Cursus Gezondheid Basis Ziekteverwekkers zaterdag 6 maart 2021

Cursus Gezondheid - Basis Ziekteverwekkers zaterdag 6 maart 2021

Inhoud • • Ziek worden Veroorzakers ziekte Niet besmettelijk Wel besmettelijk - Micro-organismen • Bacteriën • Virussen • Schimmels - Parasieten • Endoparasieten • Ectoparasieten • Aandoeningen 2

Ziek worden

Wat is ziek? • Storing in functie lichaam en/of geest, vaak veroorzaakt door ziektekiemen. Of een niet-besmettelijke oorzaak. • Een besmetting met een ziektekiem hoeft niet altijd te leiden tot een ziekte. De regel is als volgt: Aantal ziektekiemen > Weerstand lichaam = infectie Aantal ziektekiemen < Weerstand lichaam = geen infectie 4

Ziek worden Bij infectie: micro-organismen of ziektekiemen dringen het lichaam binnen en gaan zich daar vermenigvuldigen. Reactie lichaam = ontsteking Symptomen = roodheid, zwelling, warmte, pijn en gestoorde functie Na besmetting treden niet altijd meteen verschijnselen op. Vaak duurt het enige tijd, enkele dagen tot weken (soms zelfs jaren) alvorens het dier ziek wordt. Men spreekt van een zogenaamde incubatietijd. 5

Ziek worden Besmettingswegen: • Indirect = via tussengastheer / besmet materiaal • Direct – via de lucht – via het spijsverteringskanaal – via de huid of slijmvliezen – via het bloed 6

Niet besmettelijke veroorzakers ziekten 7

Verschillende oorzaken • • • Aangeboren of erfelijke afwijkingen Vergiften Voedingsfouten Mechanisch geweld (trauma) Tumoren

Aangeboren/erfelijk rundvee • Niet levensvatbaar: • Buldogkalf • Sterk verminderde levenskans: • gespleten verhemelte • vergroeide gewrichten • • • Schadelijk ( dier+portemonnee) Mulefoot Gladde tong Dwerg BLAD 9

Noem eens een aantal erfelijke ziekte/gebreken. 10

Aangeboren/erfelijk varken Voorbeelden van afwijkingen waarbij erfelijkheid (vermoedelijk) een rol speelt zijn • verlamde achterhand • kromme poten • dikke poten • ‘trillers’ ( >50% dood) • ‘fietsers’ • tweeslachtigheid • een gesloten aars • breuken • spreidzitters. • Bovendien hebben sommige beren erfelijke afwijking waardoor ze extreem kleine tomen geven. 11

Besmettelijke veroorzakers infectieziekten • Parasieten: – Ectoparasieten – Endoparasieten • Micro-organismen: – Schimmels – Bacteriën – Virussen

Ectoparasieten • Insecten - vlooien (pluimvee) - luizen - vliegen/maden • Arachniden (spinachtigen) - mijten - teken 13

Vliegen/maden • Veroorzaken myasis • Symptomen: maden in open wonden of op vochtige huid • Komt met name voor bij lange, wollige vacht (schapen), bij slechte vachtverzorging (diarree) en slechte hygiëne • Zomerwrangvlieg ( zomerwrang) • Knutten (blauwtong) • Salmonella wordt door vliegen gedragen en verspreid

Mijten

Mijten Veel verschillende soorten mijten; grofweg twee groepen: – Schurftmijten • Graven gangen in de huid • Veroorzaken jeuk, haar- of veeruitval en huidontstekingen – Langpootmijten • Voornamelijk bij herbivoren • Leven op de huid • Veroorzaken veel jeuk en huidontstekingen

Endoparasiet 17

Endoparasieten • Wormen - spoelwormen - lintwormen • Parasitaire protozoën - coccidia - cryptosporidium - toxoplasma - neospora - giardia 18

Meest voorkomende wormen • Bij het rund: - longwormen - lebmaagwormen • Bij het varken: - spoelwormen • Bij pluimvee: - spoelwormen - lintwormen - gaapwormen 19

Longworm rund 20

Spoelwormen varken

Parasitaire protozoën

Micro-organismen 23

Schimmels

Schimmels • Hoe maken schimmels een dier ziek? – Schimmels in voer; productie van toxinen (mycotoxinen) – Het lichaam binnendringen (bijv aspergillose in de neusholte of de longen) – Infectie van de huid (ringworm, ringschurft)

Schimmels • Eéncellige micro-organismen met een kern en kleine organellen (soort organen van de cel) in het cytoplasma • Schimmelcellen delen zich; blijven aan elkaar vast zitten schimmeldraden (mycelia) • In mycelia vorming van sporen die vrijkomen. Kunnen jarenlang in de omgeving overleven moeilijk te bestrijden

Bacteriën

Bacteriën • Kleine micro-organismen: enkele duizendsten van een millimeter of kleiner • Omgeven door een stevige celwand en een plasmamembraan • Geen kern; wel erfelijk materiaal en verschillende structuren in het cytoplasma • Op celwand uitsteeksels hechten aan een oppervlak of informatie uitwisselen onderling

Bacteriën • Verschillende vormen:

Bacteriën • Vermenigvuldigen zich via deling (mitose), afhankelijk van temperatuur, p. H, aanwezigheid voedingsstoffen, zuurstofgehalte • Staafvormige bacteriën ook sporenvorming. Kunnen jaren in de omgeving overleven moeilijk te bestrijden

Bacteriën • Gastheer wordt ziek door de gevormde gifstoffen: – Exotoxinen – Endotoxinen • Voorbeelden: – Salmonella – Campylobacter – Clostridium – Enz, enz

Virussen

Virussen • Kleinste micro-organisme: 0, 02 tot 0, 2 micrometer • Een hoeveelheid erfelijk materiaal, ingesloten in een omhulsel van eiwit • Geen stofwisseling, kan zich niet zelfstandig voortplanten gastheer nodig

Werking virus 34

Virussen • Hoe maken virussen een dier ziek? – Koppelen zich aan een specifieke celsoort; injecteren daarin het eigen erfelijk materiaal – In de gastheercel geeft het erfelijk materiaal van het virus de opdracht om nieuwe virussen te maken dood van de gastheercel of zelfs de dood van het organisme waar de cel deel van uitmaakt Verschil tussen een bacterie en een virus

Gunstige micro-organismen • Niet alle micro-organismen zijn schadelijk: – Bacteriën in de pens – Darmflora – Normale bacteriële huidflora – Schimmels bij de bereiding van kaas

Toevoegen aan begrippenlijst • • • Endoparasiet Ectoparasiet Micro-organisme Schimmels Bacteriën Virus Wormen Parasitaire protozoën Protozoën 37

Opdracht 1 • Maak individueel een schema van de veroorzakers van ziekte. • Verdeel ze in groepen, zodat je duidelijk overzicht krijgt. 38

Gebruik hiervoor onderstaande begrippen • • • • Tumoren Vergiftiging Endoparasiet Ectoparasiet Schimmels Bacteriën Virus Wormen Parasitaire protozoën Protozoën Besmettelijke ziekte Niet besmettelijke ziekte Micro-organisme Erfelijke aandoeningen Trauma Micro- organisme • • • • • insecten luis vlo made spinachtigen teek Mijt vacht mijt gravende mijt wormen lintworm spoelworm parasitaire protozoën coccidiose cryptosporidium toxoplasmose neospora giardia 39

veroorzakers niet besmettelijk aangeboren/ erfelijk vergiften voedingsfou ten besmettelijk tumoren microorgani smen parasieten mechanisch geweld/trau ma ectoparasiet en endoparasie ten insecten bacteriën schimmels virussen protozoën wormen spinachtigen parasitaire protozoën luis vlo made teek lintworm mijt spoelworm coccidiose vacht mijt cryptosporid ium toxoplasmos e neospora giardia gravende mijt 40

Beantwoordt de vragen 1. Wat is incubatie tijd? 2. Benoem niet besmettelijke veroorzakers van ziektes 3. Benoem besmettelijke veroorzakers van ziektes 4. Wat is het verschil tussen endo- en ectoparasieten? 5. Benoem 2 voorbeelden van endoparasieten. 6. Benoem 2 voorbeelden van ectoparasieten. 7. Wat zijn mirco-organisme? 8. Wat is een bacterie? 9. Wat is een virus? 10. Wat is het verschil tussen een bacterie en een virus? 41

Aandoeningen

Rund • • • • Mond, - en klauwzeer BSE Leptospirose IBR BVD Mastitis Wormen Schurft Coccidiose Blauwtong Neospora Brucella Abortus Runder TBC Salmonellose Para TBC Mortellaro 43

Varken • • • • APP (eenzijdige longontsteking) PAR ( snuffelziekte) Brucellose Circo (PCV 2) Clostridium Coccidiose E-coli* * - speendiarree Influenza - geboortediarree MKZ - slingerziekte Mycoplasma PIA PRRS Parvo Streptococcen Aujeszky 44

Pluimvee • • • Kalkpoten Botulisme Vogelpest Parasieten Coccidiose Ziekte van Gumboro ILT Newcastle Disease Salmonella M. g. Trilziekte Vlekziekte 45

Opdracht 2 • Individueel • Ziekte uitwerken: • • Naam ziekte Veroorzaker ziekte Symptomen Behandeling/medicatie Besmettingswegen (oorzaak en verdere verspreiding etc. ) Meldingsplicht? (waar, wie, wanneer etc. ) Maatregelen (preventief & curatief) dieren en verblijf (medicatie, quarantaine, hygiëne, overige dieren etc. ) • Maatregelen (preventief & curatief) verzorgers en overige medewerkers (bescherming, medische aspecten etc. ) • Registratie (logboek, I&R dieren etc. ) • Gevolgen ( productie, financieel) 46

Opdracht 3 Presentatie • Je presenteert aan de klas de ziekte die je hebt uitgewerkt. • De presentatie duurt maximaal 10 minuten en doe je in je eentje. 47

Einde 48