DOKUMENTACJA PRACY BIBLIOTEKI SZKOLNEJ Dokumentacja zwizana z ewidencj

DOKUMENTACJA PRACY BIBLIOTEKI SZKOLNEJ

Dokumentacja związana z ewidencją zbiorów Ewidencja zbiorów obejmuje wpływy i ubytki materiałów bibliotecznych.

Księgi ewidencyjne Biblioteka szkolna jest zobowiązana prowadzić następujące księgi: • księga inwentarza głównego książek, • księga oprawionych roczników czasopism, jeżeli biblioteka gromadzi i oprawia większą liczbę tytułów czasopism. (jeżeli roczniki są oprawiane sporadycznie to wówczas prowadzimy jedną księgę wspólną inwentarza głównego), • księga zbiorów specjalnych znajdujących się w bibliotece, • księga podręczników i broszur, • rejestr ubytków.

Ewidencja wpływów Dla wydawnictw zwartych, oprawionych roczników czasopism włączonych do księgozbioru głównego oraz dla zbiorów specjalnych biblioteki prowadzą szczegółową ewidencję wpływów, tzn. że każda jednostka ewidencyjna otrzymuje oddzielny numer w księdze inwentarzowej.

Za jednostkę ewidencyjną przyjmujemy: • w odniesieniu do wydawnictwa zwartego – książkę, wolumin, • w odniesieniu do czasopism – skompletowany rocznik bądź jego oprawioną część, • w przypadku zbiorów specjalnych – płytę analogową, zwój filmu, komplet przeźroczy opatrzony wspólnym tytułem, kasetę magnetofonową, kasetę VHS, płytę DVD, CD ROM, itp.

Zapisu w księdze dokonujemy po sprawdzeniu z dowodami wpływu, wpisując w kolejności podanej na dowodzie wpływu.

Dowodami wpływu są: • rachunki (faktury) za zakupione materiały, • pisma, protokoły informujące o przekazaniu bibliotece materiałów w formie przydziału bądź daru lub kopie pism potwierdzających odbiór, • protokoły przyjęcia książek w zamian za zagubione.

• Na rachunku (lub innym dowodzie wpływu) wpisujemy numery (–od-do-), pod którymi zewidencjonowano książki i potwierdzamy własnoręcznym podpisem. • Oryginały dowodów wpływu przekazujemy do księgowości, kopie pozostają w bibliotece.

Księga podręczników i broszur • wpisujemy tutaj podręczniki, programy nauczania, rozkłady materiału, wieloegzemplarzowe zestawy, np. słowników ortograficznych, tekstów do nauki języków obcych, roczniki statystyczne, informatory, broszury o ograniczonej aktualności i trwałości. • zapisy, czyli ewidencję, możemy prowadzić w sposób uproszczony. Zapisujemy w jednej pozycji księgi – pod numerem, np. 125

• Materiały objęte ewidencją uproszczoną nie zwiększają majątku biblioteki – nie ujmuje się ich w rocznym zestawieniu wpływów i ubytków. Na fakturze podajemy informację – „księgować tylko w koszty”. • Natomiast za zagubienie takich materiałów czytelnik ponosi taką samą odpowiedzialność jak za pozycje z księgozbioru podstawowego.

Ewidencja ubytków Podstawą ewidencji ubytków są dowody ubytku, czyli dokumenty stwierdzające brak materiałów bibliotecznych z jednej określonej przyczyny.

Wyróżniamy następujące dowody ubytku: • protokół komisji w sprawie selekcji zbiorów zaczytanych lub zdezaktualizowanych, • protokół książek oddanych przez czytelnika w zamian za zagubione lub zniszczone (który jest dla nas też dowodem wpływu). • protokół komisji w sprawie książek nie zwróconych przez czytelników, za które biblioteka mimo starań nic nie otrzymała, • wykaz książek nie odnalezionych w czasie skontrum, które stanowią tzw. braki bezwzględne

Za braki bezwzględne uważa się braki względne, które powtarzają się przy kolejnym skontrum. Braki względne – ich odnalezienie jest prawdopodobne, nie przeprowadza się ich przez rejestr ubytków. Potrzebny jest okres 2 lat by braki względne uznać za bezwzględne.

Ewidencję ubytków prowadzimy w rejestrze ubytków • Dla ubytków z inwentarza głównego i inwentarza zbiorów specjalnych prowadzi się oddzielne rejestry. • Ubytków inwentarza broszur i podręczników nie wpisuje się do rejestru. Braki ujmuje się w oddzielnych protokołach, podając w księdze inwentarzowej w rubryce 15 numer ubytku.

• Ubytki w rejestrze ubytków ewidencjonuje się w sposób sumaryczny, tj. pod jedną pozycją wpisuje się wszystkie ubytki ujęte w jednym dowodzie. W rubryce nr 4 podajemy pierwszy i ostatni numer wyszczególniony w danym dowodzie ubytku. • Oryginał dowodu ubytku przekazujemy do księgowości, kopie przechowujemy w bibliotece w teczce „Dowody ubytków”.

Skontrum zbiorów Skontrum, czyli kontrola zbiorów bibliotecznych ma ustalić stan zbiorów i ujawnić braki

Przepisy zawarte w Rozporządzeniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 5 listopada 1999 r. w sprawie zasad ewidencji materiałów bibliotecznych określają, że skontrum przeprowadza się: • w bibliotekach z wolnym dostępem do półek co najmniej raz na pięć lat, • w bibliotekach o innym systemie udostępniania, których zbiory nie przekraczają 100 tysięcy jednostek, co najmniej raz na dziesięć lat.

Praktyka wykazuje, że inwentaryzację zbiorów liczących do 10 tysięcy woluminów przeprowadza się raz na trzy lata, większych raz na pięć lat

Ponadto, niezależnie od podanych terminów, przeprowadzamy skontrum: • w przypadku zmiany na stanowisku bibliotekarza, • w razie wypadku losowego (np. kradzież, pożar) Można także przeprowadzić wyrywkową kontrolę zbiorów narażonych na wypadek.

Do zadań komisji skontrowej należy: • sprawdzenie stanu zabezpieczenia zbiorów, • ustalenie rzeczywistego stanu zbiorów, • opracowanie wniosków dotyczących ujawnionych braków wraz z wykazami braków, • sporządzenie dwóch egzemplarzy protokołów skontrum wraz z wykazami braków względnych i bezwzględnych. Jeden egzemplarz przekazujemy dyrekcji szkoły, drugi z załączonymi arkuszami kontroli pozostaje w bibliotece.

Metody przeprowadzania skontrum zbiorów bibliotecznych Istnieje kilka metod przeprowadzania kontroli zbiorów bibliotecznych. Wybór zależy od wielkości zbiorów, organizacji i systemu ustawienia.

Najbardziej rozpowszechniona jest inwentaryzacja za pomocą arkuszy kontroli Przebieg prac nad skontrum z zastosowaniem arkuszy: • • • Naniesienie ubytków na arkusze na podstawie zapisów w księdze inwentarzowej. Podliczenie ubytków na arkuszach kontroli, porównanie wyniku z zapisem w rejestrze ubytków. Oznakowanie na arkuszach kontroli numerów pominiętych w księdze inwentarzowej, jeżeli stwierdzono to podczas poprzednich kontroli i podano na końcu księgi inwentarzowej. Sprawdzenie zgodności zapisów na kartach czytelników i na kartach książek, naniesienie numerów książek na arkusze. Kontrola zbiorów znajdujących się w bibliotece i w pracowniach.

• • • c. d. Kontrola zbiorów znajdujących się w bibliotece i w pracowniach. Jeżeli na półkach znajdują się książki wykreślone wcześniej z inwentarza, odkłada się je w umówione miejsce. Tak samo postępuje się z książkami, których dane nie zgadzają się z zapisem w księdze inwentarzowej lub gdy pod jednym numerem występuje kilka woluminów. Również na bok należy odkładać książki przeznaczone do selekcji z powodu zniszczenia lub przestarzałych treści. Sprawdzanie brakujących numerów. Podliczenie arkuszy kontroli w pionie i w poziomie z uwzględnieniem każdego rodzaju oznaczeń. Sporządzenie wykazu książek brakujących. Sporządzenie innych wykazów książek, np. zniszczonych (zaczytanych), zdezaktualizowanych, nie zarejestrowanych w księdze inwentarzowej, itp.

Inne metody przeprowadzania skontrum 1. Skontrum za pomocą kartek (katalogu topograficznego) • Należy przygotować kartoniki jednakowego formatu w liczbie nieco większej od wielkości księgozbioru. Na kartoniku wypisuje się numer inwentarzowy książki, nazwisko autora, tytuł lub jego skrót, sygnaturę. • Następnie po ułożeniu kartek w kolejności numerycznej, porównuje się poszczególne pozycje z księgą inwentarzową; wypisuje się na kartkach ubytki oraz brakujące pozycje, wyjaśniwszy najpierw wszystkie niezgodności. • W protokole skontrum należy zaznaczyć, że kontroli dokonano za pomocą kartek. • Tak sporządzone kartki, po ułożeniu ich zgodnie z układem książek na półkach, mogą stać się podstawą katalogu topograficznego, uzupełnianego na bieżąco nowymi pozycjami oraz ubytkami. • Kartki te można wykorzystać przy następnym skontrum.

2. Skontrum za pomocą spisu numerów książek „wg regałów” • W tym celu przygotowuje się zeszyt lub karty jednakowego formatu – tyle ponumerowanych kart, ile regałów w bibliotece. • Każdą kartę dzieli się w pionie na tyle rubryk, ile tysięcy woluminów posiada biblioteka. W poziomie liczbę rubryk wyznacza ilość półek na regale. W rubrykach wpisuje się kolejno numery książek znajdujących się na półkach danego regału, oznaczonego tą samą liczbą co karta. • Po spisaniu wszystkich książek z regałów oraz wypożyczonych czytelnikom nanosi się na arkusze kontroli ubytki (można je zaznaczyć wcześniej), a następnie numery książek wykazane w rubrykach pionowych (w tysiącach). Pozostawione na arkuszach czyste miejsca wskażą numery braków bądź książek wymagających wyjaśnienia.

Selekcja księgozbioru • Selekcja ma na celu wycofanie ze zbiorów książek zniszczonych, przestarzałych lub z innych powodów nieprzydatnych w bibliotece. Czynność ta powinna być przeprowadzona racjonalnie i systematycznie, nie rzadziej niż raz w roku. Ponadto selekcji dokonuje się podczas skontrum. • Liczba książek wycofanych może dochodzić do 100% liczby nabytków z okresu, za jaki była prowadzona selekcja (np. w ciągu roku), a w uzasadnionych przypadkach nawet ją przekroczyć.

Książki selekcjonuje się ze względów formalnych i merytorycznych • Kryterium formalne dotyczy książek zniszczonych w stopniu uniemożliwiającym ich użytkowanie. Komisja proponująca książki do selekcji powinna ustalić, czy przyczyna zniszczenia nie wynika z niewłaściwej organizacji pracy biblioteki. • Ze względów merytorycznych selekcjonuje się książki przestarzałe, zdezaktualizowane oraz zbędne w danej bibliotece.

Uzgadnianie zapisów ewidencyjnych Raz w roku pod koniec roku kalendarzowego, przekazuje się do księgowości informacje o liczbie i wartości wpływów i ubytków w danym roku kalendarzowym. W informacji nie ujmuje się zbiorów ewidencjonowanych w sposób uproszczony (podręczniki, broszury).

Inna dokumentacja pracy biblioteki szkolnej Do dokumentacji biblioteki szkolnej zaliczymy także: • dziennik biblioteki szkolnej, • dokumentację statystyki wypożyczeń, • dokumenty różne.

Dziennik biblioteki szkolnej • Jest drukiem urzędowym zatwierdzonym przez władze oświatowe. • Należy na bieżąco prowadzić zapisy, zgodnie z rubrykami. • W dzienniku odnotowujemy odwiedzin w wypożyczalni i czytelni oraz wszystkie czynności, które nauczyciel bibliotekarz wykonuje – włącznie z realizacją ścieżki Edukacja czytelnicza i medialna.

Dokumentacja statystyki wypożyczeń • Liczenie statystyki czytelnictwa – dziennej, tygodniowej, miesięcznej, semestralnej i rocznej – należy także udokumentować. W dzienniku odnotowujemy liczbę wypożyczonych książek z podziałem na rodzaje literatury – piękną, pedagogiczną. Te dane nie obejmują udziału poszczególnych klas w wypożyczaniu zbiorów. • Zapełnia tę lukę prowadzona przez bibliotekarzy statystyka wypożyczeń wg klas, z podziałem na literaturę piękna i popularnonaukową. • Następnie sumujemy statystykę miesięczną i wpisujemy w tabele przygotowane do statystyki rocznej.

Dokumenty różne • Poza wymienionymi już dokumentami większe biblioteki szkolne prowadzą wykaz wpływów za dany rok kalendarzowy, który informuje co zostało zakupione, w jakiej ilości i za jaką kwotę. • W osobnej teczce przechowujemy wykazy książek przekazanych do pracowni. Taki spis powinien zawierać: liczbę porządkową, numer inwentarzowy, autora, tytuł, uwagi. Na końcu podaje się datę przekazania książek. • W osobnych teczkach, w układzie chronologicznym przechowuje się plany pracy biblioteki i sprawozdania z jej działalności. Można tez przygotować grafik zajęć z edukacji czytelniczej i medialnej.