DEZINFEKCIJA Irena Eisenkohl Novakovi bacc med techn Borba

DEZINFEKCIJA Irena Eisenkohl Novaković bacc. med. techn.

Borba protiv infekcije �asepsa �antisepsa �dezinfekcija �sterilizacija

DEZINFEKCIJA • pojam suprotan infekciji (lat. inficere = zaraziti) • skup postupaka pomoću kojih smanjujemo broj mikroorganizama u određenoj sredini ili na određenom predmetu i oslobađamo ih zaraznosti (činimo ih nesposobnim da prenesu infekciju) • dezinfekcijom ne uništavamo sve prisutne mikroorganizme, već smanjujemo njihov broj i virulenciju na razinu na kojoj oni više nisu opasni za zdravlje ili više ne mogu štetiti na koji drugi način

Dezinficijens �kemijsko sredstvo kojim se obavlja dezinfekcija �kemijsko sredstvo koje smanjuje broj mokroorganizama inaktiviranjem ili privremenim sprečavanjem njihova rasta na površinama (neživim) ili podmetima i objektima �ne uništava bakterijske spore

Dezinfekcijsko sredstvo • može djelovati: • bakteriostatično, virustatično – sprečava rast i razvoj, ali ne uništava bakterije, viruse • baktericidno, virucidno, fungicidno – uništava (ubija lat. occidere = ubiti) bakterije, viruse, gljivice • inhibitorno – koči, usporava ali ne sprečava rast i razvoj mikroorganizama

DEZINFEKCIJA �dezinfekcija ima široku primjenu kao higijenska mjera zaštite �osim �u u zdravstvu i u drugim djelatnostima ugostiteljstvu, hotelijerstvu, prehrambenoj industriji, prometu

Dezinfekcija u zdravstvu - posebno u stacionarnim zdravstvenim ustanovama dezinfekcija obuhvaća: • kožu (naročito ruku) zdravstvenih djelatnika i bolesnika • odjeću i obuću zdravstvenih djelatnika i posjetilaca • posteljinu i rublje • podove, zidove, pokućstvo, i radne površine u svim prostorijama odjela i hodnicima • operacijske dvorane i prostorije za prijeoperacijsku pripremu (uključujući i predmete) • sanitarne prostorije i posude za obavljanje nužde • kuhinje, kuhinjski pribor za jelo • optičke instrumente koji se ne smiju sterilizirati

Metode dezinfekcije • Prirodne metode dezinfekcije • Mehaničke metode dezinfekcije • Termičke metode dezinfekcije • Kemijske metode dezinfekcije • anorganska dezinfekcijska sredstva • • sunčeva svjetlost taloženje vrtloženje filtracija • mehanički postupci: četkanje, ribanje, pranje, čišćenje, struganje • ventilacija (propuh) • dekontaminacija • • spaljivanje žarenje glačanje kuhanje (kipuća voda) • organska dezinfekcijska sredstva • suvremena dezinfekcijska sredstva

Prirodne metode dezinfekcije prirodni izvori UV zraka: sunce → sunčeva svjetlost – ultraljubičaste ili ultravioletne ili UV zrake � bakterije izložene sunčevoj svjetlosti relativno brzo ugibaju pri iznošenju posteljnog rublja na sunce umjetni izvori UV zraka: „kvarcne svjetiljke” ili UV lampe • primjenjuju se u zatvorenim prostorijama – operacijski trakt - 4 sata moraju biti uključene da bi se zrak u prostoriji dezinficirao � uključuju se kada u prostoriji nema osoblja jer postoji mogućnost oštećenja kože i sluznice očiju

Mehaničke metode dezinfekcije • mikroorganizme odstranjujemo u velikom broju s predmeta i površina mehaničkim postupcima: četkanje, ribanje, pranje, čišćenje, struganje • pranjem vodom i četkom možemo sniziti broj klica za 2550% • medicinski benzin • priprema za kemijsku dezinfekciju i nakon kemijske dezinfekcije • npr. instrumenti se nakon uporabe operu, izribaju, pa se potapaju u kemijsko sredstvo, a nakon toga se ispiru tekućom vodom

Mehaničke metode dezinfekcije ventilacija (propuh) • može se odstraniti iz zraka i do 60% mikroorganizama • mora trajati nekoliko minuta dekontaminacija • proces kojim se odstranjuju ili uništavaju mikroorganizmi da bi se neki objekt učinio ponovno sigurnim za uporabu • to uključuje čišćenje, dezinfekciju i sterilizaciju

Termičke metode dezinfekcije spaljivanje - najstariji, najjednostavniji, najsigurniji način uništavanja kontaminiranih predmeta male vrijednosti (zavojni materijal, pribor za jednokratnu uporabu) žarenje - rijetko, u laboratojijskom radu, metalni predmeti glačanje - u kući, u bolnicama (praonice) - rublje ovlažiti i glačati do osušenja - 200°C kuhanje (kipuća voda) - uništava se većina mikroorganizama već nakon 10 minuta - 100°C - visoka dezinfekcija

Kemijske metode dezinfekcije • dezinficijens kemijsko sredstvo kojim se obavlja dezinfekcija • smanjuje broj mikroorganizama na razinu koja ne šteti zdravlju • anorganska i organska dezinfekcijska sredstva

Anorganska dezinfekcijska sredstva 1. kiseline - jaka sredstva, oštećuju tkiva i predmete pa se rijetko rabe - acidi borici = acidum boricum = borna kiselina 3% - blagi antiseptik → oblozi, ispiranje mokraćnog mjehura, kapi za oči 2. lužine: vapno - najstarije dezinfekcijsko sredstvo

Anorganska dezinfekcijska sredstva 3. halogeni elementi a) preparati klora - voda za piće, posuđe, kuhinje, sanitarni čvorovi, Izosan G za dezinfekciju podova, zidova, stolova, kreveta, sanitarija b) preparati joda - jod ima jako baktericidno djelovanje - Povidon, Betadin → koža, okolina rane, operacijsko polje

Anorganska dezinfekcijska sredstva 4. oksidativna sredstva u dodiru s organskim tvarima oslobađaju kisik vodikov peroksid = vodikov superoksid = hydrogenium peroxidatum = H²O² 3% - za dezinfekciju gnojnih rana, pjeni se na odumrlom tkivu, u dodiru s gnojem oslobađa kisik i tako uništava MO a) dezinficira → uništava mikroorganizme - dezodorira → otklanja neugodne mirise - detoksicira → odstranjuje otrove - kalijev permanganat = hipermangan = KMn. O 4 - 0, 03 -0, 1% za dezinfekciju kože i sluznica (kupke, oblozi) b)

Organska dezinfekcijska sredstva • fenol - karbolna kiselina, jedno od najstarijih dezinfekcijskih sredstava, ne rabi se zbog iritacije kože i sluznica ineugodnih mirisa, Vesfen • lizol - krezolov sapun, rijetko se rabi za dezinfekciju podova • formaldehid - upotrebljava se za dezinfekciju (visoka dezinfekcija) endoskopskih aparata i anesteziološkog pribora • alkoholi - najčešće se koristi 70%- tni etilni alkohol za dezinfekciju kože (apsolutni alkohol 96%-tni je slabiji) • akridinske boje – za dezinfekciju rana 0, 1%-tni Rivanol

Suvremena dezinfekcijska sredstva �Aldesol �Asepsol �Cetavlon �Endoplival �Plivasept - tvornički zaštićeni nazivi

Idealno dezinfekcijsko sredstvo svojstva: • • • djeluje baktericidno i brzo u malim koncentracijama ima širok spektar djelovanja (bakterije, virusi, gljivice) djeluje u prisutnosti organskih tvari (krv, gnoj…) nije otrovno (mora biti neškodljivo ako se proguta) ne nadražuje kožu niti izaziva alergijske reakcije ne ugrožava biološku ravnotežu u ljudskoj okoliniekološko ne djeluje karcinogeno ni teratogeno ima ugodan miris ili da je bez mirisa ne oštećuje metale, plastiku, tkanine niti mijenja njihovu boju djeluje na različitim temperaturama (ima veći raspon djelovanja) ekonomično (nije preskupo)

Idealno dezinfekcijsko sredstvo • niti jedno danas poznato dezinfekcijsko sredstvo nema sva navedena svojstva • važno je odabrati ono koje ima najviše poželjnih svojstava najbolji odabir možemo učiniti na osnovi dezinfekciograma • dezinfekciogram = mikrobiološka provjera učinkovitosti dezinfekcijskog sredstva • • primjeni dezinfekcijskih sredstava treba voditi brigu i o čimbenicima koji utječu na uspješnost dezinfekcije

Čimbenici koji utječu na djelovanje dezinfekcijskih sredstava vrsta mikroorganizma: � razlike u stupnju osjetljivosti prema dezinfekcijskim sredstvima � posebno su otporne bakterije koje stvaraju spore sredina u kojoj djeluje: � prisustvo organskih tvari, naročito bjelančevinskih, znatno umanjuje učinkovitost dezinfekcije (stolica, iskašljaj, krv, gnoj) temperatura sredstva: � s povišenjem temperature otopine povisuje se i djelotvornost dezinfekcijskog sredstva, a sniženjem temperature ona se smanjuje

Čimbenici koji utječu na djelovanje dezinfekcijskih sredstava vrijeme djelovanja sredstava: • ni jedno dezinfekcijsko sredstvo ne djeluje trenutačno, svakom je potrebno vrijeme da dođe u dodir s mikroorganizmima, prodre u njihovu unutrašnjost, zaustavi razmnožavanje ili ih uništi • dužina djelovanja zavisi o njihovoj postojanosti (s vremenom se kemijski mijenjaju) koncentracija dezinfekcijskog sredstva: � u primjeni dezinficijensa potrebno je pridržavati se naputaka proizvođača pri njegovoj pripremi za uporabu

Odabir dezinficijensa • pri odabiru dezinficijensa potrebno je odabrati onaj sa što višim stupnjem djelotvornosti • potrebno je uzeti u obzir i što želimo dezinficirati • visokovrijedni su Aldesol (glutardehid), Gigasept FF 10 (sukcinildehid), vodikov peroksid, formaldehid • srednje vrijedni - klorni spojevi

Pravilno provođenje dezinfekcije postupak • provesti mehaničku dezinfekciju (pranje, ribanje) • izabrati dezinfekcijsko sredstvo prema dezinfekciogramu • pripremiti potrebnu količinu sredstva odgovarajuće koncentracije i temperature • predmete izložiti djelovanju dezinfekcijskog sredstva tijekom propisanog vremena • predmete isprati, obrisati ili osušiti