De Republiek in een tijd van vorsten Een

De Republiek in een tijd van vorsten Een Gouden Eeuw voor de Republiek § 4. 1

Oriëntatiekennis • Gouden Eeuw – De Republiek wordt een wereldmacht – De Republiek floreerde op alle maatschappelijke fronten • Absolutisme – Lodelijk XIV, L’etat, c’est moi – Ook andere staten kende absolute monarchen • Verlichting – Rationeel denken – Op alle terreinen van de maatschappij • Trans-Atlantische slavenhandel – Voor eigen plantages in Suriname – Voor internationale handel

4. 1 De opkomst van Engeland en Frankrijk - Frankrijk en de Zonnekoning – de eerste jaren – Op vierjarige leeftijd volgde Lodewijk XIV zijn overleden vader op en bleef 72 jaar koning (1643). – Hij maakte van Frankrijk een absolute monarchie – Het begin van zijn koningschap was zeer onrustig • Plunderende troepen – terug van de Dertigjarige Oorlog • Edelen wilden eind maken aan de centralisatie en versterkte greep van de vorst en kwamen in opstand • Lodewijk en zijn moeder (regentes) vluchtten uit Parijs • Pas in 1653 én toen de bevolking de chaos zat was kon hij zijn greep op het land weer verstevigen • In 1661 overleed de eerste minister; Lodewijk verving hem niet, maar nam zelf de taken op zich

4. 1 De opkomst van Engeland en Frankrijk - Frankrijk en de Zonnekoning – het absolutisme – In 1661 overleed de eerste minister; Lodewijk verving hem niet, maar nam zelf de taken op zich – Hij bouwde een sterk ambtenarencorps – Bouwde Versailles teneinde meer greep op de adel te kregen – Daarnaast bouwde hij een sterk nationaal leger • Het werd verviervoudigd tot 400. 000 man • Hoge edelen kregen geen rol meer in de werving en betaling van manschappen • Het werd het sterkste leger van Europa – Zijn economisch beleid werd gekenmerkt door het mercantilisme • Subsidies voor eigen bedrijven en invoerrechten/-verbod op import • Op deze wijze kon Lodewijk geld vergaren voor zijn beleid

4. 1 De opkomst van Engeland en Frankrijk - Frankrijk en de Zonnekoning – het geloof – In 1685 trok Lodewijk het Edit van Nantes in • Tienduizenden Hugenoten vluchtten naar de Republiek en naar Amerika – Zijn status was direct verbonden met • de standenmaatschappij • een door God gecreëerde samenleving • Het focuspunt, c. q. centrale punt in de samenleving – De Zonnekoning – Alles draaide om hem

4. 1 De opkomst van Engeland en Frankrijk - Engeland en Cromwell – Na de onthoofding van Karel I was de rust nog altijd niet weergekeerd • Delen van het leger weigerden de wapens neer te leggen. Zij eisten verdere afschaffing van de standensamenleving én zelfs mannelijk kiesrecht • Daarnaast braken er opstanden in Schotland en Ierland uit – Cromwell walste alle opstanden plat • Hij zag zichzelf alles redder van de natie • In 1653 stuurde hij het parlement naar huis en werd de Lord Protector • Hij trachtte van Groot-Brittannië een puriteins land te maken – Geen sport en ander volksvermaak, bijv. wel strikte zondagsrust • Geen x-factor voor hem

4. 1 De opkomst van Engeland en Frankrijk - Engeland en Karel II – In 1658 stierf Cromwell reeds. Zijn zoon volgde hem op maar werd binnen een jaar al aan de kant geschoven – Opnieuw dreigde de burgeroorlog, maar het sterke, in Schotland gelegerde legeronderdeel trok op naar London en haar commandant riep het parlement bijeen. • Het Parlement herstelde de monarchie – de Restauratie • In 1660 besteeg Karel II (de zoon van ) de troon; de bevolking was blij. • Om dit heugelijk feit te vieren groef de bevolking op de sterfdag van Karel I het lichaam van Cromwell op en hing het aan een galg en onthoofde het daarna op dezelfde plek waar Karel I was onthoofd – amen!

Cromwell opgehangen Cromwells zonder hoofd Cromwell bij levende lijfe Cromwells hoofd op een staak

4. 1 De opkomst van Engeland en Frankrijk - Engeland en Karel II – Karel II was een bewonderaar van zijn neef Lodewijk XIV – Hij wilde zelf ook absoluut vorst worden – Maar hij was financieel en politiek afhankelijk van het parlement • Hij kon geen grote parties organiseren • Hij mocht geen belastingen heffen zonder toestemming van het parlement – Dit maakte hem pro-Frans, hetgeen leidde tot een geheim verdrag met Lodewijk XIV in 1670 • Frankrijk had namelijk vlak daarvoor getracht de zuidelijke Nederlanden en de Republiek deels te veroveren, wat echter mislukte. De Republiek eiste samen met Zweden en Engeland (lees: het parlement) dat Frankrijk inbond. • Gefrustreerd deed Lodewijk dit ook maar hij zwoer wraak. • Daarom kocht hij Karel om. Karel zou in het geheim de vloot en het leger uitbouwen en gezamenlijk zouden ze de Republiek aanvallen.