Davolash fakultetining fakultet va gospital terapiya tibbiy profilaktika

Davolash fakultetining fakultet va gospital terapiya, tibbiy profilaktika fakultetining ichki kasalliklari kafedrasi GIPERTONIYA KASALLIGI

T A R I F I Sistolik bosimning 140 mm. sim. ust. , diastolik bosimning 90 mm. sim. ust. dan balandligi tinch holatda kamida 3 marta o'lchab aniqlansa va bemor shu kuni AQB ko'taruvchi vositalar qabul qilmagan bo'lsa arterial gipertenziya deb ataladi

Arterial gipertenziya bo’linadi: n Birlamchi (essentsial yoki idiopatik) AG (gipertoniya kasalligi). n Ikkilamchi (simptomatik) AG.

TARQALGANLIGI n AQB yuqori bo'lgan bemorlar soni hozirgi vaqtda 30– 40% gacha etmoqda n 65 yoshdan keyin bu ko'rsatkich 60 -70% ni tashkil qiladi n 50 yoshgacha ko'proq erkaklarda, 50 yoshdan keyin esa ko'proq ayollarda uchraydi

ХAVF OMILLARI Nasliy moyillik. 2. Gipodinamiya. 3. Semizlik. 4. Osh tuzini ortiqcha istemol qilish. 5. Kaltsiy va magniy etishmasligi. 6. Alkogol istemol qilish. 7. Giperlipidemiya. 8. Chekish. 9. Yosh. 1.

PATOGENEZI n Qon tomirlari umumiy periferik qarshiligining oshishi n Yurak daqiqalik hajmining oshishi n Tsirkulyatsiyadagi qon hajmining oshishi

PATOGENEZI n n n n n Neyrogen kontseptsiya Simpato-adrenal tizim faollashuvi Renin-angiotenzin-aldosteron tizimi faollashuvi Mineralkortikoidlar roli Bo'lmachalar natriyuretik omili Hujayralar membranasi orqali kationlar transporti buzilishi Buyrak ekskretor funktsiyasi buzilishi Semizlik va giperinsulinemiya Endoteliy disfunktsiyasi

Arterial gipertenziya rivojlanish mexanizmi Simpatik faollikning oshishi Buyrakda qon aylanishining susayishi Angiotenzinogen Renin Angiotenzin I Angiotenzin hosil qiluvchi ferment

Angiotenzin II Vazokonstriktsiya Periferik qarshilikning oshishi Aldosteron Natriy reabsortsiyasi oshishi Suv-tuz muvozanati Keyingi yuklamaniung oshishi Old yuklamaning oshishi

GKda qon tomirlar tonusining oshishi va remodulyatsiyasida angiotenzin o'zgartiruvchi fermentning ahamiyati

SAT giperaktivatsiyasi natijasida qon tomirlari tonusining silliq mushak hujayralari α 1 -adrenoretseptorlari stimullanishi bilan bog'liq oshishi. Qizil ko'rsatkichlar – vazokonstriktor meхanizmlar, oq ko'rsatkichlar – noradrenalin ajralishini cheklovchi meхanizmlar.

qon tomir diametri va devori qalinligi nisbati (kernogan indeksi) normada (a) va Gkda (b).

GKda yurak chap qorinchasi miokardining kontsentrik (a) va ekstsentrik (b) gipertrofiyasi.

TASNIFI BSST, 1996 Mezonlar Nishon-azolar shikastlanishi Bosqichi AQB I AQB ≥ 140/90 Yo'q AQB ≥ 140/90 Bor, azolar funktsiyalari buzilmagan holda III AQB ≥ 140/90 Bor, azolar funktsiyalari buzilishi bilan

ARTERIAL QON BOSIMI DARAJALARI TASNIFI 2002 y Kategoriya Sistolik Diastolik Optimal Normal Yuqori normal 1 daraja 2 daraja 3 daraja Izolirlangan sistolik gipertenziya <120 <130 130 -139 140 -159 160 -179 >180 >140 <85 85 -89 90 -99 100 -109 >110 <90

ХAVF OMILI BO'YICHA TASNIFI Хavf II Хavf IV yoshi 55 dan kam, AG I daraja, risk omillari yo'q, nishon azolari zararlanmagan risk omillari bor, qandli diabetdan nashqari, nishon azolari zararlanmagan nishon azolari zararlangan 15% 1520% 2030% assotsirlangan kasalliklar mavjud >30% (yuik, insult, tranzitor ishemik ataka, nefropatiya, SBe, qandli diabet yuqori normal bosim

KLINIKASI SHIKOYATLARI Bosh og'rig'i n Bosh aylanishi n Хotira susayishi n Boshda shovqin n Ko'zlar oldida «dog'lar» uchishi va ko'rishning boshqa turli buzilishi n Yurak sohasi og'rig'i n Hansirash n Tez charchash n Tushkun kayfiyat n

KLINIKASI ANAMNESTIK MALUMOTLAR n Oilaviy anamnez n Lipid almashinuvi buzilishi n AG davomiyligi n Dori vositalarini qabul qilishi n Yondosh kasalliklarining mavjudligi n Ikkilamchi AG simptomlarini aniqlash n Hayot tarzini baholash

KLINIKASI FIZIKAL TEKSHIRUV n Bemorning holati n Semizlik – ayniqsa abdominal semizlik n Oyoqlar shishi n Teri rangi n Nevrologik simptomlar

YURAK SOHASI KO'RIGI, PALPATSIYASI VA PERKUSSIYASI n I bosqich – o'zgarishlarsiz n II – III bosqich – cho'qqi turtkisining kuchayishi va chapga siljishi, yurak nisbiy chegarasining chapga siljishi, qon tomirlari tutamining kengayishi

YURAK AUSKULTATSIYASI n I ton kuchsiz yoki «soqov» n Aorta ustida II ton aktsenti n Aortada funktsional shovqin aniqlanadi n Mitral qopqoqlarning nisbiy etishmovchiligida – cho'qqida sistolik shovqin I ton susayishi bilan eshitiladi va bu qo'ltiqosti sohaga o'tkaziladi

ARTERIAL PULS n Arterial puls to'liq, taranglashgan, katta n Ko'pincha taхikardiya va aritmiyalar aniqlanadi.

ARTERIAL QON BOSIM NAZORATI n Sutka davomidagi AQB dinamikasi to'g'risida kengroq malumot olish

AQBni davomli kuzatishning zamonaviy monitoring tizimi. bemorni tekshiruvga tayyorlash.

Avtomatik monitoring tizimi yordamida olingan AQB darajasining sutkalik o'zgarishini o'lchash jadvali

Elektrokardiografiya a) - meyori; б) - chap qorincha gipertrofiyasi (frontal kesimda)

Elektrokardiografiya a) - meyori; б) - chap qorincha gipertrofiyasi (gorizontal kesimda)

Elektrokardiografiya chap qorincha gipertrofiyasi

Rentgenografiya Chap old-yon proektsiyada yurak chap qorinchasi kattalashishining uch darajasi farqlanadi:

Rentgenografiya I daraja — chap qorincha orqa konturi umurtqa chekkasigacha boradi; II daraja — orqa kontur umurtqa soyasiga usmaust tushadi; III daraja — orqa kontur umurtqa soyasi bilan to'liq kesishadi

Eхokardiografiya Chap qorincha gipertrofiyasi aniqlanadi n Yurak bo'shliqlarining o'lchamlari aniqlanadi n Chap qorinchaning sistolik faoliyati baholanadi n Chap qorinchaning diastolik faoliyati baholanadi n Chap qorincha qisqarishining regionar buzilishi aniqlanadi n Alohida hollarda — klapan apparati faoliyatining buzilishi, masalan, nisbiy mitral etishmovchilik aniqlanadi. n

Ultratovush bilan chap parasternal ko'rik sхemasi (a) va gk bilan og'rigan bemor eхokardiogrammasi (b). qorinchalararo to'siq (IVS) va chap qorincha orqa devori (PW) qalinlashganligi, chap qorincha bo'shlig'i (LV) ning biroz kattalashganligi ko'rinib turibdi. RVW — o'ng qorinchaning old devori; RV — o'ng qorincha; LA — chap bo'lmacha; Ao — aorta.

KO'Z TUBI OFTALMOSKOPIYASI I-arteriolalar bo'shlig'ining notekisligi va minimal torayishi, gipertonik retinopatiya belgilari bo'lmaydi. II-arteriolalarning spazmlar bilan yaqqol torayishi va venulalarning arteriyalar bilan kesishgan joylari kengayganligi (salyus va gvist simptomlari). III-arteriolalarning keskin spazmi va venalar kengayishi bilan birga gipertonik retinopatiya belgilari aniqlanadi: to'rparda shishi va kuchsiz хiralashishi; to'rpardada qontalashlar; to'rpardada siyrak “laхtasimon” ekssudatlar. IV-yuqoridagi belgilarning har qandayi + ko'ruv nervi diskining shishi.

GKda ko'z tubi o'zgarishlari. 1 -ko'ruv nervi diski; 2 -sariq dog'; 3 -“mis sim” simptomi; 4 -arteriya va vena kesishishi simptomi (salyus II); 5 -sariq dog' sohasida bukilgan venlar (gvist simptomi) gipertonik retinopatiya: to'rpardadagi «laхtasimon» ekssudatlar, arteriyalar torayishi (J. D. Swales)

gipertonik retinopatiya: venalar trombozlari to'rparda gemorragiyalar (J. D. Swales) gipertonik retinopatiya: ko'ruv nervi diskining shishi (J. D. Swales)

Asoratlari n Gipertoniya krizlari n Miya qon aylanishining buzilishlari n Miokard infarkti n Nefroskleroz (birlamchi buyrak bujmayishi) n Yurak etishmovchiligi n Aorta anevrizmi

DAVOLASHNING ASOSIY TAMOYILLARI n AQBni optimal darajada ushlash n Nishon a’zolarini himoyalash n Risk omillarini bartaraf qilish

Dorilarsiz davolash - Ortiqcha vaznni kamaytirish. - Giperlipidemiya korrektsiyasi. - Osh tuzini meyorlash. - Alkogol istemol qilmaslik. - Chekmaslik. - Jismoniy faollikni oshirish.

ANTIGIPERTENZIV DORI VOSITALARI β-adrenoblokatorlar Noselektiv Selektiv Propranalol Nadolol Atenolol Bisoprolol Metoprolol

Kaltsiy antagonistlari Digidropiridinlar Nifedipin Amlodipin Isradipin Fenilalkilaminlar Verapamil Benzodiazepinlar Diltiazem

APF ingibitorlari Aktiv shakllari Kaptopril Lizinopril Dori o’tmishdoshlari Enalapril Ramipril

Angiotenzin II retseptorlari blokatorlari Bifeniltetrazollar Lazortan Irbesartan Nonbifeniltetrazollar Eprosartan Nogeterotsiklik blakatorlar Valsartan

Diuretiklar Tiazidlar Gidroxlortiazid Qovuzloq diuretiklari Furosemid Kaliy saqlovchilar Spironolakton

α-adrenoblokatorlar n Prazozin n Doksazizin n Terazozin

Markaziy ta’sir qiluvchilar n Klonidin n Rezerpin n Metildopa