Collegiale ondersteuning Brandweer Gelderland Zuid Ochten 19 November

  • Slides: 27
Download presentation
Collegiale ondersteuning Brandweer Gelderland Zuid Ochten 19 November 2015 WWW. VANDESANDEINLEZINGEN. NL

Collegiale ondersteuning Brandweer Gelderland Zuid Ochten 19 November 2015 WWW. VANDESANDEINLEZINGEN. NL

EEN BLIK VANUIT DE IVOREN TOREN

EEN BLIK VANUIT DE IVOREN TOREN

Vanuit de toren gezien

Vanuit de toren gezien

© 2015 JP van de Sande Ru. G Arousal & Stress: Kenmerken en gevolgen

© 2015 JP van de Sande Ru. G Arousal & Stress: Kenmerken en gevolgen • Kenmerken – Arousal: Door kansen of gevaren korte termijn verhoging activatie-niveau en waakzaamheid. Gedragsmechanisme heet: Fight-Flight. Voorbereiding actie. (A. ≈ opwinding, adrenaline. A. ≠ angst) – Stress: Lange termijn hoog activatie-niveau zonder oplossing, Ontstaat in langdurende spanning in onoplosbare (crisis)situaties , komt voort uit waargenomen verliessituatie. Leidt tobben etc. • Gevolgen – Arousal: Vernauwing aandacht (tunnelvisie), (schijn) Zekerheid, Ongevoeligheid straf en pijn, Andere tijdsbeleving, Emotionaliteit, Moeilijk te stoppen gedrag, Gedrag soms onvoorspelbaar – Stress: Onzekerheid, Angst, Spanning, Fatalisme, Cynisme, Lichamelijke klachten, Drinken, Drugs, Terugtrekken, Neiging tot desperate maatregelen door Loss-frame

© 2015 JP van de Sande Ru. G Waarom doen mensen wat ze doen?

© 2015 JP van de Sande Ru. G Waarom doen mensen wat ze doen? • • • Dit is een vraag naar Motivatie Zijn we gemotiveerd: Arousal. Mislukt het: Stress Er zijn twee soorten motivatie: – – • De natuurlijke motivatie heeft de vorm van al of niet leuk vinden – – • Dingen die we leuk vinden doen we graag: spelen Dat begint al heel vroeg en dieren hebben het ook De rationele heeft de vorm van al of niet waar vinden – – • De natuurlijke, die we delen met onze hond: emoties De rationele, die typisch menselijk is: argumenten We voeren discussies over wat waar is Waarheid blijkt uit de (technische) practijk: verbeteren Onze motivatie is altijd een mengeling van die 2: we lopen op mengsmering

De mens reist langs twee sporen NATUUR Voortplanting Kinderzorg Erbij horen Verkennen Status Agressie

De mens reist langs twee sporen NATUUR Voortplanting Kinderzorg Erbij horen Verkennen Status Agressie Communicatie Eten/Drinken Voorraad maken Territorium maken Jagen Bouwen Ruilen Lichaamsverzorging Uitrusten Migratie Spel CULTUUR RELATIES EN OPVOEDING MANIEREN VAN SAMENLEVEN (bv. Organisatietypen of Stad vs platteland) IDEALEN, WAARDERINGEN HELDEN, VERHALEN, SPROOKJES REGERING, POLITIEK SYSTEEM, RECHTSPRAAK REGELS, NORMEN, GEWOONTES HULPDIENSTEN, ZORG, CARITAS WETENSCHAP, GODSDIENST, FILOSOFIE OORLOGVOERING, VESTINGBOUW TAAL, POËZIE, ROMANS ETEN, DRINKEN, GENIETEN, FESTIVALS TECHNIEK, GENEESMIDDELEN, APPARATEN, WAPENS KUNST, GEBOUWEN, SIERADEN HANDEL, BANKWEZEN, KLEDING, COSMETICA, BADEN VERHOUDINGEN MET ANDERE GROEPEN MENSEN, VACANTIE SPELLETJES, SCHAKEN, GAMING, SPORT

De samenleving kent ook twee sporen © 2006 JP van de Sande Ru. G

De samenleving kent ook twee sporen © 2006 JP van de Sande Ru. G NATUUR CULTUUR Niets dierlijks is ons vreemd Instincten en emoties Hedonisme Langzame ontwikkeling Ratio beïnvloedt gedrag Normen & Waarden Kosten-Baten analyse Snelle planning Samenleving: Gemeinschaft Behoefte aan erbij horen Groepsdoelen Plicht; Eer; Traditie Conservatief; Stabiliteit Religie; Magie Strong ties Samenleving: Gesellschaft Behoefte aan vrijheid Individualistische doelen Vrijheid; Geld; Vernieuwing Progressief; Schijnverandering Ideologie; Techniek Weak ties Specifieke reacties op crisis Sociale steun zoeken/geven Toename cohesie KT: Strijd zoeken met vijand LT: Acceptatie van lot Specifieke reacties op crisis Steun professional zoeken Toename isolement KT: Zoeken rationele oplossing LT: Verzet tegen lot

© 2015 JP van de Sande Ru. G Hoe vinden we die sporen terug?

© 2015 JP van de Sande Ru. G Hoe vinden we die sporen terug? • • Natuur tegenover de ratio is een oude maar ook een heel actuele tegenstelling In organisatiedenken vinden we bijvoorbeeld het Rijnlandse tegenover het Angelsaksische model Rijnlands Basis ligt in Gemeinschaft Streven naar groepsdoelen Mensen staan centraal Doelen niet puur economisch Het proces is belangrijk Chef systeem Angelsaksisch Basis ligt in Gesellschaft Streven naar individuele doelen Mensen zijn een ‘asset’ Doelen puur economisch Het resultaat is belangrijk Management systeem

MANAGERIALISM (Pollit, 1993; Mc. Laughlin et al. , 2001; Mawby & Worthington, 2002) •

MANAGERIALISM (Pollit, 1993; Mc. Laughlin et al. , 2001; Mawby & Worthington, 2002) • • • Efficiency en groei zijn de toverwoorden Nadruk op output en resultaten Ontwikkeling prestatie-indicatoren en ranglijsten Nadruk op de voordelen van concurrentie Organisaties lijken meer op elkaar dan ze verschillen Dus vakkennis is secundair. Alles kan ingehuurd worden Centralisatie-tendens: Afkeer van zelf-sturende teams De burger wordt als klant gezien, de werknemer als tool (HRM) Er wordt alleen vooruit gekeken (Henry Ford: history is bunk) Geen interesse en inzicht in onbedoelde gevolgen Combinatie van centrale beleidsvorming met lokale dienstverstrekking Loyaliteit aan groep is meer een kwestie van sentiment dan noodzaak

Hulp en ondersteuning

Hulp en ondersteuning

© 2015 JP van de Sande Ru. G Wat is basis collegiale ondersteuning? Component

© 2015 JP van de Sande Ru. G Wat is basis collegiale ondersteuning? Component 1: KINDERZORG • Vader- en Moeder-rol, empathie, zorg voor dierbaren • Bij mannen en vrouwen verschillende vormen • Treedt automatisch op bij hulpbehoevendheid • Hulpvraag moet dan wel merkbaar zijn. Dat is bij kinderen logisch, bij volwassenen problematisch • Voorkeur voor fysieke zorg (psychologie is lastig) • Voorkeur voor korte termijn (daarna is het gezeur) Component 2: ERBIJ HOREN • De ‘eigen mensen’ worden eerder vertrouwd • Hulp geven/ontvangen vooral van ‘eigen mensen’ • Je ziet elkaar vaker: meer kans op inzicht, meer gelegenheid

Wat is ondersteuning? In wezen gebeurt het vanzelf bij Identificatie Dat wil zeggen: Belangen

Wat is ondersteuning? In wezen gebeurt het vanzelf bij Identificatie Dat wil zeggen: Belangen van de ander zijn hetzelfde als de jouwe • Daarom heeft iedereen belang bij ondersteuning (maar: mensen willen wel klagen, maar niet om hulp vragen) • En daarom geeft ondersteunen ook goed gevoel (Tenminste als je het niet professioneel doet) • Identificatie gebeurt makkelijker met mensen die al op je lijken. (eigen familie, eigen groep) • Hulp op basis indentificatie geeft niet altijd wat de ander nodig heeft (hoogstens wat je zelf denkt nodig te hebben)

© 2015 JP van de Sande Ru. G Ondersteuning: GEVEN EN KRIJGEN • Er

© 2015 JP van de Sande Ru. G Ondersteuning: GEVEN EN KRIJGEN • Er zijn twee aspecten: Ondersteuning aanbieden/geven en ondersteuning vragen/krijgen Eigenlijk is het dus gewoon economie Maar: Het is zaliger te geven dan te ontvangen Geven ondersteuning: • • • – – • Ontvangen ondersteuning – – • Rol van helper geeft goed gevoel: Men is ‘in control’ Door te helpen verwerkt men tevens eigen ellende Rol van ontvanger is teken van zwakte. ‘No control’ Door hulp te ontvangen bestendigt men afhankelijkheid Daardoor wordt er betrekkelijk weinig om ondersteuning gevraagd, maar veel aangeboden

Inpassing in organisatie

Inpassing in organisatie

Veranderingen bij brandweer © 2015 JP van de Sande Ru. G • • •

Veranderingen bij brandweer © 2015 JP van de Sande Ru. G • • • Enorme technologisering en daarmee kapitalisering Werk wordt steeds ingewikkelder Van vrijwilligers- naar beroeps-organisatie Hulpverlening wordt belangrijker Van Brand naar Chemie en ongelukken Van Repressie naar Preventie Van Gratis Helden naar Duur betaalde Ambtenaren Van Het beste ervan maken naar Afrekencultuur Van Begrijpelijk naar Onbegrijpelijk Van Dichtbij naar Afstand Van Ons naar Zij

Goed Bezig Goed Bezig Goed Bezig Goed Bezig Goed Bezig Goed Bezig Goed Bezig

Goed Bezig Goed Bezig Goed Bezig Goed Bezig Goed Bezig Goed Bezig Goed Bezig

Wie is goed bezig? • Antwoord: de professioneel werkende is goed bezig • Hoe

Wie is goed bezig? • Antwoord: de professioneel werkende is goed bezig • Hoe is dat zo gekomen? • Professioneel: van Professio (Lat) openlijke verklaring, officiële aangifte, aangegeven beroep • Dus: Professioneel duidt niet zozeer op kwaliteit, maar op inbedding in systeem en verantwoordingsplicht (borging) • Maar: • Uit Roget’s thesaurus: – expert, connaisseur, master, prima donna, first fiddle, cordon bleu, specialist • Dus: in Angelsaksische cultuur haast synoniem met goed WORDEN KWALITEIT EN BORGING IDENTIEK?

Wat is een amateur? © 2006 JP van de Sande Ru. G • Letterlijk:

Wat is een amateur? © 2006 JP van de Sande Ru. G • Letterlijk: een liefhebber (nog ernstiger: dilettant) • VOORDELEN: de Held • Iemand die van zijn werk houdt, die er emotioneel bij betrokken is • Die zich met de inhoud van het werk identificeert • Die zijn opbrengst vooral uit het werk zelf haalt (intrinsieke motivatie) • NADELEN: • Iemand die van zijn werk houdt, die er emotioneel bij betrokken is • Die zich er mee identificeert • Die zijn opbrengst vooral uit het werk zelf haalt (intrinsieke motivatie)

Wat is een professional? © 2006 JP van de Sande Ru. G • Letterlijk:

Wat is een professional? © 2006 JP van de Sande Ru. G • Letterlijk: een beroepsuitoefenaar met borging • VOORDELEN: • Iemand die afstand heeft tot zijn werk, die er emotioneel niet bij betrokken is • Die zich met zijn positie identificeert • Die zijn opbrengst vooral uit de resultaten haalt (extrinsieke motivatie) De ambtenaar • NADELEN: • Iemand die afstand heeft tot zijn werk, die er emotioneel niet bij betrokken is • Die zich met zijn positie identificeert • Die zijn opbrengst vooral uit de resultaten haalt (extrinsieke motivatie)

Enkele voorbeelden van Professioneel © 2006 JP van de Sande Ru. G

Enkele voorbeelden van Professioneel © 2006 JP van de Sande Ru. G

Effect goede groepsgeest • Een aantal factoren maakt groepen cohesief: – Vrijwilligheid – Aanzien

Effect goede groepsgeest • Een aantal factoren maakt groepen cohesief: – Vrijwilligheid – Aanzien in gemeenschap – Bewustzijn van eigen competentie – Beleven van successen – Democratische besluitvorming(serieus genomen worden) • In crisissituaties zullen cohesieve groepen goed en geolied functioneren • Maar ze zijn ook gevoelig voor GROEPSDENKEN • Dat betekent dat hun critisch vermogen daalt • Hiervoor moet continu gewaakt worden!!

Practijk

Practijk

HANDELEN IN ONZEKERE SITUATIES • Onzekerheid wekt een fysio/psychologische toestand op die arousal genoemd

HANDELEN IN ONZEKERE SITUATIES • Onzekerheid wekt een fysio/psychologische toestand op die arousal genoemd wordt, in feite een staat van verhoogde waakzaamheid. Als hij lang duurt spreken we van Stress • Die toestand is evolutionair gezien heel oud: ook reptielen en insecten kennen hem. • Kenmerkende verschijnselen: – Tunnelvisie (alleen letten op waar men de onzekerheid vermoedt) – Ongevoeligheid voor straf en pijn (dus wordt dat ook niet in overwegingen betrokken), – Meer dan normaal beslissen op grond van gewoonten en emoties (dit is normaal al heel sterk) – De onzekerheid proberen op te lossen door simpele, intuïtieve, redeneringen, die steeds herhaald worden. – Dan blijft er weinig verwerkingscapaciteit over voor ingewikkelder, tegen-intuïtieve, redeneringen

© 2015 JP van de Sande Ru. G Stappen bij hulpverlening • Opmerken gebeurtenis

© 2015 JP van de Sande Ru. G Stappen bij hulpverlening • Opmerken gebeurtenis of toestand • Diagnose noodtoestand (echt of schijn) • Bepalen verantwoordelijkheid (Bystander effect) • Kosten Baten analyse (gevaar, besmetting, risicoanalyse) • Bepalen vorm van hulp (Deskundigheid, ervaring) • Bepalen beste manier (alleen of samen, direct of indirect) • Implementatie (bijv coördinatie van groepje, hulpmiddelen)

© 2015 JP van de Sande Ru. G Wanneer is ondersteuning nodig? • We

© 2015 JP van de Sande Ru. G Wanneer is ondersteuning nodig? • We gaan nu kijken wat uw ervaringen zijn. • Roept U maar!

conclusies

conclusies

conclusies • • © 2006 JP van de Sande Ru. G Het is makkelijker

conclusies • • © 2006 JP van de Sande Ru. G Het is makkelijker te vertellen hoe het moet dan hoe het is De brandweer is zeer snel aan het veranderen, wat een groeiende professionalisering meebrengt Professionalisering brengt allerlei gevolgen met zich mee: regelsystemen, managerialisme, verantwoordingsplicht, inflexibiliteit In tijden van crisis, of als het relatief eenvoudig is, heb je vaak meer aan een held dan aan een professional De brandweer is typisch een crisis organisatie Dat betekent dat brandweermensen vaak onder hoge druk functioneren Onderlinge cohesie helpt, afrekenen niet Het is zaliger te geven dan te ontvangen