Dostosowanie wymaga edukacyjnych do potrzeb ucznia w ksztaceniu

Dostosowanie wymagań edukacyjnych do potrzeb ucznia w kształceniu zawodowym Barbara Rusinek brusinek@pcen. pl

Przebieg zajęć 1. Powitanie i przedstawienie przebiegu i celów zajęć 2. Pojęcia podstawowe 3. Kształcenie integracyjne, czynniki zwiększające jego efektywność 4. Nauczyciel zawodu w przygotowaniu zawodowym niepełnosprawnych 5. Podsumowanie

Podstawowe pojęcia Edukacja włączająca jest realizacją idei pełnego udziału dzieci z niepełnosprawnością w sferze edukacji. Edukacja włączająca jest okazją do uczenia się normalności, ważny jest proces integracji społecznej. Inkluzja społeczna - dziecko z niepełnosprawnością powinno mieć dostęp do edukacji w swoim środowisku lokalnym- na poziomie gminy czy powiatu. 3

Podstawowe pojęcia Niepełnosprawność w procesie edukacji nie powinna być rozumiana jako rezultat uszkodzenia ciała, zmysłów czy choroby, ale raczej jako wynik barier społecznych, ekonomicznych, fizycznych, psychicznych, jakie dziecko napotyka w środowisku 4

Podstawowe pojęcia Niepełnosprawność intelektualna obniżenie poziomu rozwoju intelektualnego, któremu towarzyszy deficyt w zakresie zachowań adaptacyjnych (w szczególności niezależności i odpowiedzialności) Poniżej 69 – 55 punktów IQ Wechslera niepełnosprawność intelektualna – w stopniu lekkim: poziom intelektualny charakterystyczny dla 10 - 12 roku życia. Dziecko z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim mające orzeczenie może uczyć się do 21 roku życia 5

SYSTEMY KSZTAŁCENIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W POLSCE Istnieją dwa równolegle systemy kształcenia: 1. system kształcenia specjalnego, 2. system kształcenia integracyjnego. 6

Charakterystyka systemu kształcenia integracyjnego Integracyjny system kształcenia i wychowania określają rozwiązania organizacyjno-prawne, które pozwalają na maksymalne włączenie osób niepełnosprawnych w nurt edukacji w placówkach masowych. 7

Wady i zalety kształcenia integracyjnego Zalety: - stwarzanie możliwości zdobywania wielu zróżnicowań doświadczeń i kompetencji społecznych, - pozostawienie dziecka w jego naturalnym otoczeniu: w rodzinie oraz w społeczności lokalnej, - umożliwienie mu uczestniczenia w głównym nurcie życia społecznego, - poszerzanie kontaktów społecznych, - kształtowanie adekwatnej samooceny. Wady i zagrożenia: - zagrożenie codziennym doświadczeniem inności, słabości i mniejszej wartości, - zagrożenie izolowaniem i marginalizowaniem. 8

Czynniki zwiększające efektywność kształcenia integracyjnego Czynniki związane z dzieckiem niepełnosprawnym: - wczesna diagnoza i rehabilitacja, - trening umiejętności codziennych, - odpowiedni poziom dojrzałości społecznej, - samowiedza i samoświadomość, - zaopatrzenie i umiejętne korzystanie z pomocy technicznych, - dystans wobec własnej niepełnosprawności, - możliwości korzystania ze wsparcia, - okres wstępny, umożliwiający poznanie struktury placówki i zasad jej funkcjonowania. 9

Ćwi Ćwiczenie Proszę podać jakie czynniki związane z nauczycielem i środowiskiem szkolnym zwiększają efektywność kształcenia integracyjnego? Ćwiczenie w grupach- czas 15 minut 10

Czynniki zwiększające efektywność kształcenia integracyjnego Czynniki związane z nauczycielem - postawa tolerancji i otwartości wobec inności i słabości, - wiedza o osobach niepełnosprawnych, metodach ich usprawniania, instytucjach udzielających pomocy im i ich opiekunom, - znajomość regulacji prawnych, mechanizmów modyfikujących procesy integracji społecznej w klasie szkolnej, - korzystanie ze wsparcia zespołu specjalistów , - współdziałanie z rodzicami ucznia niepełnosprawnego, - stosowanie zasady indywidualizacji nauczania i egzekwowania wiedzy od uczniów, 11

Czynniki zwiększające efektywność kształcenia integracyjnego • Czynniki związane ze środowiskiem szkoły: - zapewnienie środka transportu, eliminacja barier architektonicznych w szkole i poza nią, -wyposażenie szkoły w pomoce techniczne umożliwiające pobieranie nauki dzieciom niepełnosprawnym. • Czynniki związane z dziećmi pełnosprawnymi: - przekazywanie wiedzy o zróżnicowaniu ludzi pod względem poziomu sprawności, - informowanie o różnych sposobach udzielania pomocy osobom potrzebującym ze względu na konsekwencje chorób, wad wrodzonych, nieszczęśliwych wypadków. 12

OPINIA A ORZECZENIE • Opinia psychologiczna pomaga nam ocenić, jakie deficyty rozwojowe utrudniają dziecku funkcjonowanie w szkole, jakie ma ono trudności, ograniczenia i możliwości. Opinia jest bardzo pomocna w takim ułożeniu indywidualnej strategii rozwoju dla każdego dziecka, tak by mogło ono w pełni wykorzystać swój potencjał intelektualny. • Tylko orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego jest dokumentem, na podstawie którego rodzic może i powinien starać się o zapewnienie specjalnych warunków edukacyjnych dla dziecka w szkole. Są one dokładnie opisane w części orzeczenia zwanej "zalecenia". 13

Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ • Uczniowie: niesłyszący i niedosłyszący, niewidomi, słabowidzący, • Niepełnosprawność intelektualna, ruchowa • Autyzm, Zespół Aspergera NIEDOSTOSOWANIE SPOŁECZNE • Zagrożenie niedostosowaniem, • Zaburzenia zachowania i emocji SZCZEGÓLNE UZDOLNIENIA SPECYFICZNE TRUDNOŚCI W UCZENIU SIĘ • Niepowodzenia edukacyjne • Zaburzenia sprawności językowych CHOROBA PRZEWLEKŁA • Sytuacje kryzysowe, • Zaniedbania środowiskowe • Trudności adaptacyjne

Dostosowanie procesu edukacji do indywidualnych potrzeb uczniów Wymaga odpowiedniej organizacji warunków technicznych, metod i środków stosowanych w procesie dydaktycznym, kształtowania relacji społecznych i współpracy ze środowiskiem rodzinnym. • Organizacja przestrzeni (miejsce ucznia w klasie, kolega w ławce) • Organizacja pracy ucznia (zmiana formy aktywności, praca indywidualna, zespołowa, grupowa) • Tempo uczenia się oraz stopień trudności materiału • Styl pracy ucznia, jego preferencje modalne, profil inteligencji • Metody nauczania i środki dydaktyczne – stosowanie indywidualnych kart pracy • Ocenianie – wartość informacji zwrotnej • Rozwijanie i wzmacnianie zainteresowań ucznia

Ćwi Ćwiczenie Proszę podać przykłady dostosowania wymagań edukacyjnych do potrzeb i możliwości ucznia na wybranym przedmiocie 17

PRZYKŁAD Uczeń ze sprzężeniem niepełnosprawności intelektualnej w stopniu lekkim i obustronną głęboką wadą słuchu ma kłopoty ze rozumieniem samodzielnie czytanego tekstu Dostosowanie w tym zakresie wymagań edukacyjnych np. poprzez: • stosowanie pomocy wizualnych (tabelek, wykresów, rysunków, zdjęć, filmów), • wydłużenie czasu pracy, • dostosowanie treści tekstów (np. eliminacja zdań złożonych, zdania proste, słownictwo potoczne i precyzyjne), • wspieranie w rozumieniu treści zadań i poleceń pisemnych, • pomoc w wyselekcjonowaniu najistotniejszych informacji w tekście (zakreślanie, pogrubianie), przekazywanie rodzicom z kilkudniowym lub jednodniowym wyprzedzeniem tekstu, który wymaga wcześniejszego opracowania w domu. Wszyscy pracujący z uczniem nauczyciele i specjaliści muszą mieć to na uwadze, Każdy nauczyciel i specjalista w ramach realizacji swych zadań indywidualizuje pracę z uczniem w zakresie ustalonym przez zespół.

Organizacja warunków kształcenia specjalnego - IPET • Stworzenie dla dziecka z niepełnosprawnością Indywidualnego Programu Edukacyjno-Terapeutycznego (IPET) w szkole czy placówce i realizacja działań z niego wynikających. • IPET opracowujemy dla dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (z niepełnosprawnością, z niedostosowaniem społecznym lub zagrożonych niedostosowaniem społecznym). • IPET powinien uwzględniać zalecenia zawarte w orzeczeniu oraz powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dziecka/ucznia. 19

INDYWIDUALNY PROGRAM EDUKACYJNO--TERAPEUTYCZNY POZIOM DIAGNOSTYCZNY Nauczyciele i specjaliści pracujący z uczniem dokonują diagnozy funkcjonalnej ucznia. Na diagnozę funkcjonalną składają się: • zestaw umiejętności, które dziecko przejawia w życiu codziennym i które bezpośrednio wpływają na zwiększenie jego niezależności i poprawę jakości życia, obrazuje tempo, rytm i dynamikę rozwoju dziecka; • analiza wszystkich wytworów dziecka; • obserwowanie zachowań dziecka w różnych sytuacjach zadaniowych i społecznych ( umiejętności w sferze emocjonalno-społecznej, poznawczej, ruchowej w zakresie samoobsługi); • rozmowy z dzieckiem; • wywiad z rodzicami; Bardzo ważnym elementem diagnozy funkcjonalnej jest sporządzenie: • spisu rzeczy i czynności lubianych i nieakceptowanych przez dziecko; • listy sposobów okazywania przez nie aprobaty i dezaprobaty. 22

Obserwacja sfer rozwoju ucznia Umiejętności w sferze emocjonalno-społecznej – współdziałanie i podejmowanie inicjatywy w zabawie, umiejętności organizacyjne, koleżeńskość, podporządkowanie się regułom, samodzielność w pracy, skupienie się na wykonywaniu zadania, dążenie do ukończenia zadania, tempo psychomotoryczne, poziom aktywności Umiejętności w sferze poznawczej- spostrzeganie, uwaga, pamięć, mowa, myślenie; Umiejętności w sferze ruchowej- pozycja i postawa ciała, lokomocja i koordynacja Umiejętności w zakresie samoobsługi- ruch, jedzenie, picie, toaleta, rozbieranie się i ubieranie 23

Ćwiczenie • Proszę sformułować pytania do ucznia oraz pytania do rodzica, pomocne w dokonaniu diagnozy funkcjonalnej ucznia pod kątem prowadzonych przez państwa zajęć. 24

Nauczyciel zawodu w przygotowaniu zawodowym niepełnosprawnych

Cele kształcenia • Przekazanie wiadomości o świecie z uwzględnieniem potrzeb i prognoz rozwojowych jednostek upośledzonych. • Wyrobienie umiejętności i sprawności potrzebnych w życiu społecznym oraz zawodowym • Korekta zaburzeń rozwojowych oraz wyrównanie deficytów Wszystkie te cele zmierzają do głównego celu: kształcenia jednostek zmierza do optymalnego rozwoju oraz do jak najlepszego przygotowania tych osób do pracy zawodowej, do życia w środowisku normalnym. 30

Zasady ortodydaktyki według Lipkowskiego • zasada życzliwej pomocy, • zasada kształtowania pozytywnej atmosfery pracy, • zasada aktywności w nauce, • zasada dominacji wychowania, • zasada indywidualizacji, • zasada treści kształcących (dostosowanie treści kształcących do typu psychicznego ucznia). 31

Zasady ortodydaktyki wg. Lipkowskiego: • Życzliwej pomocy – pomoc dziecku przezwyciężaniu niewiary we własne siły, w pokonywaniu trudów pracy szkolnej, uzyskaniu lepszego samopoczucia i pewności siebie, w przyjęciu postawy czynnej wobec zadań szkolnych i obowiązków pozaszkolnych • Kształtowanie pozytywnej atmosfery pracy – wzywanie uczniów po imieniu, nagradzanie, życzliwość • Aktywności w nauce – aktywny udział ucznia w procesie nauczania, który ma przyczynić się do rozwoju zainteresowań, ułatwia zrozumienie treści programowych, powoduje łatwiejsze i trwalsze zapamiętywanie przekazywanych informacji 32

Zasady ortodydaktyki wg. Lipkowskiego: • Dominacji wychowania – oznacza wychowywanie w każdym momencie, prowadzone zajęcia przedlekcyjne, międzylekcyjne i pozalekcyjne • Indywidualizacji – zmierza do rozwoju i wzmocnienia pozytywnych i wartościowych cech osobowości dziecka; ważna jest znajomość dziecka, jego zainteresowań, doświadczeń • Treści kształcących - treści nauczania uwzględniają materiał konkretny, przystępny, użyteczny w życiu społecznym i przyszłej pracy zawodowej; powinny być związane z typem psychicznym dziecka np. w przypadku nadpobudliwości (treści uspokajające, łagodzące, odprężające ruch; dziecku apatycznemu, biernemu (treści pobudzające, aktywizujące, ruchowe) 33

Wskazówki dla nauczyciela • Dokładnie zapoznać się z orzeczeniem o dysfunkcji, poznać jakie uczeń ma trudności, sprawdzić co jest w orzeczeniu, czy uczeń: ma cechy autyzmu, zespołu Aspergera, nie ma niedosłuchu, niedowidzenia, nie ma padaczki. • Orzeczenia są wydawane na dany etap edukacyjny, uczeń może go nie mieć na etapie ponadgimnazjalnym. • Przeprowadzić rozmowę z rodzicami pod kątem obaw, umiejętności, zainteresowań (co uczeń lubi, a co nie). • Sporządzić notatki. 34

Wskazówki dla nauczyciela • Dokonać indywidualnej diagnozy pod względem wykonywania czynności na stanowisku pracy, • Nauczyciel praktycznej nauki zawodu jest jedynym, który widzi ucznia w realnym środowisku • Obserwacja wstępna, dostosowanie stanowiska pracy do potrzeb i możliwości psychofizycznych ucznia • Ważne - stworzenie swojego obrazu ucznia: - jak reaguje na pochwały, krytykę, na nauczyciela, na innych uczniów, - czy nie podejmuje zachowań ryzykownych. 35

Współpraca z rodzicami • Pozyskanie przez nauczyciela zaufania i sympatii rodziców poprzez prezentowanie postawy akceptacji dla ich dziecka i wskazywanie potencjalnych możliwości rozwojowych. • Zasięganie opinii rodziców na temat działania szkoły i ich oczekiwań. • Systematycznie, indywidualnie kontaktować się z rodzicami ucznia (określić częstotliwość spotkań, zeszyt do korespondencji). • Zasady jakich ma przestrzegać uczeń muszą być jednakowe w szkole i w domu. 36

Osoby niepełnosprawne intelektualnie w stopniu lekkim • Poziom intelektualny charakterystyczny dla 10 - 12. roku życia. Osoby takie są samodzielne i zaradne społecznie, nie powinny jednak wykonywać zawodów wymagających podejmowania decyzji, ponieważ nie osiągnęły etapu myślenia abstrakcyjnego w rozwoju poznawczym. • Życie rodzinne przebiega bez trudności. W socjalizacji mogą nabywać zaburzeń osobowościowych, ze względu na atmosferę otoczenia i stosunek innych (trudności w relacjach interpersonalnych i w funkcjonowaniu społecznym) • Przy intensywniejszym treningu poznawczym w dłuższym czasie osoby z upośledzeniem w stopniu lekkim osiągają podobne wyniki co osoby z przeciętnym ilorazem inteligencji IQ. 37

Osoby niepełnosprawne intelektualnie w stopniu lekkim • Zaniżona samoocena • Brak krytycyzmu- dotyczy własnych możliwości Strefa emocjonalno społeczna Jest zaburzona (brak wiary w swoje możliwości) Nie jest zaburzona ale uczeń ma trudności z pisaniem, czytaniem, ma wadę wymowy 38

Osoby niepełnosprawne intelektualnie w stopniu lekkim • Brak umiejętności przewidywania skutków zachowania i działania, cały czas zwracać uwagę co uczeń robi(„ czuwać”). • Myślenie na poziomie konkretnym. • Myślenie symboliczne może być zaburzoneproblem ze zrozumieniem co oznaczają dane symbole. • Ważne jest motywowanie ucznia- podkreślanie konkretnie wykonywanych czynności i zwracanie uwagi jaki mogą mieć one skutek. 39

Osoba niepełnosprawna intelektualnie w stopniu lekkim • Inteligencja praktyczna (rozwój inteligencji oparty na praktyce). • Uczeń nie rozumie poleceń złożonych, jest niepewny tego co czyta. • Zapisy muszą być proste, korzystne jest wsparcie instrukcji zdjęciem, filmem, modelem. • Wydając polecenia- mówić prostymi zdaniami. • Należy nie tylko omówić instrukcję, ale trzeba też pokazać poszczególne czynności. 40

Ćwiczenie • Proszę podać przykład dotyczący wykonania czynności zawodowej przez ucznia niepełnosprawnego intelektualnie w stopniu lekkim, możliwości popełnienia przez niego błędów wykonawczych i ich skutków. • Proszę przedstawić sposób instruowania ucznia w celu prawidłowego wykonania zadania • Ćwiczenie w grupach- czas 15 minut 41

Autyzm • Uczniowie z autyzmem dobrze funkcjonujący mogą uczęszczać do klas integracyjnych i szkół publicznych • W okresie szkolnym brak wyraźnych postępów w rozwoju, zaburzenia w sferze kontaktów społecznych i w sferze komunikacji • Stereotypowe zabawy lub zainteresowania (ograniczone do wąskiego wycinka wiedzy) • Postrzeganie fragmentaryczne, skupianie się na szczegółach, a nie na całości • Trudności w planowaniu, tworzeniu nowych pomysłów, utrzymaniu koncentracji • Opór przed zmianami (brak zdolności do zmiany kierunku uwagi) skłonność do zachowań rutyny i rytuałów 44

Autyzm • Niedostosowanie do zasad panujących w grupie młodzieżowej • Może występować brak dbałości o higienę i wygląd • Dobra lub ponadprzeciętna pamięć mechaniczna • Uzdolnienia do zadań wymagających umiejętności wzrokowo- przestrzennych • Niektórzy mogą przejawiać wybiórcze talenty muzyczne i plastyczne, • Potrafią wykonywać skomplikowane obliczenia matematyczne • Bardzo szybko uczą się czytać 45

Autyzm Cechy autyzmu , które mogą uczniowi utrudnić pracę zawodową: • Współpraca z innymi • Relacje interpersonalne • Schematyzm (nie należy z nim walczyć, bo daje uczniowi poczucie bezpieczeństwa) • Nadwrażliwość na bodźce (dotyk, światło, zapach) 46

Zespół Asperegera • Najłagodniejsza forma całościowych zaburzeń neurorozwojowych (specyficzne trudności szkolne oraz specyficzne zaburzenia rozwoju funkcji ruchowych). • Nauczanie może odbywać się w szkole ogólnodostępnej lub integracyjnej, nie wskazane nauczanie indywidualne w domu (może pogłębiać zaburzenia w sferze społecznej) • W rozmowie uczeń opowiada na interesujący go temat stereoptypowo, wraca do niego nie uwzględniając potrzeb osoby z którą rozmawia • Brak znajomości konwenansów społecznych, etykieta „źle wychowany” (nie rozumie co wypada, a co nie, brak dystansu od rozmówcy, dotyka go staje za blisko), zanim zostanie zdiagnozowany może być odrzucany, karany, nieustannie krytykowany • Nadmierna bezpośredniość, prawdomówność, niestosowne komentarze. • Drobiazgowe przestrzeganie regulaminów (jeżeli dorośli nie przestrzegają przepisów, lub zmieniają reguły osoby z Aspergerem wprost o tym mówią) • Z powodu prostoduszności mogą być ofiarami manipulacji 47

Zespół Aspergera • Trudności w rozumieniu sytuacji społecznych • Problemy w adaptacji do nowych sytuacji • Trudności z użyciem mowy w celu komunikacji (wysokość głosu, intonacja, akcent, rytm wypowiedzi) • Trudności ze zrozumieniem słów wieloznacznych, przenośni, przysłów, ironii, żartów • Słabe rozumienie czytanego tekstu • Trudności gdy w rozmowie uczestniczą więcej niż dwie osoby (frustracja, gniew) • Prowokacje i zaczepki innych osób powodują agresję 48

Zespół Aspergera • Mimika – może cały czas uśmiechać się nieadekwatnie do sytuacji, mieć „ twarz pokerzysty” • Iloraz inteligencji w normie lub wyższy • Dobra pamięć mechaniczna (dotycząca faktów) • Słaby poziom myślenia abstrakcyjnego (nie potrafi rozwijać pojęć, wnioskować, osądzać) • Rozległa wiedza na interesujący go temat ( może być na poziomie akademickim) • Zdolności do nauk ścisłych ( matematyka, informatyka) 49

Zespół Aspergera • Problemy w koordynacji ruchowej (niezgrabność ruchowa) • Trudności z nauką czynności związanych z samoobsługą (higiena, sprzątanie itp. ) • Zaburzenia sensoryczne (np. słuchowe, wzrokowe, dotykowe, zapachowe, smakowe) • Dodatkowo mogą mieć nadpobudliwość ruchową, deficyt uwagi (ADHD) 50

Ćwiczenie • Proszę opracować ogólne wskazówki dla nauczyciela w pracy z dzieckiem z zespołem Aspergera • Ćwiczenie wykonać w zespole 4 osobowym, • Zaprezentować wszystkim przyjęte rozwiązanie Czas wykonania ćwiczenia 15 minut 51

Wskazówki dla nauczyciela • Dostosuj do indywidualnych potrzeb ucznia miejsce nauki i proces nauczania • Pomóż mu w nabywaniu umiejętności w zakresie „funkcji wykonawczych” (umiejętności organizacyjne, uczenia się), • Wspomagaj rozwój umiejętności komunikacyjnych (słownictwo, rozumienie) • Stosuj model edukacji opartej na doświadczeniu (informacje słowne poprzyj tekstem, obrazem, ilustracją, filmem, modelem) • Przedstawiaj nowe pojęcia, materiał abstrakcyjny w sposób konkretny 52

Wskazówki dla nauczyciela • Pozwól uczniowi na własny słownik pojęć i nowych terminów, wyjaśniaj wyrazy wieloznaczne • Używaj prostego i jednoznacznego języka, • Posługuj się ilustrowanym tekstem • Nie zakładaj, że uczeń zrozumiał to, co przeczytał, sprawdzaj zadając dodatkowe pytania (np. kiedy, co, dlaczego? ) • Dopilnuj aby uczeń niezbędne informacje zapisał w zeszycie • Jeżeli ma trudność w pisaniu preferuj odpowiedzi ustne 53

Wskazówki dla nauczyciela • Gdy uczeń jest impulsywny, bardzo aktywny, wzywaj go do odpowiedzi w pierwszej kolejności • Podczas dyskusji wskazuj kto ma zabrać głos, przypominaj obowiązujące zasady: „ Na lekcji mówimy, gdy jesteśmy poproszeni przez nauczyciela”, „ Kiedy mówi nauczyciel uważnie słuchamy” • Ucz zwrotów inicjujących i podtrzymujących rozmowę. 54

Wskazówki dla nauczyciela • Gdy uczeń nie reaguje na polecenia wydane całej klasie, zwróć się do niego bezpośrednio po imieniu, powtórz polecenie, sprawdź czy wie co ma robić i poczekaj aż rozpocznie pracę • Podziel zadanie wieloetapowe na krótsze części • Wyznacz jednorazowo mniejszą ilość zadań do wykonania, wydłuż czas pracy • Pamiętaj o trudnościach ucznia w odczytywaniu sygnałów pozawerbalnych- każdy wyraz twarzy i gest powinien być poparty informacją słowną 55

Wskazówki dla nauczyciela • Wykorzystaj zainteresowania ucznia, jeśli to możliwe łącz nowe zagadnienia z jego zainteresowaniami • Pracuj w oparciu o tzw. pozytywne wzmocnieniapochwały (podkreśl co zrobił dobrze), nagradzanie, buduj pozytywną więź z uczniem • Wdrażaj i oczekuj od ucznia przestrzegania zasad panujących w szkole • Pomóż mu w sytuacjach stresu poprzez przewidywanie, zapobieganie, rozumienie przyczyn i rozwiązywanie stresujących sytuacji 56

Wskazówki dla nauczyciela • Unikaj dotykania gdy jest nadwrażliwy na dotyk • Gdy źle znosi hałas minimalizuj dźwięki, posadź z dala od źródeł dźwięku, zaproponuj stopery • Przy nadwrażliwości na zapachy, dobrze gdy uczeń ma kawałek materiału nasączony ulubionym zapachem, • Zadbaj aby w otoczeniu było jak najmniej bodźców rozpraszających (wzrokowych, słuchowych) 57

Wskazówki dla nauczyciela • Wspieraj i umożliwiaj uczniowi kontakty społeczne • W ocenianiu oddzielaj te obszary, w których trudności wynikają z zaburzeń • Nie karz ucznia za objawy choroby • Chroń ucznia przed przemocą rówieśników • Pamiętaj, nie ma potrzeby wspierania go w sferach w których radzi sobie dobrze (stopniowo ograniczaj w nich udzielanie pomocy) 58

Wskazówki dla nauczyciela • Dokładnie zapoznaj ucznia z topografią szkoły, pracowni • Ważny jest schemat pracy i stałość działań • Informuj wcześniej o przewidywanych zmianach (Uczniowie lepiej funkcjonują gdy znają plan zajęć i nie są zaskakiwane zmianami) • Pomóż w rozważnym doborze kolegów, • Wspieraj i zachęcaj ucznia do zajęć grupowych • Obserwuj i pomagaj w przypadku trudności w kontaktach społecznych, omawiaj sytuacje, wskazuj zachowania właściwe 59

Postawa nauczyciela • Konsekwentny, przewidywalny, wspierający, życzliwy i kreatywny • Tolerancyjny, wyrozumiały, akceptujący konieczność większego wsparcia ucznia niepełnosprawnego w procesie dydaktycznym, • Stosujący metody nauczania adekwatne do potrzeb ucznia • Dobrze współpracujący z rodzicami ucznia • Dbający o integrację społeczną, ochronę ucznia przed odrzuceniem, przemocą ze strony rówieśników 60

Podsumowanie • Dla ucznia niepełnosprawnego intelektualnie w stopniu lekkim nauka w szkole zawodowej jest szansą, żeby się czegoś nauczył w sytuacji kontrolowanej (w szkole może się czuć bezpiecznie) • Wzrasta poczucie własnej wartości-uczeń niepełnosprawny może czuć się tak jak inni uczniowie (jest ważny) • Uczeń nabywa umiejętności interpersonalnych (współpracuje z innymi przy wykonywaniu czynności zawodowych- podaj, potrzymaj…. ) • W gimnazjum uczeń tylko czytał, pisał a w szkole zawodowej wykonuje konkretne czynności, zadania 61

Podsumowanie • Emocjonalna postawa nauczyciela wpływa w sposób niezamierzony i bezwiedny na usposobienie i zachowanie ucznia • Nauczyciel zawodu może być dla ucznia niepełnosprawnego największym autorytetem, bo pokazuje konkretną „rzecz”, umiejętności, których kształcenie dla ucznia jest dostępne, uczeń wie, że potrafi je wykonać i wie po co ma je wykonać • Nauczyciel, który ukierunkuje rozwój ucznia niepełnosprawnego, będzie go wspierał i pomoże w przezwyciężaniu trudności na długo pozostanie w jego pamięci 62

„Im większe w człowieku wewnętrzne rozbicie, poczucie słabości, niepewność i lęk, tym większa tęsknota za czymś co go z powrotem scali, da pewność i wiarę w siebie” (A. Kępiński, 1973 r. ). 63

Dziękuję za uwagę Barbara Rusinek brusinek@pcen. pl