do słoika wkładamy jajko. Nalewamy do słoika octu tak, aby całe jajko zostało zakryte. Następnie zamykamy szczelnie słoik i pozostawiamy na 24 h. Następnego dnia otwieramy słoik i delikatnie wyciągamy jajko. • Obserwacje: Wkładając jajko dzień wcześniej do octu skorupka była twarda. Na następny dzień wyciągając jajko z octu skorupka się rozpuściła. Została tylko błonka utrzymująca białko i żółtko. Ze względu na powstający dwutlenek węgla przy otwieraniu słoika słychać charakterystyczne syknięcie, jak przy otwieraniu gazowanego napoju.

• Wnioski: W słoiku zaszła reakcja kwasu octowego z węglanem wapnia, z którego zbudowana jest skorupka jajka. W reakcji tej powstała rozpuszczalna sól: octan wapnia.

Zrobiłyśmy też modyfikację tego doświadczenia: Do 1 kolby wlałyśmy zwykłą wodę, wrzuciłyśmy skorupki z jajek kurzych, zamknęłyśmy gumowym korkiem z rurką, w której była woda wapienna ( próba kontrolna). Do kolby 2 wlałyśmy wodę z kwasem octowym, wrzuciłyśmy skorupki z jajek kurzych, zamknęłyśmy korkiem z rurką, w której również była woda wapienna ( próba badana). W drugim przypadku widoczne było pienienie się mieszaniny i uwalnianie gazu oraz mętnienie wody wapiennej. Kwas octowy rozpuścił skorupki, a uwalniający się dwutlenek węgla spowodował mętnienie wody wapiennej.

Koniec prezentację wykonały: Aleksandra Gmitruk Jadwiga Stecko Katarzyna Stecko